Moje motto

„Często spotykam się ze stwierdzeniem, że wszyscy jesteśmy niepełnosprawni. Ludzie bywają okaleczeni w najróżniejszy sposób: zatruci przez toksyczne relacje, zranieni przez miłość, przytłoczeni utratą pracy, rozdarci wewnętrznie z powodu rozpadu rodziny, sparaliżowani strachem czy niepokojem... Okaleczenie może dotyczyć każdego, w każdej sferze życia i w każdym środowisku społecznym” - J.-B. Hibon "Pijany ze szczęścia. Opowieść o życiu spełnionym"

Jaki był ten dzień

"Jaki był ten dzień,
co darował, co wziął?
Czy mnie wyniósł pod niebo,
czy zrzucił na dno?
Jaki był ten dzień,
czy coś zmienił, czy nie?
Czy był tylko nadzieją
na dobre i złe?"
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą wspomnienia. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą wspomnienia. Pokaż wszystkie posty

środa, 14 października 2026

2449. Odpowiedzialność przez duże "O"

W ostatnich tygodniach polskie media obiegła informacja o serii ataków uczniów na osoby związane ze szkołą. W wielu placówkach oświatowych doszło do incydentów związanych z użyciem ostrego narzędzia czy też zgłoszenie o podłożeni bomby. Jednak prawdziwa tragedia wydarzyła się w powiecie wyszkowskim, gdzie absolwent tamtejszej podstawówki zabił nożem pracującą w niej woźną. Przeraża to, chociaż tak właściwie podobne sytuacje miały miejsce w szkole nie od dzisiaj. 
Wikipedia jako pierwszy tego typu akt przemocy na terenie naszego kraju podaje zdarzenie z 1925 roku, kiedy to 6 maja w Wilnie, które mieściło się w tamtejszym czasie w obrębie granic Rzeczypospolitej Polskiej dwójka maturzystów, Stanisław Ławrynowicz i Janusz Obrąpalski przyszli uzbrojeni do szkoły im Joachima Lelewela. Za pomocą granatów i rewolwerów zaatakowali poodczas matur komisję egzaminacyjną. Zabili przy tym 3 osoby oraz ranili 9 innych, a następnie popełnili samobójstwo. Jednak najwcześniej odnotowana strzelanina szkolna miała miejsce już 27 lipca 1764 roku w Pensylwanii, kiedy w czasie powstania Pontiaka 3 tubylców z indiańskiego plemienia Delawarów dokonało ataku na szkołę Enocha Browna. Zastrzelili oni nauczyciela oraz zatlukli na śmierć 9 albo 10 uczniów. Prawdopodobnie wcześniej miały miejsce podobne zdarzenia, te jednak zostały potwierdzone w gazetach bądź kronikach.
Przemoc obecna była w szkole zawsze, tylko różne były jej przyczyny. Teraz mówi się o różnych wyzwaniach lub challenge w internecie. Pamiętam jednak jedną taką sytuację z czasów, kiedy chodziłam jeszcze do podstawówki. Mógł być 2002 lub 2003 rok. W szkole, w której realizowałam obowiązek szkolny niemieckiego nauczała germanistka, która według mnie nie powinna uczyć w szkole specjalnej. Ogólnie wyśmiewanie i ubliżanie tym uczniom, którzy z powodu swojej niepełnosprawności intelektualnej nie byli w stanie nauczyć się liczyć do trzech, było u niej na porządku dziennym. Prawdziwym hitem było dla mnie jednak przynoszenie do szkoły swojego psa i ośmieszanie uczniów, że potrafi on więcej z języka niemieckiego, niż oni. Kiedyś jeden chłopiec na lekcji dostał jakiegoś ataku. Germanistka zamiast mu jakoś pomóc, kucnęła przy owym psie i zakryła mu oczy, aby tego nie widział. Czy to jest pedagog specjalny? Według mnie nie. Ja co prawda zawsze w miarę dobrze się uczyłam, mimo że germanistka w zasadzie nie przekazywała nam żadnej wiedzy i jeżeli samemu się nie nauczyło czegoś, to raczej nic się nie umiało. Ale zawsze było mi żal tych, którzy nie byli w stanie tego dokonać, a przez to byli szykanowani przez nauczycielkę. Do dzisiaj wspominamy to podczas prywatnych spotkań. Pewnego dnia jeden z gimnazjalistów nie wytrzymał tego ciągłego upokorzenia i przyniósł na zajęcia... atrapę pistoletu. Zrobił się harmider, wezwano policję, ale finalnie wszystko rozeszło się po kościach i chłopak finalnie ukończył szkołę. Ja jednak już wtedy wiedziałam, jak wiele znaczy szacunek nie tylko wobec nauczyciela, ale i ucznia. Jak wiele zła może wyżądzić mu wyszydzanie i upokorzenie go na oczach innych uczniów. Może dlatego staram się upominać moich podopiecznych na osobności? Nie wytykać ich błędów, ale zauważać to, co potrafią? Sama nie wiem.
Wiem za to jak wiele daje rozmowa i zainteresowanie się sprawami ucznia. Jak dużo może wnieść pozytywna socjalizacja, zwłaszcza w przypadku, kiedy w domu jej nie mają. Automatycznie przychodzi mi na myśl książka Williama Goldinga "Władca much", czy też jej ekranizacja. Jej akcja rozgrywa się na bezludnej wyspie, na której wylądowali ewakuowani ze szkoły kadetów chłopcy. Pozbawieni opieki dorosłych postanowili wprowadzić rządy na ich wzór. Niestety, uzyskują odwrotny efekt, co ma tragiczne skutki. 
I przeczytałam książkę, i obejrzałam film. I za każdym razem zastanawiałam się jak niewiele trzeba, aby mili, grzeczni i sympatyczni chłopcy zmienili się w zdolnych do najgorszego dzikusów. Przerażające, zwłaszcza gdy się o tym czytało w cieniu rzucanym przez drzewa. A na wyspie było pełno drzew. Wyobraźnia robiła swoje. Zaś film z efektami dźwiękowymi dopełnił wszystkiego. Jednak z tyłu głowy pojawiło się pytanie: co robić, aby wymyślona fabuła nie stała się rzeczywistością. A czytając kolejne doniesienia odnośnie tego, co się dzieje w szkołach, mam wrażenie, że powoli tak się dzieje.
Dlatego tak wielka spoczywa na nas, nauczycielach, odpowiedzialność. I to taka przez duże "O". Wiem, że to jest trudne, wiem, że wielu z nas mierzy się z syndromem wypalenia zawodowego. Ale jak to mówił patron liceum, jakie ukończyłam - "Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie". Wyrabiajmy w nich dobre nawyki, uczmy mądrego korzystania z internetu i przewidywania konsekwencji ich wyborów. To nie jest łatwe, to raczej żmudna praca, prawie od podstaw. Ale jeżeli wpłyniemy na chociaż jednego ucznia, to będziemy mogli odnotować mały sukces.

wtorek, 29 września 2026

2444. Pożegnanie z "Różanami"

Można śmiało powiedzieć, że lektura sagi o Różanach napisanej przez panią Bognę Ziembicką zajęła mi blisko 12 lat. Jedną z jej części, książkę zatytułowaną "Tylko dzięki miłości", zupełnie przez przypadek otrzymałam w konkursie zorganizowanym przez portal "lubimy czytać". Pamiętam, że rozpoczynałam wtedy studia na Uniwersytecie Papieskim w Krakowie i chodziłam w trakcie dłuższych przerw między zajęciami nad Wisłę, gdzie pochłaniałam kolejne jej strony. 
Fabuła książki spodobała mi się na tyle, że postanowiłam przeczytać pozostałe części całości, o których dowiedziałam się ze wspomnianej strony. Szczerze powiedziawszy to miałam nadzieję, że to moje czytelnictwo pójdzie mi ciut szybciej. A już na pewno nie spodziewałam się, że zajmie mi to aż tyle lat. Zwłaszcza, że saga "Droga do Różan" składa się z pięciu części. Aktualnie czytam sobie jednocześnie cykl "Jeżycjady", który ma 22 części (teraz jestem w trakcie lektury "Kalamburki") i gdybym zakładała takie samo tempo pochłaniania kolejnych tomów, to nie wiem, czy bym dociągnęła do emerytury...
Tak, wiem, do tej emerytury to jeszcze mi daleko, dlatego nawet o niej nie myślę, ciesząc się kolejnymi dniami w pracy. A czasami i marząc o życiu w takiej krainie, jaką wymyśliła Bogna Ziembicka na potrzeby swojego cyklu. Na szczęście marzenia nigdy do niczego nie obligują.
Tytuł: "Bądź przy mnie"
Autor: Bogna Ziembicka
Wydawnictwo: Otwarte
Kraków 2015
Liczba stron: 360

Literatura wojenna zawsze mnie fascynowała, ale i wzruszała. Zwłaszcza wtedy, gdy prezentowała rodzące się uczucie pomiędzy dwojgiem młodych ludzi. Już czytając książkę "Tylko dzięki miłości" wielokrotnie zachwycałam się uczuciem jej głównej bohaterki Zuzanny do osób bliskich jej sercu. Być może dlatego podświadomie czułam, że z pozycją "Bądź przy mnie" nie będzie inaczej.
Fabuła książki przedstawia sześć lat z życia znanego z poprzedniej części ("Tylko dzięki miłości) Niemca, Joachima. Wyruszamy z nim w podróż przez obóz w Afryce, gdzie dniami i nocami nie mógł myśleć o nikim innym, niż o Zuzannie. W końcu stęskniony mężczyzna postanawia wrócić do opanowanej przez wojnę Polski. Co czuł bezskutecznie szukając Zuzi? Dowiemy się z lektury tej książki.
W zasadzie książka "Bądź przy mnie" jest historią miłości Zuzanny i Joachima, tyle że opowiedzianą z perspektywy Joachima. Jak można się domyśleć, zwraca on uwagę na trochę inne rzeczy, niż Zuzia. Ponadto z książki można się dowiedzieć co się działo z Joachimem, kiedy ten wyjechał na misję w ramach II wojny światowej. Tego nie znajdziemy w książce "Tylko dzięki miłości". Myślę, że warto przeczytać tą książkę chociażby po to, aby uzupełnić tą lukę w związku głównych bohaterów, Zuzanny i Joachima. Co prawda nie jest to jakiś wymóg, bo i bez tego czytelnik odnajdzie się w fabule, ale ciekawe uzupełnienie całości.

