1332. Na pamiątkę tego, jak Aniołowie wzięli Ją do Nieba

Wniebowziętej

Przyniosę Pani bukiet z kwiatów polnych,
z ziół leczniczych rosnących na łące.
Cieszące oczy kolorem swych płatków,
ze wszystkich roślin najpiękniej pachnące.
Z bukietem kwiatów uklęknę przed obrazem,
schowanym w cieniu przydrożnej kapliczki.
Z ufnością w moim ludzkim, prostym sercu,
wpatrywać się będę w czerwone różyczki.
Lecz wcześniej zaniosę bukiet do kościoła,
jak wtedy, w oktawę Bożego Ciała.
Dojrzałe zioła pachnące całą łąką,
piękne, jak nasza Polska ciała.

Lolek, sierpień 2019

Przypadająca dzisiaj Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny nierozłącznie łączy się ze święceniem ziół. Dlatego o tym święcie liturgicznym popularnie mówi się, że jest to dzień "Matki Boskiej Zielnej". Dzisiejsza uroczystość i związany z nią dawny zwyczaj święcenia ziół podkreśla związek człowieka z naturą. Wedle tradycji, w bukiet przeznaczony do poświęcenia wiązano 7 lub 77 różnych kwiatów - siódemka od wieków była dla osób wierzących symbolem doskonałości. Sam zwyczaj święcenia ziół ma swój rodowód w zwyczajach pogańskich i wiązał się ze świętem zakończenia żniw. Pierwsi chrześcijanie znali legendę mówiącą o tym, że Jezus wziął swoją Matkę do nieba, a apostołowie, po otwarciu jej grobu, znaleźli w nim tylko róże.

Zioła od zawsze towarzyszyły człowiekowi. Tak jest i dzisiaj, kiedy wielu z nas "powraca do natury" o obok/zamiast współczesnych leków, stosuje zioła. Ziołolecznictwo staje się tym samym ważną częścią zdrowego życia, a my na nowo odkrywamy wiedzą, jaką posiadali nasi przodkowie, o dobrodziejstwach różnych roślin. Jedno ze starych porzekadeł mówi, że "w cebuli jest więcej lekarstwa niż w aptece". Być może jest w tym ciut przesady, jednak w przyrodzie znajduje się wiele substancji korzystnych dla naszego zdrowia.

Już na 400 lat przed narodzeniem Jezusa, Hipokrates(grecki lekarz) nauczał, że "to, co jecie, powinno być waszym lekarstwem". Od dawna wiadomo, że cebula pomaga przy ukąszeniach os, leczy odciski, łagodzi kaszel i przeziębienia, tymianek nie tylko jest doskonałą przyprawą do pieczeni, ale też łagodzi koklusz i bóle reumatyczne, szałwia jest dobra do pieczeni z jagnięciny, ale też sprawdza się jako dodatek do kąpieli, zaś królewskie zioło, bazylia, którą wkładano do grobów w dawnym Egipcie, łagodzi podrażnienia gardła oraz nerwowość.

W związku człowieka z naturą niemałą rolę odgrywa uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny wraz ze związanym z nią zwyczajem święcenia ziół. Człowiek powinien być doskonały, zdrowy oraz zbawiony, a uosobieniem tego jest Maryja. Wedle starej tradycji, w bukiet przeznaczony do poświęcenia we wspomnienie Matki Boskiej Zielnej, wiązano 7 lub 77 różnych ziół i zbóż, w późniejszych czasach także kwiatów. Siódemka już od czasów starotestamentarnych był symbolem doskonałości. Te siedem obowiązkowych ziół to rumianek, mięta, melisa, bazylia, rozmaryn, lubczyk oraz nasturcja.

Sam zwyczaj święcenia ziół sięga jeszcze czasów pogańskich. Wiele ziół składali na ołtarzach ofiarnych na przykład Germanie. W okolicach sierpnia przeżywali oni kilkudniowy post przed wielkim świętem żniw. Wiele stosowanych do dzisiaj ziół odgrywało też ważną rolę w medycynie Egipcjan, Rzymian oraz Greków. Już nasi pogańscy przodkowie wiedzieli, że niektóre rośliny mogą dać ludziom zdrowie, spokój oraz dobre samopoczucie. Także czarownicy używali różnych ziół, dzięki którym "zaklinali" złe duchy i demony. Wiedza o roślinach kultywowana była też wśród osób nawróconych na chrześcijaństwo. Podczas różnych uroczystości dawali zioła do poświęcenia, dziękując tym samym Bogu za dar natury. Od momentu, kiedy Karol Wielki kazał zakładać wzorcowe ogrody zielne, mnisi i zakonnice masowo tworzyli je przy swoich klasztorach.

