779. A gdzie są Twoje szklane domy człowiecze?

Było to w czasach, kiedy film w reżyserii Filipa Bajona, "Przedwiośnie", nakręcony na podstawie powieści Stefana Żeromskiego pod tym samym tytułem wchodził do kin. Jak to zwykle bywa, przy okazji w mediach odbyła się szeroko pojęta kampania zachęcająca uczniów i nauczycieli do pójścia na seans. Traf chciał, że kilkunastoletni Lolek trafił na ten oto fragment filmu:

I ta tajemnicza nazwa - "Szklane domy". Obdarzonej bujną wyobraźnią dziewczynce nie trzeba było dużo. Zaraz zaczęła pisać na komputerze(wszak ręcznie nie była w stanie) własną wersję mieszkańców owych "Szklanych domów" oraz szkicować na czym się tylko dało(a najczęściej na zwykłej gazecie z programem telewizyjnym, bo był pod ręką) ich plany. Co prawda tata z grubsza wspominał mi o co chodziło w tym całym "Przedwiośniu", jednak byłam zdecydowanie za młoda, aby zrozumieć jego ideę. Do mnie przemawiały "Szklane domy", bo można je było sobie wyobrazić, a nie "komunizm". Z czasem, gdzieś w połowie gimnazjum, obejrzałam sobie owy film. Zrobił na mnie wrażenie, chociaż zrozumiałam go tylko trochę. Najpełniej jednak odebrałam go w ogólniaku, kiedy w III klasie musiałam przeczytać "Przedwiośnie" jako lekturę obowiązkową. Nie ukrywam, że czytałam go z wypiekami na twarzy. Chociaż dla mnie główny bohater powieści, Cezary Baryka, zawsze będzie miał twarz Mateusza Damięckiego. Myślę, że ostatnia klasa liceum była idealna do tego, aby sięgnąć po niełatwy temat kształtowania się polityki w pierwszych latach po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Akcję już niejako znałam z filmu, jednak zakończenie powieści jest zupełnie inne, co mnie zaskoczyło. "Szklane domy" w dalszym ciągu rozbudzały moją wyobraźnię. Bo przecież każdy z nas marzy o idealnym świecie, o owych "szklanych domach" z wszelakim dobrobytem, o idylli. Bez względu na epokę oraz miejscu w którym przyszło nam żyć. Cieszę się, że w tym ważnym dla nas roku, jakim jest stulecie odzyskania przez Polskę niepodległości Pan Prezydent Andrzej Duda zaproponował "Przedwiośnie" jako książkę "Narodowego czytania".

I na koniec fragment "Przedwiośnia", który tak bardzo pobudził moją wyobraźnię:

"— Sekret. Z olbrzymiej masy płynnej wyciąga gotowe belki, tafle, kliny, zworniki, odlane, a raczej ulane według danego architektonicznego planu. Cały szklany parterowy dom, ze ścianami ściśle dopasowanymi z belek, które się składa na wieniec, a spaja w ciągu godziny, z podłogą, sufitem i dachem z tafel — oddaje nabywcy gotowe. W domach tego typu, wiejskich, czyli, jak się dawniej mówiło, chłopskich, nie ma pieców. Gorąca woda w zimie idzie dokoła ścian, wewnątrz belek, obiegając każdy pokój. Pod sufitem pracują szklane wentylatory normujące pożądane ciepło i wprowadzające do wnętrza zawsze świeże powietrze.

— W lecie musi być w takim domeczku niczym w Baku na rynku podczas kanikuły.

— Mylisz się, niewierny! Tymi samymi wewnętrznymi rurami idzie w lecie woda zimna obiegająca każdy pokój. Woda ochładza ściany, wskutek czego jest w takim domku podczas największego upału jak w bakińskiej naszej piwnicy, tylko bez jej zgnilizny i odoru. Tąż wodą zmywa się stale szklane podłogi, ściany i sufity, szerząc chłód i czystość. Nawet nie wymaga ci to żadnej pracy specjalnej, gdyż rury odprowadzające zużytą wodę i wszelką nieczystość uchodzą do szklanych kloak, wkopanych opodal w ziemię.