Tytuł: "Na zawsze Różany"
Autor: Bogna Ziembicka
Wydawnictwo: Virtualo
Warszawa 2024
Liczba stron: 222

Z pewną nostalgią sięgnęłam po ostatnią część sagi "Droga do Różan" zatytułowaną "Na zawsze Różany". Nostalgia brała się zapewne stąd, że zaledwie kilka dni wcześniej wróciłam do całej historii za pośrednictwem książki "Bądź przy mnie", która przypomniała mi historię przesympatycznej dziewczyny imieniem Zuzanna i miłości jej życia, Niemca Joachima. Historię, którą poznałam dwanaście lat wcześniej i której oto teraz miałam poznać finał.
Akcja powieści "Na zawsze Różany" rozgrywa się w 2005 roku, a więc w czasach współczesnych. Kilka miesięcy wcześniej umiera Zuzia, jedna z głównych bohaterek poprzednich części. Nie oznacza to jednak całkowitego z nią rozstania, ponieważ wraca do czytelnika w retrospekcjach i wspomnieniach innych osób. Dochodzi do nich za sprawą jej dawnej podopiecznej, Zosi, która niebawem ma wyjść za mąż. Przeglądając pamiątki po swojej niani odkrywa notes, w których znajduje nazwiska i adresy tych wszystkich osób, z którymi Zuzanna korenspondowała. Postanawia ich wszystkich zaprosić na swój ślub, a przy okazji dowiaduje się wielu ciekawych rzeczy na temat Zuzanny.
Książka "Na zawsze Różany" jest pięknym zwieńczeniem i dopełnieniem historii dziejącej się na przestrzeni poprzednich czterech tomów. Autorka z nutką humoru puentuje wydarzenia z opisywanych ostatnich stu lat. Niektóre rozwiązania bawią, ale są też i takie, które zmuszają czytelnika do głębszego zastanowienia się nad różnymi sprawami, także dotyczącymi jego własnego życia. Docierając do ostatniej strony zrobiło mi się przykro, że to już koniec historii, a jednocześnie cieszyłam się, że był to typowy happy end.

czwartek, 24 września 2026

2442. Gdzie te dzieci? Gdzie ta młodzież?

Niekiedy słyszę od księży ubolewania, że tak mało dzieci, a już w ogóle młodzieży, uczęszcza do Kościoła Że im się marzy Kościół pełen ludzi w różnym wieku, a nie tylko w przedkomunijnym, przedbierzmowaniowym oraz podeszłym. Ale z drugiej strony, jaką ofertę parafie mają dla dzieci i młodzieży, aby rozwijać w nich wiarę i miłość do Boga oraz drugiego człowieka? Niby działają Oratoria i Oazy "formujące" młodych ludzi, ale czy na pewno?
Między innymi takie przemyślenia przyszły mi do głowy podczas zapoznawania się z treścią podręcznika do "Oazy Nowego Życia II stopnia", który czytam w ramach przygotowania do m. światła oraz księgi. Do tego jest jeszcze zeszyt ćwiczeń. Teoretycznie powinnam pojechać na rekolekcje, ale to już nie ten okres życia. Z treścią jednak warto się zapoznać, chociażby aby poukładać sobie niektóre rzeczy w głowie. Książka jest dosyć przyjemna w odbiorze i wyjaśnia wiele kwestii związanych z liturgią.
No właśnie, z liturgią oraz Eucharystią, czyli czymś, co powinno być centralnym punktem spotkań formacyjnych w różnych grupach. Tymczasem zaprasza się młodych ludzi nie na spotkanie z Bogiem, ale z samym sobą. Jak dla mnie w takim wydaniu niewiele się one różnią od świeckich spotkań młodzieżowych, czy też zajęć dzieci w klubach i na świetlicach. W przypadku Oazy Dzieci Bożych, przeznaczonej dla młodszych dzieci oraz Oratoriów jest szansa, że spotkanie rozpocznie się i zakończy modlitwą, ale co w przypadku starszej młodzieży, żyjącej już innymi wartościami i będących pod wpływem swoich rówieśników.
Mam jeszcze w pamięci moje spotkania formacyjne w ramach Oazy dla osób niepełnosprawnych, a potem formacji w parafialnym Oratorium. I w jednym i w drugim przypadku w 85% centralnym punktem spotkania była Msza święta, a w 100% - modlitwa na jego rozpoczęcie oraz zakończenie. Nie zawsze wszystkim to się podobało, ale tak sobie myślę, że mimo wszystko budowało w nas jakieś wewnętrzne życie duchowe. Zawsze była okazja do przystąpienia do sakramentu pokuty i pojednania, zawsze było kilka słów kazania.
Ktoś powie, że nie da się zachęcić współczesnej młodzieży do uczestniczenia we Mszy świętej. Może taka, na której wszystkie czynności są wykonywane przez kapłana, będzie dla nich "męcząca". Ale jakby tak zaangażować ich w różne rzeczy - ktoś mógłby czytać Czytania, śpiewać psalm oraz sekwencję "Alleluja", czytać Modlitwę Wiernych i komentarz do niesionych w procesji darów, chętni mogliby śpiewać w scholi, ministranci - wiadomo. Może to być trudne do zaakceptowania dla innych parafian, ale takie zaangażowanie może pokazać dzieciom i młodzieży, że wiara też może być piękna.

czwartek, 17 września 2026

2439. "Myślę, że nie stało się nic"

Etap nazwany pięcioletnie studia z "Nauk o rodzinie" na Uniwersytecie Śląskim uważam za zamknięty. Najpierw były trzyletnie studia licencjackie ze specjalizacji poradnictwo małżeńskie i rodzinne, następnie dwuletnie magisterskie ze specjalizacji mediator i asystent rodziny. Magisterkę obroniłam rok temu w dosyć zakręconych okolicznościach (szerzej pisałam o tym >>tutaj<<). Z perspektywy czasu sama się sobie dziwię, że dałam radę to wszystko połączył i pogodzić. Ale widać, że jeżeli komuś spieszyło się na świat, to będzie miał potem całe życie w biegu.
Rok temu nie odbyło się na Wydziale Teologicznym uroczyste rozdanie "Listów gratulacyjnych" wyróżniającym się absolwentom z kierunku teologia oraz Nauki o Rodzinie. Nie znam bliższych szczegółów tej decyzji. Dlatego w tym roku na uroczystości pojawiły się aż dwa roczniki. A raczej ci, którzy mogli. Wszystko odbyło się w kaplicy wydziałowej oraz gabinecie dziekana i prodziekana.
Ja tam zawsze się śmiałam, że tym, co mnie głównie wyróżnia wśród innych osób, to na pewno moja niepełnosprawność i wszystko, co z nią związane. A że Pan Bóg wynagrodził mi to w pewnym sensie zdolnościami umysłowymi (co za paradoks przy uszkodzeniu mózgu!) i zapałem? Wydaje mi się, że należy się tylko cieszyć i Mu za to dziękować. Chociaż wiadomo, że ten bonus na nic by się zdał, gdyby nie systematyczna nauka i regularne powtarzanie sobie przyswojonych mniej lub bardziej wiadomości.
Uroczystość absolutorium 2024/2025/2026, bo myślę, że śmiało można ją tak nazwać, rozpoczęła się Mszą świętą sprawowaną w naszej wydziałowej kaplicy. Było nas tak mało, że spokojnie mogliśmy się w niej zmieścić i jeszcze były wolne miejsca. 
Eucharystię wraz z księżmi-profesorami z wydziału, wedle tradycji, koncelebrowali tegoroczni neoprezbiterzy. Przez jednego z nich, Franka (mimo wszystko, raczej byliśmy ze sobą na wydziałowych korytarzach na ty), została wygłoszona homilia, w której to zwracał uwagę na pielęgnowanie na co dzień w sobie takich cech charakteru, jak sprawiedliwość. uczciwość, nie hejtowoanie, ani nie obrażanie innych, życzliwość i troska o drugiego człowieka. Cechy na pozór uniwersalne, a jednak tak bardzo osadzone w naszym chrześcijańskim życiu.
Po Mszy, na których padły pierwsze podziękowania i gratulacje, zostaliśmy zaproszeni do gabinetu dziekana, gdzie odbyła się dalsza część uroczystości. W sekretariacie czekały na nas wypożyczone z głównego rektoratu togi i birety, nasz oficjalny strój na tą podniosłą uroczystość. Trochę nam zajęło, zanim znależliśmi odpowiednie dla mnie przyodzienie, czyli takim, w którym nogi by mi się nie plątały z materiałem, bo prawie wszystkie rozomiarówki były na mnie za duże. W końcu, przy pomocy innych, udało mi się ubrać w reprezentacyjny strój. 
W równym dwuszeregu weszliśmy do gabinetu, gdzie już czekały przebrane w swoje togi władze wydziału. W imieniu nieobecnego dziekana wystąpił dyrektor kierunku teologia, który powołał się na dojrzewające wino i na trzy części składowe dobrej winolośli. Jest to odpowiedni grunt, deszcz oraz słońce. Gruntem były nasze studia, podczas których zostaliśmy wyposażeni w odpowiednią wiedzę, deszcz to nasze samodoskonalenie się i samorozwój, słońce, to wyznawane przez nas wartości. Dzięki tym trzem składnikom będziemy dobrzy, w tym co będziemy robić, jak też będziemy w ogóle dobrymi ludźmi. Życzył też sobie i nam, aby po latach można było powiedzieć, że "były to dobre roczniki". 
Następnie każdy z nas został wyczytany z tytułu, imienia i nazwiska (chyba pierwszy raz w życiu usłyszałam, jak to brzmi razem) i podchodził do władz, przed którymi jeszcze raz mówił, o czym była jego praca dyplomowa oraz kto był jej promotorem i recenzentem. Najpierw swoje listy gratulacyjne otrzymali studenci Teologii stacjonarnej i niestacjonarnej, następnie studenci Nauk o Rodzinie pierwszego stopnia, aż w końcu przyszedł czas na drugi stopień. Szczerze powiedziawszy to nie wiem, czy bardziej stresowałam się czekając na swoją kolej, czy też idąc po list i wygłaszając prodziekanom, że moja praca magisterska dotyczyła tego, jaki jest stopień adaptacji ukraińskich dzieci we wczesnym wieku szkolnym do warunków polskiego szkolnictwa z perspektywy dwóch lat (podobne badania prowadziłam na rzecz pracy licencjackiej) i u gogo ją broniłam.
Kiedy już wszyscy otrzymali swoje listy gratulacyjne, pouściskiwaliśmy sobie wzajemnie dłonie w geście gratulacji osiągniętego sukcesu, bo chyba śmiało można to tak nazwać. Emocje, które nosiłam w sobie uleciały, byłam już jakby mniej spięta i bardziej wyluzowana.
Po części oficjalnej wszyscy wyszliśmy przed gmach budynku, aby zrobić soobie pamiątkowe zdjęcie...
A także tradycyjnie już rzucić biretem w górę.
Wracając do domu znowu sobie pomyślałam, że to były intensywne dwa lata, ale też bardzo rozwijające. Rozwijające pod względem wiedzy, zainteresowań, ale i wiary. O wielu rzeczach mogliście wyczytać na blogu, inne skrywam we własnym sercu, bo nie o wszystkim musi wiedzieć świat. Po latach myślę, że odejście ze scholi, która przestała mnie rozwijać, na rzecz Duszpasterstwa Akademickiego było dobrą decyzją. Wiele się działo, czasu wolnego, który mogłabym przeznaczyć na naukę było mało, a jednak dałam radę i nawet nie wypadłam z peletonu, pomimo łączenia dwóch kierunków, pomocy w organizacji różnych rzeczy, działalności w Samorządzie Studenckim, pracy w świetlicy środowiskowej, wolontariatu, sportów, życia w realu i w wirtualnej rzeczywistości. Cieszy mnie, że znalazłam też czas na częsty udział we Mszy świętej w tygodniu, ale też na swoje własne przyjemności. Kiedy, zważając na to, że sporo czasu zajmowały mi przejazdy? Sama nie wiem, ale myślę, że kiedy ma się poukładane wartości i sprecyzowane cele to dużo rzeczy jest możliwych.
Ślubowanie, czyli ponowne włączenie w poczet studentów, październik 2023
A także wyrażać niewyobrażalną wdzięczność tym, dzięki którym znalazłam się w takim, a nie innym miejscu. Arkowi, który tak bardzo namawiał mnie do kontynuowania studiów na drugim stopniu, a nawet nie dożył momentu, w którym ogłoszono wyniki rekrutacji. Rodzicom, którzy chyba w mniejszym lub większym stopniu cieszyli się z moich osiągnięć i sukcesów. Wykładowcom, którzy nie tylko przekazywali nam wiedzę, ale też po prostu wierzyli w mój potencjał i robili wszystko, żeby go ze mnie wydobyć. Pracodawcom, którzy dali mi elastyczne godziny pracy. Księdzu Niosącemu Światło oraz Księdzu Krisowi, którzy służyli wiedzą, wsparciem duchowym, dobrym słowem, ale też motywacją. olegom i koleżankom ze studiów, duszpasterstwa, wolontariatów, z życia i z pracy, na których zawsze mogłam liczyć. W koońcu też Wam, bo wspieraliście mnie swoimi komentarzami wtetdy kiedy było dobrze i kiedy było źle. Wszyscy wymienieni ludzie sprawili, że dobrnęłam szczęśliwie do kolejnego portu.
Ostatnie zajęcia, czerwiec 2025
Czy myślę. że osiągnęłam coś niesamowitego? Nie. A nawet powtórzę za Robertem Gawlińskim - "myślę, że nie stało się nic". Jutro na moje miejsce przyjdą inni studenci, którzy też będą się męczyć zdobywając wiedzę i zaliczając kolejne semestry. Pewnie okażą się jeszcze lepsi ode mnie. Ja tylko wykonałam to, co zamierzyłam. Wysiadłam z jednego pociągu i przesiadłam się do innymi dzierżąć w dłoniach bilet zz nowymi wiadomościami i umiejętnościami. Tylko tyle.