Uroczystość Matki Bożej Wniebowziętej ma swoje początki w Kościele wschodnim. Wprowadził ją on już w 431 roku. Kościół prawosławny obchodzi je razem z katolikami. Jednak jeżeli stosuje kalendarz juliański("stary styl"), który różni się od gregoriańskiego("nowy styl") o 13 dni, uroczystość ta wypada 28 sierpnia.

Z kolei Kościół łaciński obchodzi Wniebowzięcie (Assumptio) Maryi od VII wieku. Liczne pisma teologiczne potwierdzają, że wielu świętych, w tym Grzegorz z Tours, Albert Wielki, Tomasz z Akwinu czy też Bonawentura często rozważali wzięcie Maryi z duszą i ciałem do nieba.

Tradycja przedstawia ciało Maryi Panny unoszone w promienistym świetle przez aniołów do nieba. W taki sposób Wniebowzięcie jest ukazywane przez większość dzieł sztuki. W Niemczech tematyka ta pojawia się głównie na barokowych freskach bawarskich kościołów. Bardzo często w ich sklepieniach można zobaczyć freski ukazujące Maryj, która jest otoczona aniołami i unosi się na obłoku. Bartolome Esteban Murillo, hiszpański malarz epoki baroku, poświęcił temu tematowi w 1675 r. dzieło, którego oryginał możemy oglądać w petersburskim Ermitażu. Natomiast "Wniebowzięcie Maryi" Petera Paula Rubensa z 1626 r. wisi w waszyngtońskiej Narodowej Galerii Sztuki.

Jednak do najpiękniejszych obrazów o tej tematyce krytycy sztuki zaliczają "Assuntę" (Wniebowziętą) autorstwa Tycjana znajdującą się w kościele Matki Bożej Chwalebnej w Wenecji. Ten wielki obraz w głównym ołtarzu, należy do mistrzowskich dzieł tego wielkiego malarza, w późniejszym okresie także portrecisty papieskiego. Ukazuje on Maryję jako powabną i piękną kobietę. Może nawet zbyt piękną dla zamawiających go franciszkanów. Dopiero po długich targach połączonych z długotrwałym procesem przyzwyczajania się do obrazu, ascetyczni zakonnicy zgodzili się przyjąć pracę i zapłacić za nią malarzowi.

Dominikanin św. Albert Wielki z Kolonii, znał ok. 200 ziół(ok. 1230 r.). Również św. Hildegarda z Bingen (1098 - 1179) znała wiele sposobów na "leczenie duszy" i np. przepisywała dziewannę jako środek na "słabe i smutne serce". Zaś wnuczka królowej Bony, Anna Wazówna, była autorką pierwszego w Polsce zielnika. W wielu swoich ogrodach, np. w Golubiu - Dobrzyniu, przez lata uprawiała wiele leczniczych roślin. Z ziół sporządzała lekarstwa i leczyła nimi mieszkańców zamku oraz ludność zamieszkującą okolicę. Mało kto pamięta, że to ona sprowadziła do Polski tytoń, którego jeszcze się nie paliło. Ok. 1700 r. sklepienie kościoła św. Michała w Bambergu pokrył wielobarwny ogród niebieski. Doliczono się w nim ponad 600 roślin.

Kwiaty, zioła i zboża święci się w kościołach przy różnych okazjach, jednak najbardziej popularne jest wspomnienie Matki Boskiej Zielnej, przypadające właśnie 15 sierpnia. Nie tylko dlatego, że w tym czasie kwitną prawie wszystkie zioła, lecz także przez nawiązanie do samego święta maryjnego. Wedle legendy bowiem, kiedy apostołowie otwarli grób wniebowziętej Maryi, znaleźli w nim same róże. Już wtenczas Maryję uznawano za Patronkę plonu, natomiast pora sierpniowa była błogosławionym czasem żniw. 