— Jakieś gablotki, do licha, nie ludzkie mieszkania.

— Istne gablotki. Chłop polski, niezbyt, powiedzmy, przepadający za czystością, jak to jest wszędzie na wsi, przy pracy około krów, koni, kóz i owiec — choćby nie chciał, musi sobie w izbie zaprowadzić, zapuścić — uważasz — czystość, żeby mu snadź w izbie szklanej nie było gorąco. Wciąż mu baba zmywa izbę, ściany, podłogę — a wilgoci ani krzty, bo nie ma co gnić ani pleśnieć, ani śmierdzieć widzialnym czy niewidzialnym brudem, jako że naczynia wszystkie, sprzęty, graty, meble — szklane.

— Oszaleć!

— Oszaleć, ale z zachwytu. Bo te domy komponują artyści. Wielcy artyści. Dzisiaj są ich tam już setki. I powiem ci, nie są to nudziarze, snoby, żebraki, produkujące bzdury i głupstwa, śmieszne cudactwa i małpiarstwa dla znudzonych sobą i nimi bogaczów, lecz ludzie mądrzy, pożyteczni, twórcy świadomi i natchnieni, wypracowujący przedmioty ozdobne, piękne a użyteczne, liczne, wielorakie, genialne, a godne jak najszerszego rozmnożenia — dla pracowników, braci swych, dla ludu. Domy są kolorowe, zależnie od natury okolicy, od natchnienia artysty, ale i od upodobania mieszkańców. Są na tle okolic leśnych domy śnieżnie białe, w równinach — różowe, w pagórach — jasnozielone, z odcieniem fioletu, albo koloru nasturcji. Domy te są najwymyślniej, najfantastyczniej, najbogaciej zdobione, według wskazań artystów i upodobań nabywców, bo belkę ściany i taflę dachu można w stanie jej płynnym zabarwić, jak się żywnie podoba. Co tylko bezgraniczna fantazja kolorysty może począć i ujrzeć w boskiej tajemnicy organu oka, w darze niebios, we wzroku — jaka tylko barwa jawi się w przepychu kwiatów na łące pod koniec czerwca, to wszystko, to wszystko ujęte w natchnieniu, sformułowane przez twórczą świadomość, artystyczną mądrość i akty pracowitej woli, zobaczysz w zewnętrznych i wewnętrznych kompozycjach kolorowych chat nowoczesnych polskich chłopów. Są to istne marzenia futurystyczne ucieleśnione w podatnym i posłusznym szklanym materiale.

— I tyś to widział tam? Takie wsie? Tata!

— Jakże! Całe okolice, powiaty, województwa! Bo to ci poszło jak morowa zaraza, skoro się ludzie zwiedzieli. Któż by chciał mieszkać w próchniejącym, gnijącym i zjedzonym przez grzyby drewnianym chlewie albo w ciupie szerzącej reumatyzmy, gruźlice i szkarlatyny, w murowanym więzieniu cuchnącym wilgocią i myszami, wśród ścian, w które wrosły wszelakie choroby? Szklane domy kosztują niezmiernie tanio, gdyż przecie przy ich budowie nie ma mularzów, cieślów, stolarzy i gonciarzy. Sam materiał jeno, transport na miejsce i dwu, trzech monterów. Sam dom — bez robót ziemnych — buduje się w ciągu trzech, czterech dni. Jest to bowiem tylko składanie części dopasowanych w fabryce. Materiał, nawet z wynagrodzeniem artystów, nie kosztuje nad morzem drożej niż na miejscu drzewo budulcowe. Nie mówię już o cegle, wapnie i płacy robotnika, strajkującego wciąż z racji rosnącej drożyzny."