sobota, 12 września 2026

2435. "Dominki-bis" też wystartowały

 W tym roku tak się dobrze złożyło, że spotkania inaugurujące kolejny rok formacyjny w wadowickiej i jaworznickiej wspólnocie "WiŚ": miały miejsce tydzień po tygodniu, a więc mogłam na spokojnie wziąć udział i w jednym, i w drugiej. A nawet upiec coś słodkiego (po trochu to było moje ciasto urodzinowe) do zjedzenia na drugie ze spotkań. Tym razem debiutowałam "cyganką" upieczoną według przepisu z tej strony. Znowu była nutka niepewności, czy wszystko wyjdzie tak jak ma być, ale poza trochę krzywym biszkoptem (czego pewnie nikt nie zauważył) chyba było ok. Tym bardziej, że jedyne recenzję, jakie zebrałam to "niebo w gębie", "prosimy o więcej". Miło mi, ja nie mogę jeść takich ciast, niech chociaż inni mają radochę.
Pewnym wyzwaniem logistycznym było przewiezienie ciasta do J-na komunikacją miejską, ale przecież dla chcącego nic trudnego. A uśmiechy na twarzach zrekonpensowoały mi wszelakie trudy tego przedsięwzięcia.
Spotkanie "Dominków-bis" zaczęło się tradycyjnie o godzinie 15:00. Jak w większości przypadków, także i teraz, rozpoczęła je Mszą święta w podziemiach jaworznickiej kolegiaty. Co prawda nie została ona odprawiona przez nowego kapelana naszej wspólnoty, który w tym samym czasie udzielał ślubu w "górnym kościele", ale był poprzedni i też było dobrze. W ramach kazania przybliżył nam etapy przebaczania innym ludziom, ale też sobie samym (to tak w nawiązaniu do tego, ile razy mamy przebaczyć drugiemu człowiekowi). A po Mszy podziękował pani Kubusi i mnie za posługiwanie przy ołtarzu. 
Po zakończonym nabożeństwie udaliśmy się do salki katechetycznej, gdzie świętowaliśmy urodziny i imieniny wrześniowych jubilatów. A, że jedna osoba kończyła 35 lat, czyli miała okrągły jubileusz, to świętowanie nabrało jeszcze bardziej uroczystego charakteru. Przybył też nowy chętny do wstąpienia do naszej wspólnoty, co wszystkich bardzo ucieszyło. 
Po części przeznaczonej na świętowanie i rozmowy (znowu głupiałyśmy z Roxi, jak na obozie) przyszedł czas na część formacyjną. A ponieważ zeszyty formacyjne jeszcze nie dotarły, poświęciliśmy ją na wspomnienia z naszego obozu wspólnotowego i w ogóle z wakacji. Tym, którzy nie byli, opowiedzieliśmy jak było i co robiliśmy, była też prezentacja miltimedialna ze zdjęciami z tych 9 dni. Z kolei te osoby, kktóre nie pojechały na obóz opowiedziały, co one robiły podczas wakacji tak, aby i ich nie wykluczać z zabawy. Zaśpiewaliśmy też wspólnotową piosenkę, którą tak polubiliśmy na obozie.
W sumie szybko zleciały nam te trzy planowe godziny przeznaczone na spotkanie. Miło było zobaczyć znajomych ludzi. Z niektórymi nie widzieliśmy się miesiąc, a z innymi od czerwca, albo i dłużej. Jedyne co mnie zastanawia to to, że koordynator nie wspomniał nic o spotkaniu w Bielsku-Białej pod koniec września. Wiecie, zaczynam się zastanawiać, czy ono faktycznie jest dla wszystkich, czy tylko dla rady prowincji i koordynatorów. Najwyżej zadzwonię do koordynatorki "Rafałków" i się dopytam jak to jest.

piątek, 11 września 2026

2434. Ćwierć wieku od dnia, gdy świat wstrzymał oddech

źródło zdjęcia
Czas szybko leci. Czasami mam wrażenia, że zbyt szybko. Kiedy rano spojrzałam w kalendarz i zdałam sobie sprawę z tego, że minęło 25 lat od zamachów w Stanach Zjednoczonych. Jak wiemy z różnych źródeł, celem trzech z czterech porwanych przez terrorystów z Al-Kaidy samolotów były dwa wieżowce World Trade Center w Nowym Jorku oraz budynek Pentagonu w hrabstwie Arlington w stanie Wirginia. Jaki był cel lotu czwartego z porwanych samolotów do dzisiaj nie udało się w 100% ustalić. Pozostawmy to może tajemnicy, jaką zabrali za sobą znajdujący się na jego pokładzie terroryści.
Kilka miesięcy wcześniej miałam dziwny sen. Mimo, że minęło ćwierć wieku pamiętam go bardzo wyraźnie. Z okien mojego pokoju widać było wieżowiec znajdujący się naprzeciwko mojego bloku. W moim śnie pewnego dosyć pogodnego dnia uderzył w niego samolot. To było absurdalne i mało logiczne, ponieważ nie wiem na jakiej wysokości musiałby on lecieć. Ale może ten szczegół sprawił, że sen ten utkwił mi tak bardzo w pamięci. A potem ten wieżowiec się przewrócił. Też wbrew logice, bo wyglądało to tak, jakby ktoś go "kopnął" i runął nie w głąb siebie, jak wieże, ale dosłownie się wywrócił. Pamiętam ludzi stojących na dachu i wzywających pomocy oraz skaczących z tego dachu. Wyglądało to jak film, ale wtedy, 11 września, owy film zamienił miejsce z realnością.
Dziś, 25 lat później wiem, że to wszystko stało się za wcześnie w moim życiu, że był to kolejny, po śmierci księdza Józefa Tischnera oraz tragedii "Kurska" etap dojrzewania do brutalnej rzeczywistości. Wiem, że zabrało mi to kilka miesięcy dzieciństwa. Potem przez kolejnen miesiące wracały do mnie widziane w telewizji obrazy walących się wież i płonącego budynku Pentagonu. Wracały w rysunkach, nawiązaniach w opowiadaniach. Nawet w zabawach. Aż w końcu mi ta szewska pasja minęła, chociaż pamiętam jak wielkie wrażenie zrobił na mnie film "World Trade Center" z 2006 roku, na który poszliśmy ze znajomymi do kina.
Teraz w zasadzie temat ten tak bardzo do mnie nie wraca. No, może czasami, kiedy w internecie znajdę informacje odnośnie tego dnia. Albo kiedy przypada kolejna rocznica zamachu. Mam świadomość, że od tamtego dnia wiele się zmieniło w podejściu ludzkości do otaczającego świata. Staliśmy się nieufni, ale też bardziej czujni, szczwególnie na początku tego całebgo wariactwa. Wiadomo było, że już nic nie będzie takie, jak wcześnieij. I że sprawdziło się powiedzenie, że człowiek człowiekowi wilkiem.
I wiecie, chyba nie byłabym sobą, gdybym nie wykorzystała tej smutnej i w zasadzie niepotrzebnej rocznicy nie wykorzystała do przeczytania jakiejś książki na ten temat. Tą po lewej wypożyczyłam z Biblioteki Śląskiej, tej po prawej akurat nie było na stanie, ponieważ ktoś ją już wypożyczył, ale będę miała ją na uwadze. Tym bardziej, że czytałam jej fragmenty w internecie, i może nie to, że mi się spodobały, bo myślę, że to nie jest odpowiednie słowo, ale przemówiła do mnie. Jestem ciekawa całości, chociaż objętość może trochę przerażać. Ta po lewej stronie w zasadzie mi się podoba - pokazuje co się działo w wieżach zaraz po udarzenia w nie samolotów. Zawiera bezpośrednie relacje świadków zdarzenia, a dynamika ich opowieści nie zmniejszyła się pomimo upływu czasu. Dobrze się ją czyta, a to jest w sumie ważne dla mnie.
25 lat? A dla mnie to tak, jakby się to działo przed chwilą.

wtorek, 1 września 2026

2426. Rozpoczęcie roku szkolnego z Bogiem

W wielu polskich kościołach na rozpoczęcie roku szkolnego odprawiana jest Msza święta w intencji uczniów, nauczycieli, katechetów i wychowawców. Od niemal 30 lat uczestniczę w takichż, najpierw jako uczennica uczęszczająca do szkoły podstawowej, gimnazjum i liceum, potem jako studentka, animatorka i wychowawczyni w parafialny Oratorium, wreszcie jako pedagog oraz osoba współodpowiedzialna za przygotowanie dziatwy do sakramentu bierzmowania. Nie będę pisać, że byłam zawsze, bo byłoby to przesadą, ale jak mogę, to z miłą chęcią jestem w stanie poświięcić te 50 minut z jednego dnia.
Widzę też w czasach obecnych pewną zachętę do przyjścia na taką Mszę. Kiedyś ograniczała się ona do sztywnego trzymania się formularza Mszy świętej, monologu kapłana na kazaniu, a po wszystkim po prostu szło się na rozpoczęcie roku szkolnego do szkoły. Kiedy w mojej parafii założono scholę, przynajmniej śpiewy były bardziej młodzieżowe i radośmiejsze.
Teraz taka Msza jest najczęściej popołudniu, aby dzieciaki rano mogły spokojnie iść do szkoły. Kazanie ma formę ciekawej opowieści, najczęściej jest dialogowane, z licznymi gadżetami, po Mszy jest kiełbaska, ognisko, gry i zabawy. Oczywiście ta druga forma jest dużo bardziej atrakcyjna dla współczesnej przebodźcowanej dzieciarni, która po prostu się nudzi  na tradycyjnych. Czy jednak liczba dzieciaków, które były obecne na rozpoczęciu będzie miała przełożenie na ich uczestnictwo we Mszach świętych w niedzielę i święta? Mam cichą nadzieję, że tak. Że nie będzie to dla nich jednorazowy ewent, na którym można się pobawić i coś zjeść, a piękna, całoroczna przygoda pogłębiania swojej przyjaźni z Bogiem. 
Duża tu odpowiedzialność rodziców. Bo na nic się nie zda ani płomienne kazanie, ani różne zachęcacze do uczestnictwa w życiu Kościoła, jeżeli rodzice tuż po przyjęciu przez dziecko Pierwszej Komunii Świętej zaprzestaną uczęszczać na Msze święte. Dla mnie najbardziej przerażające jest to, kiedy słyszę od kandydata do bierzmowania, że on u spowiedzi był tylko przed Pierwszą Komunią świętą. Aż chce się krzyczeć: "A później"?! Ja rozumię, że aktualnie ma się cały szereg zajęć dodatkowych. Ale też mam wątpliwości, czy taka osoba powinna przystępować do bierzmowania. Bo gdzie tutaj jest owa dojrzałość chrześcijańska, do której się dąży?
Mimo wszystko, miło było patrzeć, jak dzieciaki w miarę spokojnie siedzą w kościelnych ławkach, a potem jak śpiewają jednym głosem. Miło było patrzeć, jak po Mszy grają w piłkę w ogrodzie przy plebani oraz jak pieką kiełbaski nad ogniskiem. Miło było słyszeć fragmenty ich rozmów o wakacjach. I nawet ja miałam swój drobny, ale słodki wkład w organizację całej imprezy.
Wbrew moim obawom rolada biszkoptowa z kremem śmietankowym i galaretką rozeszła się błyskawicznie
Wiem, że zaraz przyjdzie powszechność i codzienność, że wiele z tych dzieci zapewne zapomni o niedzielnej Mszy świętej. A może nie zapomni, że jest Ktoś, kto czeka na każdego z nich w tabernakulum w każdą niedzielę i święto, tak samo jak czeka na nie pyszny obiad wraz z deserem u babci. Obiad to Słowo Boże i Komunia święta, a deser? Deser to Życie Wieczne wraz z kochającym nas Bogiem-Ojcem, które na nas czeka. Prosta logika - niewymierne skutki. 