Z Wniebowzięciem Najświętszej Maryi Panny związane są też piękne zwyczaje:

1. Wspomniana już tradycja przyniesienia od 7 do 77 ziół przetrwała chociażby w południowych Niemczech. Wierni przynoszą dzisiaj do kościołów artystycznie ułożone, barwne bukiety. Najczęściej wśród ziół pojawiają się dziurawiec, rumianek, przywrotnik, oset, kozłek lekarski (waleriana) i lawenda, zdarzają się też koper, mięta oraz szałwia. Bardzo często w środku umieszczana jest dziewanna, która symbolizuje berło. W czasie obrzędu poświęcenia śpiewane są pieśni, które wychwalają Maryję jako "lilię dolin" oraz "kwiat pól". Bukiety poświęconych roślin zanosi się do domów i zasusza. Mają one za zadanie chronić przed chorobami oraz zapewnić błogosławieństwo domostwu. Po poświęceniu ziół rzuca się za siebie przez lewe ramię jabłka i gruszki, wyrażając w ten sposób nadzieję na dobre zbiory, które zaczynają się mniej więcej w tym okresie. W dodatku od niepamiętnych czasów Maryja patronuje także zbiorom owoców. Dlatego 15 sierpnia jest szczególnym dniem dla rolników. Jedno z niemieckich przysłów mówi, że gdy w dzień Wniebowstąpienia świeci słońce, można spodziewać się obfitego owocobrania i słodkich winogron" - oznacza, że Maryja błogosławi zarówno ziemię i niebo, faunę i florę.
2. Okres 30 dni od 15 sierpnia nazywany jest "kobiecą trzydziestką" lub "trzydziestką maryjną". Znajduje on swoje odzwierciedlenie zarówno w ludowej tradycji, jak i w nauce - dokładnie w tym czasie zioła kwitną najpiękniej, mają intensywny zapach oraz największą moc. Dlatego to właśnie w tych dniach należy zbierać zioła, których będziemy używać w zimie. Dodatkowo od tego dnia w kościołach, głównie z tytułami maryjnymi, wierni uczestniczą w nabożeństwach oraz procesjach ku czci Matki Bożej. W ciągu tych 30 dni przypadają wspomnienie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny(8 września) oraz wspomnienie Imienia Maryi(12 września). Święcenie ziół ma podkreślać, że człowiekowi potrzebna jest ozdrowieńcza moc natury. Chrześcijaństwo ma tutaj bogatą tradycję. Można tutaj przywołać wspomnianą już w tej notce frankońską mniszkę Hildegardę z Bingen, czy też liczne klasztory zajmujące się ziołolecznictwem.
3. W położonej we włoskiej Toskanii Sienie, 15 sierpnia odbywa się święto nazywane palio. Są to wyścigi zaprzęgów konnych wokół głównego rynku. Organizowane są na pamiątkę 1260 roku, kiedy to przeżywało wielkie nieszczęścia i zostało oddane pod opiekę Najświętszej Maryi Pannie. Być może to dzięki temu zwyciężyło w walce o uzależnienie się od Florencji. Zwycięzca palio otrzymuje szarfę z wymalowanym wizerunkiem Matki Bożej.
4. W naszym kraju uroczystość Wniebowzięcia Maryi Panny wiązała się z zakończeniem zbioru plonów. Dlatego mówiło się, że "na Wniebowzięcie zakończone żęcie". Nic więc dziwnego, że zwyczajem stało się święcenie plonów, a przede wszystkim tego, co rosło na własnych polach i w przydomowych ogródkach. Ta "dożynkowa wiązanka" musiała zawierać pokruszone kłosy pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa(tzw. "próżankę"). Obowiązkowe były też len, groch, bób, marchew z natką, gałązka z gruszką lub jabłko, makówka i orzechy. Razem z "wiązanką" święcone były także różne zioła lecznicze.

Na podstawie:

1. https://wiadomosci.onet.pl/religia/aktualnosci/swieto-matki-boskiej-zielnej-skad-taka-nazwa/q82lsb9
2. https://www.deon.pl/religia/duchowosc-i-wiara/zycie-i-wiara/art,2802,4-zwyczaje-zwiazane-z-wniebowzieciem-o-ktorych-na-pewno-nie-slyszalesFB.html