środa, 26 sierpnia 2026

2421. Dziesiąty rok wędrowania przed jasnogórski tron

Miesiąc sierpień nieodłącznie związany jest z polską tradycją pielgrzymowania przed tron Jasnogórskiej Pani. Jak wiecie z wpisów z poprzednich lat, również i ja staram się co roku, od 2014, podążać jasnogórskim szlakiem w naszych lokalnych pielgrzymkach. W zeszłym roku udało mi się być nawet na dwóch. W tym roku nie udało mi się powtórzyć tego wyczynu, a mało brakowało, a nie poszłabym wcale. Nie pytajcie o szczegóły. Zrządzeniem losu, a trochę i za sprawą znajomych, których poznałam w ostatnim roku, udało mi się dosłownie w ostatniej chwili zapisać na pielgrzymkę idącą z S-rza. Nie wiec, co sobie pomyślał ksiądz organizujący wymarsz, mam nadzieję, że nic, ale ostatecznie znalazłam się na liście jednocześnie ją zamykając.
Pielgrzymka z S-rza wyrusza dzień później od głównej, która zawsze wychodzi 23 sierpnia z Będzina-Syberki. Nic jednak nie stało na przeszkodzie, abym w niedzielę z samego rana pojechała na Mszę świętą na jej rozpoczęcie. Jeszcze dzień wcześniej zaplanowałam podjechanie tam autobusem o godzinie 6:00, aby na spokojnie zajść na  zakrystię i zapytać się o możliwość posługiwania przy ołtarzu. W kieszeni miałam świeżo wyrobioną legitymacją ministrancką. Szczerze powiedziawszy to jeszcze tusz z pieczątki nie zdążył wyschnąć. Nawet nie myślałam, że wszystko tak gładko pójdzie i już kilka minut przed godziną siódmą stałam wraz z innymi członkami Służby Liturgicznej Ołtarza i kapłanami, oraz księdzem biskupem, przy wyjściu z zakrystii na kościół. Wkrótce zabrzmiały pierwsze takty pieśni "Z dawna Polski", a my z śpiewem na ustach, w procesji przez kościół, zbliżaliśmy się do ołtarza.
Pierwszy raz brałam udział w takim rozpoczęciu Mszy, dlatego instynktownie podglądałam co robi ministrant przede mną. W pewnym momencie zdałam sobie sprawę z tego, że jestem bliżej ołtarza, niż niejeden kapłan-przewodnik, który wylądował w ławce w nawie głównej. Głównym celebransem Eucharystii był biskup Artur Ważny, i to on wygłosił do nas homilię. 
O czym w niej do nas mówił? Nawiązując do słów usłyszanej chwilę wcześniej Ewangelii uwrażliwił nas, że podczas pielgrzymowania powinniśmy odpowiedzieć sobie na pytanie: "za kogo ja uważam Jezusa Chrystusa"? Ale to pytanie wyrywa z tłumu rozbijając naszą bezpieczną anonimowość. Bo łatwo jest żyć opiniami innych i powtarzać to, co piszą na forach, mówią w mediach, czy też karmi nas internetowy algorytm. Cezareę Filipową porównał do obrazu naszej współczesności - tak bardzo głośnej, pełnej głośnych nagłówków i rywalizujących ideologii. Ale duchowa i moralna dojrzałość zaczyna się wtedy, gdy gasną światła opinii publicznej, zaś człowiek staje w prawdzie przed Bogiem. Pojawiło się zachęcenie, aby już na początku zrzucić z siebie ciężar ludzkich opinii. Bo pielgrzymka nie jest plebiscytem popularności. A kiedy będziemy szli przez miasta i wsie, popatrzmy na ludzi stojących przy płotach, wyglądających przez okna wieżowców i patrzących z tramwajowych przystanków. Niektórzy będą patrzyli na nas z ciekawością, inni z obojętnością, a inni z ironią lub chłodem - biskup dał nam radę, aby ich nie oceniać, czy też pouczać z góry, a raczej podejść w naszych sercach z szacunkiem i modlitwą. Bo ewangelizacja nide polega na wygrywaniu sporów, ale na dzieleniu się pokojem, którego świat nie może dać. Biskup przypomniał też, że wiara to nie wynik ludzkiej inteligencji, dyplomów czy też moralnej doskonałości, ale dar Boga pochylającego się nad ludzką słabością. Zauważył, że Piotr nie zrozumiał Jezusa, bo był najmądrzejszy, ale dlatego, że pozwolił Bogu dotknąć swojego serca. Ta prawda to ulga dla każdego z nas - nie trzeba być doskonałym, aby Bóg przez nas działał, czy też iść na Jasną Górę. Bo jeżeli ma się w sobie tęsknotę za dobrem to znak, że Bóg trzyma nas za rękę. Podkreślał tym samym potencjał w naszych parafiach. W grupach modlitewnych, które w nich działają. Bo przecież "przeszliśmy przez niejedną burzę, wiatr wiał nam w oczy, ale nie ugasiliśmy lampy wiary". Tutaj nawiązał do niedawno zakończonej peregrynacji kopii ikony Jasnogórskiej Pani i tego, jak wiele osób odwiedziło wtedy kościoły oraz jak wiele powstało inicjatyw. Ważną częścią homilii było nawiązane do zbliżającego się Synodu diecezjalnego. Nasz pasterz rozumie, że w sercach niektórych z nas pojawiły się lęki, pytania, czy też krytyczne głosy. On to szanuje i uwzględnia. Ale są też głosy przeciwne. Właśnie dlatego jest Synod - aby wyrazić lęki, obawy, ale też nadzieje. Tłumaczył, że Synod nie jest zagrożeniem dla Kościoła, nie jest po to, aby zmieniać Ewangelię, wymyślać nową moralność czy też budować "nowy Kościół", nie jest też zmianą Bożej Prawdy, lecz przemianą naszej uważności. To nauka wspólnego słuchania Ducha Świętego i siebie wzajemnie. Synod to też wspólna droga, taka, na jaką właśnie wyruszaliśmy. Nasz Ordynariusz wyraził pragnienie, aby Kościół diecezjalny stawał się środowiskiem bezpiecznym i przyjaznym, wręcz prawdziwym domem dla tych, którzy noszą w sobie bolesne rany, mają za sobą trudne doświadczenia z ludźmi Kościoła, którzy przez swoje grzechy i słabości pogubili się. Powinniśmy z ogromną miłością patrzeć na tych, których sytuacje życiowe są tak powikłane, że nie mogą w pełni przystępować do sakramentów. Oni nie są poza Kościołem, a w jego wnętrzu. Bo Kościół Chrystusa nie jest zamkniętym klubem dla nieskazitelnych, ale domem z szeroko otwartym gankiem, gdzie przy wspólnym stole zawsze znajdzie się miejsce dla wędrowca. W dalszej części kazania mówił o bramach i o tym, że Kościół nie powinien być obronną twierdzą, ale wyrywać z piekielnych bram każdego, kto się zagubił bądź zagapił. A zatem powinniśmy porzucić mentalność lęku oraz duchowego narzekania. Jako chrześcijanie nie mamy prawa na bycie defetystami. Zaś do naszej misji należy wychodzenie tam, gdzie człowiek został uwięziony przez uzależnienia, poczucie bezsensu, depresję, lęk czy też samotność. Biskup porównał je do "bram piekielnych". Owe bramy to także samotne pokoje w blokach, w których młodzi płaczą w poduszkę, domy opieki, w których starość spędza się w milczeniu, miejsca pracy pełne wyścigu szczurów, chłodne korporacje potrafiące tylko zamrażać serca pełne marzeń, zanurzeni w nienawiści, nie wierzący w miłość czy raniący drugich na oślep, bo sami z ostali zranieni. Nie można tam jednak iść z palcem uniesionym w górę i zaciśniętą pięścią, ale z uśmiechem, gotowością do wysłuchania, ciepłym gestem czy też chlebem podzielonym w drodze. Duszpasterz zastanawiał się też, czym są chrystusowe klucze, o których mówiła Ewangelia. Od razu wyjaśnił, że klucz nie powinien służyć do zamykania komuś przed nosem drzwi, a raczej do otwierania więzień i wpuszczania świeżego powietrza. Kluczem powierzonym nam przez Pana jest Krzyż, będący orędziem o miłości silniejszej niż śmierć i o miłosierdziu podnoszącym z największego upadku. Jak zauważył, żyjemy w świecie pełnym hejtu, arogancji i agresji w komentarzach oraz łatwym ranieniu drugiej osoby. Często Kościół i my sami stajemy się obiektem drwin, niesprawiedliwych ocen, wylewania frustracji i jawnej nienawiści. W naszej odpowiedzi nie powinno być żadnego odwetu, hejtu i arogancji. Bo Ewangelia nie potrzebuje adwokatów, ale świadków z pokojem i światłem w oczach. Na zaciśnięte pięści prawdziwy chrześcijanin odpowiada otwartą i wyciągniętą dłonią. Dlatego powinniśmy się modlić na każdym odcinku drogi za tych, którzy nas ranią i z nas szydzą, odeszli zgorszeni lub zawiedzeni. Potrafmy im z serca przebaczyć - tylko w ten sposób włożymy klucz miłosierdzia w zardzewiałe zamki ludzkiej niechęci i nienawiści. Potrafmy ofiarować nasz wysiłek za tych, co nie mają siły przekroczyć progów kościoła. 
Bardzo mi się podobało to kazanie, było bardzo życiowe, a zarazem poruszało niezwykle dużo aspektów naszego życia. Oczywiście ja je tylko streściłam i sparafrazowałam. Pod koniec Mszy nastąpiło przedstawienie poszczególnych grup pielgrzymkowych i ich przewodników oraz oficjalne pożegnanie poprzedniego dyrektora pielgrzymki i powitanie nowego.
Na zakończenie zaśpiewaliśmy "Jest zakątek na tej ziemi" i w krótkiej procesji wyszliśmy do zakrystii. Tam odmówiliśmy modlitwę i poszliśmy się przebrać. Potem, wychodząc z zakrystii, zahaczyłam jeszcze o biskupa, który tradycyjnie się ze mną przywitał. Zmierzając na przystanek autobusowy przeciskałam się przez pielgrzymów. Z niektórymi się nawet przywitałam. A ponieważ jeszcze miałam trochę czasu do odjazdu autobusu, to z drogi pożegnałam wszystkie grupy.
Moja realna pielgrzymka zaczęła się nazajutrz rano. A właściwie to jeszcze w nocy, bo jak inaczej nazwać godzinę 4 nad ranem?  Jednak w przeciwnym razie nie dojechałabym na czas na miejsce. O 7:00 była Msza, a na 8:00 zaplanowano wymarsz. Przed Mszą jeszcze trzeba było spakować bagaż do samochodu. A autobusy jeżdżą raz na godzinę, półtorej. Na wszystko jednak zdążyłam i już o 6:30 razem z panem Gieniem śpiewaliśmy "Godzinki". Powoli zaczęli też schodzić się inni wierni, aż cały kościół został wypełniony. Mszę rozpoczęła jakaś nieznana mi pieśń, podczas której kilkoro kapłanów z dekanatu wyszło na ołtarz. Tutaj głównym celebransem był ksiądz z pobliskich Wojkowic Kościelnych, który w postaci św. Bartłomieja, którego wspomnienie wypadało tego dnia, upatrywał wzoru do naśladowania dla każdego pielgrzyma ruszającego w drogę. Nawiązał też do hasła tegorocznej pielgrzymki - "Abyśmy wszyscy zostali zbawieni".
Po Mszy wyszliśmy przed kościół, gdzie rozdano nam identyfikatory, a następnie zaczęliśmy formować kolumnę wymarszową. Tuż po godzinie 8:00, ze śpiewem i modlitwą na ustach ruszyliśmy w około 50 kilometrową trasę, z czego jakieś 30 km mieliśmy do pokonania pierwszego dnia. A więc można powiedzieć że zrobiliśmy dłuższy spacer.
Po drodze oczywiście mieliśmy postoje, i to aż trzy. Pierwszy już pięć kilometrów dalej, potem po ok. 7 km., 10 km oraz po ok. 8 km. Postoje trwały kilkadziesiąt minut i były okazją do odpoczynku, posilenia się oraz nawiązania nowych znajomości. A było w czym wybierać, skoro w pielgrzymce szło ok. 170 osób. Na trzecim postoju mieliśmy okazję posilić się cieplutkim żurkiem przygotowanym przez parafian. Zresztą na każdym postoju czekał na nas wrzątek z wodą, którym mogliśmy sobie zalać kawę albo herbatę.
Z kolei w drodze modliliśmy się, śpiewaliśmy oraz wysłuchiwaliśmy konferencji, m.in. o tym, skąd się wzięło powiedzenie "masakra" oraz jak bardzo mogą być poplątane ludzkie losy. Nie mogło zabraknąć Godzinek (drugich w jednym dniu), różańca, czy też Koronki do Bożego Miłosierdzia. A także śmiechów i chichów. Sporą niespodziankę sprawił nam ksiądz biskup, który w pewnym momencie dołączył do naszej grupy i podzielił się z nami swoim osobistym świadectwem pielgrzymowania do różnych miejsc na świecie.
Nocleg mieliśmy w Rudnikach na terenie remizy OSP. Początkowa wersja obejmowała spanie w namiotach, jednak w weekend poprzedzający pielgrzymkę okazało się, że strażacy udostępnią nam swoją remizę. Przynajmniej było cieplej niż spanie w namiotach. Zanim jednak udaliśmy się na spoczynek było ognisko z kiełbaskami w ramach kolacji, były tańce, Apel Jasnogórski i nawet wieczorny seans filmowy na sali weselnej. Ksiądz wybrał dobrze znany mi film "Wszystko będzie dobrze". Myślę, że wszystkim podobał się ten pomysł.
Nazajutrz czekał na nas drugi, ok. 20 kilometrowy odcinek drogi. Tradycyjnie w Nieradzie nastąpiło dołączenie grupy z S-rza do reszty Sosnowieckiej Pieszej Pielgrzymki na Jasną Górę. A właściwie to już w Łyśćcu (chyba tak to się odmienia, forma podstawowa miejscowości to Łysiec) niejako połączyliśmy się z grupą... 8. ak pamiętacie, przez wiele lat to z nią pielgrzymowałam. Jednak aby dojść na czas do Nierady, to musieliśmy wyjść już o godzinie 7:00. Tak więc godzina 5:10 pobudka, przebieranko, pakowanko, śniadanko i z śpiewem na ustach w drogę. Do Łyśćca doszliśmy w miarę szybko i sprawnie, podobnie do Nierady. Dopiero od Nierady do postoju w lesie na śniadanie trasa dłużyła mi się niesamowicie. W końcu jednak zobaczyłam charakterystyczny zagajnik, gdzie stały nasze samochody. Tam mogliśmy odpocząć i posilić się przed ostatnią prostą.
Ten ostatni odcinek trasy liczy około 8 kilometrów drogi i prowadzi przez miasto. Dla niektórych jest on męczący, ja jednak osobiście bardzo go lubię. Wiem, że cel wędrówki jest tuż tuż i wcale mi nie przeszkadza ro, że trzeba co chwilę się zatrzymywać ze względu na ruch uliczny. W poprzedniej grupie np. niektóre osoby wiecznie poganiały innych twierdząc, że nie zdążymy dojść, zupełnie nie zwracając uwagi na to, że samochody też muszą mieć miejsce do poruszania się po drodze. Tutaj tego nie było, i to było ok. Wędrówkę umilały nam różne pieśni, a kiedy wkroczyliśmy na słynną Aleję Najświętszej Maryi Panny czułam wewnętrzną radość, że kolejny raz udało mi się dojść do celu. I to tym razem bez ani jednej podwózki i ani jednego bąbla.
Przed szczyt podeszliśmy tuż po godzinie 12:00, a więc czas mieliśmy więcej jak dobry. Wśród całej pielgrzymki nasza grupa była druga. Wyprzedziła nas grupa ósma. Ale to nic. Przecież nie ważne kto pierwszy, a kto ostatni dotrze na miejsce, Maryja znajdzie czas na wysłuchanie każdego z nas. Kiedy zbliżaliśmy się do murów, konferansjer przedstawił nas przebywającemu na ołtarzu biskupowi Ważnemu. Ten oficjalnie nas powitał i wtedy mogliśmy się tradycyjnie pokłonić ofiarując w ten sposób swoją drogę i trud.
Po chwili wstaliśmy i udaliśmy się na dziedziniec klasztoru, aby ustawić się w długiej, ale ciągle poruszającej się do przodu kolejce prowadzącej przed Jasnogórski Wizerunek. Stałam wśród innych pielgrzymów, ale gdzieś obok nich. Dyskretnie policzyłam wszystkie te lata, kiedy wyruszałam na pielgrzymi szlak. Nie ilość pielgrzymek, a lat. Wyszło mi ich dziesięć. Powiedzmy, że dekada. Nawet nie wiem, kiedy to zleciało. Tymczasem wraz z resztą grupy znalazłam się w cudownej kaplicy. Popatrzyłam na Cudowny Obraz i doznałam jakiejś takiej ulgi. Chociaż nie czułam się jakoś specjalnie zmęczona, to nie mogłam wstać, tak że musiał mi pomóc klęczący obok Ksiądz z Gitarą. Potem kilka razy pytał mnie, czy wszystko dobrze. W zasadzie nie było źle, tylko nogi na chwilę odmówiły mi posłuszeństwa. Zdarza się nawet zdrowym...
Po nawiedzeniu Kaplicy ruszyliśmy w stronę parkingu, gdzie czekała na nas zupa pomidorowa. Ksiądz niepotrzebnie się wystraszył, bo cały czas mnie jakby asekurował. A potem posadził na pace auta i przyniósł kubek z zupą. Przed nami było kilka godzin do Mszy świętej zaplanowanej na godzinę 19:00. Trochę późno, ale too jedyna możliwa pora na odprawienie jej. Chociaż i tak większość pielgrzymów poszła na wcześniejsze Msze, w tym na tą dla pielgrzymów z Pielgrzymki Tarnowskiej. Jednak kilka osób, w tym ja, zostało przy pojazdach i cierpliwie czekało. Tymczasem z godziny na godzinę pogoda się pogarszała. W końcu o godzinie 17:00 zaczęło padać, toteż udaliśmy się na pakę dostawczaka, który z nami jechał i tam czekaliśmy na rozwój sytuacji. Na szczęście godzinę później pogoda uległa poprawiie i mogliśmy iść w stronę klasztoru. Księża udali się do swojej garderoby, a ja poszłam się zapytać, czy mogę posługiwać do Mszy. Trochę to trwało, przeszłam przez kilku zakonników, ale w końcu uzyskałam zgodę. To było moje podziękowanie Maryi za te 10 lat pielgrzymowania do niej.
Ponieważ trwała nowenna przed uroczystością Matki Bożej Częstochowskiej, Mszę świętą poprzedziło odpowiednie nabożeństwo. W jego trakcie została przyniesiona z jednego z miejscowych kościołów kopia ikony jasnogórskiego obrazu.
Chwilę później rozpoczęła się Msza święta koncelebrowana, na której obecni byli ordynariusze wszystkich trzech diecezji wchodzących w skład metropolii częstochowskiej oraz kapłani idący wraz z grupami w pielgrzymkach. Miała ona wyjątkowo podniosły charakter, wszak to była wigilia uroczystości Matki Bożej Częstochowski. Nie wiem jak było na dole, ale tu u gury wiał łagodny wietrzryk, który łaskotał przyjemnie po twarzy. Jeżeli jeszcze dodamy przepiękną scenerię barw zafundowaną nam przez zachodzące słońce, mamy gotową scenografię do najbardziej poruszającego filmu na świecie - filmu o naszym życiu, marzeniach, pragnieniach i oczekiwaniach.
I tym razem homilia została wygłoszona przez mojego Artura. Nie, myślę, że on akurat się nie obrazi, że tak go nazwałam. Ma dystans do siebie. I niezwykłą pogodę ducha połączoną z charyzmą. Tak z automatu z zaciekawieniem czekałam na  to, czym tym razem oczaruje przybyłych pielgrzymów. Tym razem motywem przewodnim jego kazania były puste krzesła, problemy współczesnego świata, bolączki kapłanów. Temu kazaniu poświęcę osobny wpis, żeby nie robić tasiemca, ale chyba jednym z najważniejszych jego przesłań było to, ,że "kościół ma być domem, w którym nikt nie czuje się obco". Ja przez lata czułam się obco, ale nikogo to nie obchodziło. A teraz wiem, że jest ktoś, kto rozumie ten problem lepiej niż mi się wydaje. 
Myślę, że z powodu zmęczenia Msza dłużyła mi się strasznie. Ale z drugiej strony, faktycznie trwała ona prawie dwie godziny. Myślę, że wiele z jej części śmiało można by pominąć. Ale oczywiście nie ode mnie to zależy. Kiedy w końcu wybrzmiały jej ostatnie takty było już prawie ciemno. Po jej zakończeniu zbiegłam do zakrystii, gdzie zdjęłam z siebie moją albę. Jeszcze szybko omiotłam wzrokiem pomieszczenie, czy gdzieś nie ma Księdza z Gitarą, ale go nie dojrzałam. Ruszyłam do wyjścia z bazyliki, po drodze wymieniając uścisk dłoni z biskupem (hm..., a podobno to on jest Ważny), i szyzbkim krokiem zaczęłam zmierzać w stronę stacji kolejowej, żeby złapać pociąg jadący w stronę Gliwic. 
Byłam już prawie u kolumny na ścieżce prowadzącej bezpośrednio na szczyt, kiedy zadzwonił mi telefon. Trochę mnie to zdziwiło, zwłaszcza kiedy zobaczyłam, że dzwoni koordynatorka "Dominków - bis". Co prawda szłyśmy w jednej grupie, nawet rozmawiałyśmy, ale... Odebrałam i okazało się, że wracają do domu i mają wolne miejsce w samochodzie. No żal nie skorzystać. Pomijając to, że trochę żeśmy siebie wzajemnie naszukały, a potem pan Kubusia musiał mnie przerzucać na murek, żeby było szybciej, to wszystko poszło nawet sprawnie. A ja zaoszczędziłam i czas, i, nie ukrywajmy, finanse powracając do domu.
Ogólnie z pielgrzymki przywiozłam dobre wspomnienia i bardziej mi się podobało niż nie podobało. Tak naprawdę to jedynym minusem jest jedna rzecz, jaka mi się w drodze, czy też po drodze zrobiła, i jak napisiałam - nie jest to bąbel. Ale spoko, przeżyję. Najwyżej pójdę do lekarza i mam nadzieję, że będzie dobrze.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                

sobota, 22 sierpnia 2026

2420. Dni, gdy nabrałam pewności siebie

Przez dużą część mojego dotychczasowego życia byłam raczej szarą myszką. Na 100% wynikało to z mojej niepełnosprawności i wewnętrznego oraz zewnętrznego przekonania, że nigdy nie będę w różnych rzeczach tak dobra, jak zdrowi ludzie. Jakimś nagłym przypływem odwagi w wieku nastu lat wstąpiłam do parafialnej scholi. Byłam w niej dosyć długo, ale prawdę powiedziawszy to czułam się w niej trochę jak intruz. Przynajmniej na poczzątku. Kiedy inni bez problemu dostawali czytania w czasie akademii parafialnych i nabożeństw, ja na wszystko musiałam czekać albo walczyć. Z czasem trochę to zelżało, ale powróciło ze zdwojoną siłą wraz z poprzednim proboszczem. Pomocy przy organizacji nasszego parafialnego Festiwalu Maryjnego to ja się nigdy nie doczekałam...
Taką osobą, której nie przeszkadzało kompletnie to, że jestem niepełnosprawna i mam pewne ograniczenia był opiekun naszego Oratorium w latach 2010-2012, ksiądz Wojtek. Angażował mnie praktycznie w każdą aktywność społeczności na tyle, na ile pozwalała mi moje sprawność. Oratorium oprawia niedzielną Mszę świętą - dajcie Lolkowi mikrofon, niech śpiewa z resztą, choćby na przyciszeniu. Tak samo podczas akademii. A na akademiach i nabożeństwach niech coś mówi. Albo siedzi przy komputerze i przerzuca slajdy. Oratorium organizowało półkolonie albo sobotnie zajęcia dla dzieciaków? Niech Lolek przychodzi i pomaga, zawsze coś się dla niego znajdzie. Podobało mi się takie podejście, bo bazowało na moich zasobach i umiejętnościach, a nie ograniczeniach. Z perspektywy lat podejrzewam, że w dużej mierze było to spowodowane tym, że przez jakiś czas posługiwał w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym z takimi osobami jak ja.
Te dwa lata dużo mi dały. Potem różnie bywało ze stosunkiem innych do mnie, ale raczej byłam tolerowana. W zimie 2014 roku pierwszy raz byłam wychowawcą na półkoloniach, oczywiście miałam ukończone odpowiednie kursy. Potem przyszedł nowy opiekun oratorium, który znowu nie wierzył w moje umiejętności, ale pozwolił mi być animatorem podczas wypoczynku. Dobre i to.
W międzyczasie były Światowe Dni Młodzieży w Rio de Janeiro i ogłoszenie, że kolejne spotkanie odbędzie się w 2016 roku w Polsce, w Krakowie. Ucieszyłam się, bo była realna szansa, że uda mi się wziąć w nim udział na żywo. Wkrótce rozpoczęłam studia na Uniwersytecie Papieskim w Krakowie na kierunku Turystyka Religijna. Im bliżej było wydarzenia, tym głośniej i więcej się o nim mówiło. Wiedziałam, że kilka osób z roku aplikuje na wolontariuszy podczas Wydarzeń Centralnym. Jeszcze w 2015 roku zgłosiłam w parafii chęć bycia wolontariuszem parafialnym, ale przecież jedno nie wykluczało drugiego. Nieśmiało poszłam do ówczesnego proboszcza, aby podbił mi tzw. "list polecający", a potem wysłałam zgłoszenie, właściwie nie spodziewając się niczego wielkiego. Tym bardziej, że tak długo czekałam na odpowiedź, że straciłam resztki tlącej się gdzieś wewnątrz mnie nadziei. Jakież więc było zdziwienie, ale i radość, że pod koniec maja dostałam telefon, że mnie zakwalifikowali i zapraszają na rozmowę, na której ustalimy szczegóły.
Chyba aż do drugiej połowy lipca nie wierzyłam, że to wszystko dzieje się naprawdę. Potem przyszedł pierwszy tydzień, kiedy gościliśmy przybyłych gości w naszych domach i parafiach. Codziennie coś się działo, a ja jeszcze łączyłam to z zabiegami rehabilitacyjnymi, które mi wtedy wypadły. W niedzielne przedpołudnie, po Mszy świętej z udziałem gości z Włoch byłam zmęczona, ale szczęśliwa. Wszystko udało się nawet lepiej, niż się spodziewałam.
A przecież dla mnie cała posługa się nie kończyła, ale zaczynała. Przede mną był przecież jeszcze tydzień w Krakowie i jeszcze większa posługa i odpowiedzialność, niż dotychczas. Przez wszystkie dni dyżurów dawałam z siebie 100%. Ktoś przecież mi zaufał, nie mogłam go zawieść. Wiem, że nie we wszystkim byłam idealna, że wiele rzeczy mogło mi wyjść lepiej. Ale też chyba nie było tak najgorzej. Do dzisiaj pamiętam, jak w niedzielne przedpołudnie stałam na Campusie Misericordia i cieszyłam się, że raczej wszystko się udało. 
A nawet pociągło o następny rok. Ksiądz Jack, będący parafialnym koordynatorem, zobabczył jak wiele mogę. Byłam wychowawcą i na zimowych, i na letnich półkoloniach, kiedy nie mógł być na sobotnich zajęciach, to go zastępowałam, pierwszy (i ostatni) raz w życiu uczestniczyłam w Oratoriadach i MGSie, pisałam scenariusze, brałam udział w wyjazdach i nabożeństwach oratoryjnych. Nie bałam się tak bardzo, jak wcześniej. A z proboszczem dogadywaliśmy się bez słów. Owszem, ich następcy podcięli mi skrzydła, ale nie ucieli ich do końca. Wiedziałam, że ich nie zmienię, więc nawet z nimi nie "walczyłam". Wolałam iść swoją drogą, tam, gdzie mnie chcieli i nikt nie miał ze mną "kłopotów". To raczej ja miałam z dotarciem, ale chyba wyszło mi to na plus. A szkoda mi było burzyć z trudem zbudowaną pewność siebie.
Nie wiem co mi przyniesie przyszłość i jakie wyzwania będą przede mną czekać. Ale wiem jedno - kiedy przez myśl mi przejdzie, że nie dam rady, przypomnę sobie jak zwykle tych kilka cudownych dni sprzed dekady. I jak zwykle pomyślę sobie, że nie przekonam się o tym, jeżeli nie spróbuję.

niedziela, 19 lipca 2026

2409. Wsi nie za spokojna i nie za wesoła

Nie będę ukrywała - jestem dzieckiem rodziców, którzy pochodzą ze wsi, z rodzin rolniczych. I chociaż wychowywałam się bardziej w mieście, to jestem z tymi wsiami w jakiś sposób związana. Podobno już w wieku 9-10 miesięcy mama zabierała mnie ze sobą na pole i zostawiała w koszu pełnym siana w cieniu, a sama szła stawiać snopki albo zbierać warzywa. Tata do dnia dzisiejszego kosi kosą trawę wokół naszego domu na wsi po dziadkach. W zasadzie każdego roku, jak żyli jeszcze dziadkowie, jeździliśmy w mamy strony na żniwa oraz wykopki. Czasami było mi przykro, bo musiałam zrezygnować z wyjazdu np. na zawody sportowe. Ale za to już jako dzieciak wraz z innymi zbierałam albo zboże, albo warzywa, chodziłam po drabinach i zrywałam owoce z drzew, a jeszcze w 2009 roku zaganiałam krowy na łąkę i do potoka, aby się napiły.

CDN 

Lato dzieci na wsi. "Pracowaliśmy jak woły"
- Odpoczynek latem jest zabroniony. Każdy musi pracował - mówi Adam. Nigdy nie miał wolnych wakacji. Wychował się na wsi i od najmłodszych lat pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa.
  • - W wieku 7 lat potrafiłem już prowadzić traktor - wspomina Paweł, który od dziecka pomaga rodzicom w gospodarstwie. - Trzy lata później sadziłem i wykopywałem koparką ziemniaki, siałem zboże. Moi rówieśnicy robili zdecydowanie więcej.
  • Angażowanie młodych osób odbywa się często w drodze przymusu, wynika z badań Niebieskiej Linii. Podczas lata dzieci z rodzin wiejskich pracują co najmniej kilka godzin dziennie.
  • - Żadnych wynagrodzeń, a ja i moi bracia pracowaliśmy jak woły. Gdy marudziliśmy podczas wykopków, rzucano tekstem: to na zimę nie będziecie mieli co jeść - wspomina Tetiana. Czy będzie chciała sama prowadzić gospodarstwo?
  • Maciek nie ma żalu do rodziców. - Tak jak my wszyscy, starali się jak mogli.
Wiejskie dzieciństwo
Pobudka o godzinie 5:30 odbywa się obrządzanie i dojenie krów, potem powrót do domu, prysznic, śniadanie i czas wolny. O 16:00 - kolejne obrządzanie krów, o 18:00 - dojenie krów. Koło 19:00 - chwila wolnego, prysznic, kolacja. Padam do łóżka o 21:00.
To wspomnienia jednej z dorosłych osób, która na myśl o spędzaniu lata na wsi ma gorzkie wspomnienia. Jako dziecko pomagała w gospodarstwie i pracowała ze swoimi rodzicami - nie miała innego wyboru.
Według badań opublikowanych przez Niebieską Linię, na początku XXI w. praca wśród dzieci z  rodzin rolniczych była bardzo powszechnym zjawiskiem. Podczas lata pracowały średnio 2,5 godziny śnieżnej. Większość z ankietowanych dzieci w województwie lubelskim mówiła o przemęczeniu. Co dziesiąte badane dziecko było niezadowolone z wykonywanej pracy i odczuwało przykrość z powodu narzucanych mu obowiązków.

Młodzieńcza złość
- Zawsze zabierałem ze sobą telefon z mocną muzyką. Ważne, żeby dominowała w niej emocja bliska mi wyprawom do sadu - wku***nie. Nigdy nie lubiłem porannych wyjazdów, robiłem to swoimi resztkami posłuszności wobec rodziców - opowiada Maciek. Wychoowywał się na wsi, gdzie od najmłodszych lat zajmował się gospodarstwem razem z rodzicami. W sadzie rosła leszczyna, którą musiał skrupulatnie się zajmować.
Zbiory orzechów, owoców i długie godziny w sadach czy na polach to doświadczenie większości wiejskiej młodzieży podczas wakacji. Już w wieku kilku lat wsiadają na traktory, niedługo później potrafią je obsługiwać. Wyprowadzają zwierzęta, sprzątają po nich, a nawet ucinają kurą głowy i uczestniczą w krwawych świniobiciach. Każdy dzień to lista zadań do zrealizowania. Czy mają możliwość odmówienia "pomocy"?
Kamila twierdzi, że nie. - U mnie nigdy nie było dyskusji. Wszystko opierało się na schemacie: polecenie - wykonanie polecenia. Nie było tu miejsca na dialog. Pomaganie w domu, zajmowanie się obowiązkami dotyczyło całej rodziny i dzieci nie miały w tym temacie nic do powiedzenia. Jeśli nie chciało się czegoś zrobić, dostawało się szantażujące teksty lub obrywało niewdzięcznymi komentarzami na temat niewdzięczności - opowiada. Od 6 roku życia rzez kilkanaście lat pracowała sezonowo w rodzinnym gospodarstwie.
1400 dzieci rocznie doświadcza wypadków przy pracy na wsi wynika z raportu KRUSu z początku XXI wieku / Edoardo Busti, Unsplash (foto: unsplash)
Badania opublikowane przez Niebieską Linię, które dotyczą dzieci rolników, podkreślaj, że do pracy dzieci zachęca się w różny sposób. Angażowanie młodych ludzi odbywa się w mniejszej lub większej mierze w drodze przymusu. Następuje presja moralna mająca na celu pokazanie, że należy pomagać rodzinie. Czasami dzeci są wynagradzane za pracę pieniężnie bądź rzeczowo, chociaż dalej nie mają bezpośredniej możliwości odmówienia współpracy. W ekstremalnych przypadkach za buntowanie się dostają kary. W dziecku pojawia się frustracja i smutek wynikające z ograniczeń spędzania wolnego czasu, szczególnie podczas lata.
Kiedy autorka tekstu pyta swoich rozmówców o wspomnienia, pomimo dużej frustracji w przypominaniu sobie obowiązków, najwięcej z nich czuje zrozumienie dla rodziców. - Z perspektywy czasu nie mam żalu. Tak jak my wszyscy starali się jak mogli, reprodukując czasem zupełnie nieświadomie post-chłopskie podejście i style życia swoich rodziców, którzy byli rolnikami na pełen etat. Moi rodzice zajmowali i zajmują się sadem po godzinach swojej regularnej pracy. Nie dziwota więc, że potrzebowali wsparcia nawet ze strony swojego dorastającego syna, ponieważ tego samego oczekiwali od nich rodzice w tym wieku - zaznacza Maciek. Mówi jednak, że rodzice wdrażali go do obowiązków w bardzo nieprzyjemny sposób. - Lub tylko to pozostało mi w pamięci. Najczęściej robiono to, wywołując po prostu poczucie winy mówiąc: "tacie nie ma kto pomóc" lub zaprowadzając mnie do sadu za złą naukę - wspomina.

Pomoc czy praca?
- Pomaganie rodzicom na wsi jest dla mnie absolutnie zrozumiałe: tak było od pokoleń i tutaj nic się nie zmieni. Nie mam problemu z pracą fizyczną czy zmęczeniem, chętnie pomagam moim bliskim - opowiada Adam.
Miejskie dzieciaki wycierają w niedziele kurze, robią zakupy i koszą trawnik przed szeregowcem. A wiejskie... mają zdecydowanie więcej obowiązków. 
- Zwierzęta trzeba karmić, w piecu napalić, jak nie trzeba nic robić na dworze, to pomóc mamie w kuchni. Obowiązki domowe były czymś pomiędzy pomocą, a czymś co po prostu trzeba zrobić. Chyba byłoby to niesprawiedliwe, gdyby mama z tatą na dworze pracowali w pocie czoła, gdy ja w tym czasie siedziałbym sobie w domu, grał na komputerze, oglądał seriale czy czatował  ze znajomymi przez Internet? - pyta mnie Sergiusz. Swoje zadania traktuje jako słuszną pomoc, wykonywaną dla rodziny. - Był czas na obowiązki, był czas na naukę i był czas wolny. Trzeba było to ze sobą w jakiś sposób godzić.  Nie miałem z tego powodu żadnych rozterek emocjonalnych, przez które potrzebowałbym jakiegokolwiek wsparcia. Ważne, że wspierali mnie w istotnych kwestiach i momentach mojego życia.
Adam widzi jednak cienką granicę między pomocą rodzinie a ciężką pracą. Aktualnie pracuje przez cały rok w mieście, ale podczas urlopu przyjechał do rodzinnego domu na żniwa. - Odpoczynek w lato jest zabroniony. Każdy musi pracować, nawet deklaratywnie. Więc teoretycznie nigdy nie miałem wakacji - albo praca intelektualna w trakcie roku, albo fizyczna podczas lata.

"Tacie nie ma kto pomóc"
- Jestem pewny, że w wieku 7 lat potrafiłem już prowadzić nasz traktor - mówi śmiało Paweł. Na wsi spędził większość życia, pomagając rodzicom w gospodarstwie oraz prowadzonym warzywniaku. - Nie dawano mi wyboru, tak lub tak, moja pomoc w prowadzeniu gospodarstwa i warzywniaka była kluczowa, często była ogniwem spinającym wszystko w całość. Pracowaliśmy na jeden rachunek i tak to traktowaliśmy: prowadzenie gospodarstwa rolnego jest pracą całej rodziny na wspólny dom i podwórko - dodaje.
W ciągu dnia pracował kilkanaście godzin. - Z tych wszystkich lat spędzonych w warzywniaku żałuję tylko, że to nie trwało etatowe 8 godzin dziennie, tylko sporo więcej, plus obowiązki przy gospodarstwie. Czułem się zmęczony fizycznie, psychicznie nie odczuwałem złych konsekwencji. Praca na wsi nie ma stałego terminarza, więc pracuje się także w niedziele. Żniwa czy zbiór siana nie poczekają do poniedziałku, zwłaszcza, gdy zbliża się deszcz, którego widmo dobrze uczy pracy pod presją czasu - opowiada. - W podstawówce potrafiłem już, poza jazdą z wozem, zasadzić lub wykopać koparką ziemniaki, siać zboże siewnikiem. Rówieśnicy z mojej wsi w tym samym wieku ogarniali już o wiele więcej spraw: bronowanie, glebogryzowanie, drapakowanie, oranie pługiem, przewracanie siana - przypominam, wiek 12 lat. - opowiada. 
   Sianokosy na wsi pod Krakowem, 2003 / Witold Rozbicki, East News, (Foto: east news)
Choć kompetencja młodych osób, które pracują na wsiach może imponować w kwestii samodzielności, jest bardzo niebezpieczna. Według statystyk Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z lat 2000, każdego roku kilkoro dzieci traciło życie w wypadkach przy pracy, a około 1400 doznało uszkodzeń  ciała. W ostatnich latach latach nie uzyskaliśmy podobnych statystyk, ale każdego roku KRUS alarmuje: dzieci nie mogą wykonywać niebezpiecznych obowiązków przy pracy. Należy do nich między innymi obsługa ciężkich spotkań, dźwiganie czy narażenie psychiki poprzez oglądanie rzezi wiejskich zwierząt.

Wynagrodzenie
- Zawsze czułam się gorsza od rówieśników, którzy pracowali sezonowo podczas wakacji. Ciężko było mi samej zaakceptować fakt, że ja pracuję ciężko fizycznie na wsi, a nie dostaję za to wynagrodzenia. - opowiada Alicja. Podobnie jak większość osób, które podzieliły się historiami na temat praccy w rodzinnym gospodarstwie, nie dostatwała za to dodatkowego wynagrodzenia.
Sergiusz tłumaczy, że wszystkie pieniądze rodzina przeznaczała na edukację, wycieczki szkolne, jedzenie. Nie oczekiwał niczego poza tym, pomimo wykonywanej pracy w domu. Jego słowa podziela także Marlena - Nigdy nie otrzymywałam wynagrodzenia za tę pracę. Traktujemy ją jak obowiązki domowe, nikt w domu nigdy nie płacił za wykoszenie trawnika, czy mycie naczyń - tłumaczy.
Nie jest to jednak standardem. Tatiana z goryczą wspomina rozliczanie z rodzicami: - Żadnych wynagrodzeń, a ja i moi bracia pracowaliśmy jak woły. Gdy marudziliśmy podczas wykopków, rzucano tekstem: to na zimę nie będziecie mieli co zjeść - żali się. - Od 7 lat nie pomagam przy gospodarstwie. I mam święty spokój. Myśląc o wakacjach czuję niechęć. Od rodziców potrzebowałam wtedy zrozumienia, że nie chcemy z rodzeństwem tak ciężko pracować - dodaje. Niektórzy rodzice zgadzają się z dziećmi na pewien układ: mama z tatą sami proponują odpowiednią kwotę dodatkową w postaaci pieniędzy lub rzeczy materialnej, a czasem to sami nastolatkowie wyceniają swoją pomoc w gospodarstwie. Za pomoc w sadzie lub przy żniwach: 100 zł, motorower, głośniki; drobne pieniądze - 10, 20, czasem nawet 50 złotych, inni 500 złotych za sezon. Jak podkreślają - wszystko zależało od indywidualnych ustaleń, a niektórym z nich niezręcznie było pytać o pieniądze własnych rodziców, choć uważali, że zasługują na wynagrodzenie.
Chmielno. Dzieci pomagają rodzicom przy pracy w polu / Marcin Rutkiewicz, East News (Foto: east news)
- Do pełnoletności nie dostawałem wypłat do ręki. Finansami rządziła mama, wychowywała mnie według zasady masz pieniądze na wszystko, czego potrzebujesz, ale do ręki Ci nie dam tych pieniędzy. Ojciec bez wahania kupił mi skuter w wieku 13 lat, po wspomnianym zdaniu karty motorowej. Pierwszy smartfon kupiłem w wieku 16 lat za pieniądze odłożone ze sprzedaży podręczników oraz za sprzedaż gruszek cukrówek z drzewa na naszym podwórku - ojciec lub mama pieniądze za ich sprzedaż oddawali mnie - mówi Paweł, który prowadził z rodzicami gospodarstwo oraz warzywniak.

Dorosłe dzieci także pomagają
Wychowani na wsiach, przeprowadzili się do miast. Studiują, pracują, ale sezon letni dla wielu z nich dalej nie jest ucieczką od gospodarczych obowiązków. - Teraz, mając lat dwadzieścia kilka, chętnie pomagam rodzicom. Nie ze względu na pasję do rolnictwa, ale dlatego, że chcę ulżyć spracowanym rodzicom. Pracują na trzy zmiany, zawsze trzeba nakarmić zwierzęta, dać wodę, podlać ogród, wypielić, zebrać warzywa - mówi Marlena.
dam wyprowadził się z małej miejscowości do dużego miasta. Dzisiaj pracuje intelesktualnie i jest związany ze środowiskiem kulturalnym. Przyznaje, że powrotu na wieś podczas żniw sprawiają, że czuje się wyjątkowo obco.
- Czułem się jak Harry Potter, który w wakacje nie może używać swoich magicznych mocy. Wiedza i umiejętności, których używam w mieście są zupełnie bezużyteczne w pracy w polu. Po prostu nie potrafię. Przyjeżdżając na wieś za każdym razem spadałem na sam dół drabiny społecznej - osoby, z którymi chodziłem do szkoły i które nie zdawały do następnej klasy, są na wsi ekspertami w pracy z ciągnikiem. A ja, który obracam się wśród elity kulturalnej miasta jestem najgorszy w tymm co robię i psuję nawet najprosstsze zadaniai. Teoretycznie wiedziałem, że moja wartość w mieście jest bardzo duża i w środowisku miejskim jestem bardzo wartościową, zdolną osobą. ale łatwo o tym zapomnieć po dwóch miesiącach na wsi, gdzie nikt cię nie szanuje - wyznaje.
Dzieci obserwują rodziców przy pracy / East News (Foto: esat news)
Chociaż większość osób nie wraca w rodzinne strony, czasami wymaga tego sytuacja życiowa. Gdy rodzic nie domaga zdrowotnie, wracają, by pomóc w najgorętszym dla rolników sezonie. Takie doświadczenie ma Alicja. - Rok temu we wrześniu mój tata był przez jakiś czas w szpitalu, a potem po operacji nie mógł pracować, więc chyba tydzień albo dwa miałam taki plan dnia: pobudka o 5.30 - obrządzanie i dojenie krów, potem powrót do domu, prysznic i śniadanie i czas wolny, o 16 - obrządzanie krów, o 18 - dojenie kkrów, koło 19 byłam wolna i znowu prysznic i kolacja. Chodziłam wtedy spać o 21. - wspomina. Same obowiązki były dla niej przykre. - Pierwszy raz byłam nad morzem chyba po maturze. W zeszłym roku też nie wyszły mi wakacje, bo musiałam zostać pomóc mamie, bo wyszła nagła operacja taty. Ogólnie to ja chyba najbardziej czuję frustrację, gdy słyszę, że ja nigdy nie pomagałam rodzinie, że jestem leniwa i najchętniej przeleżałabym przez całe wakacje. Serio, wolałabym nic nie robić całe wakacje - tylko że ja nie uważam, żeby było w tym coś złego - podkreśla.
 
"Wszystkie dzieci na wsi miały taką samą sytuację jak ja"
- Nie będę ukrywał, że przez lata wstydziłem się swojego wiejskiego pochodzenia z różnych względów. Głównie spowodowane było to stylem życia, który był zupełnie niespójny z wizją świata w kulturze i meediach. Tam, gdzie dla rówieśników z pobliskiego miasta był dostępny wyjazd na Złote Piaski i shisha bar na plaży, tak dla mnie i moich rówieśników był w ofercie wyjazd do Mielna i budki Dopalacze.com za rogiem - opowiada Maciek. Ucieka od tożsamości wiejskiej, jak tylko może.
Dla dzieci i młodzieży, która pomagała rodzicom w gospodarstwach, wakacje nie były czasem pełnym relaksu i odpoczynku. - Czy wolałbym zamiast tego od rana do wieczora latać ze znajomymi, grać w gry, spędzać czas na przyjemności, to oczywiście, że bym wolał... Ale identycznie i dzisiaj wolałbym nie chodzić do pracy, nie musieć wykonywać dziennych obowiązków, płacić rachunków i żyć sobie beztrosko. - mówi Sergiusz.
Nawet jeżeli ktoś nie miał pracy od rana do wieczora na roli, samo mieszkanie na wsi tworzy komplikacje w przemieszczaniu się. Coraz więcej się mówi też o wykluczeniu komunikacyjnym. - Jedyne co było dla mnie trudne to pewna samotność. Moja farma nie była położona nawet we wsi, tylko w głębi parku krajobrazowego. Spotykanie się z rówieśnikami było dla mnie utrudnione - tłumaczy Kasia. Niestety park krajobrazowy nie jest jedynym ograniczeniem młodzieży spoza miast.
Zbiory czereśni w okolicy Grójca/ Bartosz Krupa
East News (Foto: east news)
Gminy, w których nie istnieje zorganizowana przez samorząd komunikacja miejska zamieszkuje 13,8 mln osób. Do 20 procent polskich wsi nie dociera jakikolwiek transport publiczny, a do wielu pozostałych nie więcej niż 2 autobusy dziennie. Wydostanie się ze wsi, szczególnie po południu lub wieczorem, wydaje się niemożliwe bebz pomocy ze strony rodziców, którzy mają samochód.
- Nie czułam się ograniczona, ponieważ wszystkie dzieci ze wsi miały taką samą sytuację jak ja, jedynie dzieci najbogatszych osób jeździły, o ironio, na kolonie z pomocy społecznej. Nie mieliśmy wiele czasu, ale kiedy była okazja, rodzice zabierali nas nad jezioro. To była jedyna rozrywka w wakacje, nie licząc gminnych dożynek - mówi Marlena.
Kamila zwraca uwagę na to, że chociaż dziecięce wspomnienia są dla niej ciepłe, z wiekiem pragnęła spędzać wakacje poza wsią. - Kiedy dziecko staje się bardziej dojrzałe i zaczyna manifestować swoje zdanie, nabiera swoich poglądów, woli spędzać czas w towarzystwie ludzi, którzy to jakoś zrozumieją lub którzy właśnie przechodzą przez to samo. Ja całe wakacje od najmłodszych lat spędzałam u dziadków, Na początku to kochałam, ale z czasem coraz bardziej było to dla mnie ciężkie i niekomfortowe. Chciałam, żeby zrozumieli moje potrzeby. Dla mnie wieś była dostępna głównie w wakacje i nie potrafiłam wyrwać się od tej monotonii pracy.

Złoty środek
Żal i rozczarowanie przepracowanym dzieciństwem nie jest jednak kolektywną traumą. Jeśli rodzina odpowiednio gospodaruje czasem dziecka i wprowadza w wiejskie obowiązki z zainteresowaniem i możliwością wyboru, na myśl przychodzi jednak przyjemna nostalgia.
- Pomagałam przy zbiorach owoców, takich jak śliwki, czereśnie, czy wiśnie, a później także jabłka i gruszki. Rodzice zawsze dbali o to żeby przenosić moją drabinę, wiadro i bardzo zwracali uwagę na to, żebym dźwigała jak najmniejsze ciężary. Bardzo lubiłam zbiory czereśni, bo przy okazji często je podjadałam. Z racji tego, że jestem perfekcjonalistką, zrywałam zawsze wolniej od rodziców czy najętych pracowników, ale bardzo dokładnie usuwałam wszystkie gałązki, listki. Rodzice chwalili mnie za to "czyste" rwanie i że nie musieli po mnie już nic przebierać, bo wiedzieli, że nie znajdą w mojej skrzynce żadnego zgniłego owocu - opowiada Ola, W czasie wakacji nigdy nie była ograniczona i mogła korzystać z lata, gdy tylko chciała.
Kasia wspomina pracę na dużym gospodarstwie swoich rodziców. - Najtrudniejsze było wyprowadzanie zwierząt na pastwisko. Takie stado bardzo dobrze wyczuwa emoi niepewność. Jeżeli to były kozy - to ani na minutę nie można było ich spuścić z oka. Za to bardzo lubiłam pracę w sadach. Zbieranie owoców, przycinanie drzew, wszystko co związane z roślinami. W okresie pracy było dużo, ale też było dużo przyjemnych rzeczy. Przede wszystkim przepyszne własne owoce! Spędzanie wakacji w takim malowniczym miejscu też zaczyna się doceniać już po wyprowadzce. Byłam przez większość życia bardzo blisko natury. Teraz mieszkam w mieście i przyjeżdżam na farmę pomóc, ale też pooddychać i oderwać się od myśli - tłumaczy.
Koryciny - Wieś, woj. Podlaskie / Michał Woźniak / East News (Foto: east news)
- Miło jest pomóc. W moim środowisku wszyscy pomagali w ten sam sposób rodzicom, więc było to coś normalnego. Zawsze kiedy wieczorem wychodziliśmy z kolegami na piwo, wszyscy byliśmy zmęczeni, ale nigdy nie narzekaliśmy. Fajnie było też zobaczyć, że nie tylko na mnie spadają takie obowiązki - opowiada z uśmiechem Filip.
Anastazja podczas lata zbierała wiśnie. - Gdy opowiadasz
o ciężkiej pracy to wszystko brzmi tak smutno, zwłaszcza że miałam wtedy 10 lat. Ale czy to był przykry obowiązek? Ten miesiąc wakacji był totalnie wyjęty z życia, nie było wtedy opcji spotkać się z koleżankami, skorzystać z ciepłej pogody. Pamiętam dokładnie jak wielką ulgę poczułam, kiedy tata kilka lat temu powiedział, że ścinamy wszystkie drzewka! Pomyślałam wtedy, jak super będzie leniuchować przez pół wakacji. Z drugiej strony był to czas, który spędzałam z rodziną, w sadzie zawsze towarzyszyła mi siostra, czasem dalsza rodzina i znajomi. Przy zrywaniu owoców graliśmy w "Jaka to melodia, albo robiliśmy pokaz mody najbardziej "wiśniackiego" stroju - zawsze wkładaliśmy najgorsze, za duże ciuchy od taty, albo dziadka.
Kamila uczestniczyła w wykopkach, odkąd skończyła 6 lat. Kiedy była małą dziewczynką, podczas pracy bawiła się w najlepsze. Rzucała z innymi dziećmi ziemniakami i, choć jest to niebezpieczne, jeździła przyczepą wypełnioną po brzegi kartoflami — Jechałam sobie na nich jak gdyby nigdy nic, nie wiem, jak moi rodzice mogli mi na to pozwolić. To jednak bardzo magiczne wspomnienie — pisze.

Życiowa lekcja?
Czy dorośli, którzy wychowali się na wsiach i pracowali w pocie czoła większość wakacji sami pragną kontynuować tradycje rodzinne? Ponad 3/4 młodych ludzi ze wsi nie widzi sensu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wynika z raportu IBRiS, "Dumni z polskiej żywności". O zdanie na ten temat pytam moje rozmówczynie. — W przyszłości bardzo chciałabym mieszkać na wsi. Mieć swój mały ogródek, gdzie zasadzę 3 krzaczki malin i pomidory — mówi Anastazja. — Planuję posiadać i zajmować się swoimi roślinami, ale w takiej ilości, żebym mogła robić to samodzielnie. — dodaje Kamila.
Paweł tłumaczy mi, że rolnictwo jest bardzo niestabilne i ryzykowne. — W ostatnią niedzielę mama powiedziała mi, że u naszych znajomych nie ma śliwek. Zrobiło mi się bardzo smutno — to ich źródło zarobku. Dla mnie każda wiosenna informacja o przymrozkach, każda letnia zapowiedź nawałnicy lub zdjęcia kul gradowych są źródłem niepokoju, gdyż doskonale rozumiem, jak czują się poszkodowani z ich powodu rolnicy i sadownicy.
Alicja bardzo długo wstydziła się tego, że mieszka na wsi i że rodzice są rolnikami. - Nie mówiłam nikomu o tym, że pomagam rodzicom, w sumie to nie wiem do końca czemu. Gdy skończę studia, nie chcę mieszkać na wsi. Tam ciągle trzeba coś robić.

https://www.ofeminin.pl/swiat-kobiet/to-dla-nas-wazne/tak-wyglada-lato-dzieci-na-wsi-pracowalismy-jak-woly-odpoczynek-byl-zabroniony/ygqwwxr