2422. Myślę, że limit pożegnań księży na ten rok został już wyczerpany...

Już miałam nadzieję, że osiągnęłam limit pożegnań księży na bieżący rok. Ksiądz Proboszcz (dobra, jako jedynego pożegnałam go w myślach, ale życzyłam mu dobrze), ksiądz Misjonarz z mojej parafii, potem ksiądz Jędruś z parafii mojego chrzestnego, ksiądz Kris wyjeżdżający do Włoch i ksiądz Jack, dusza - człowiek. Inaczej mówiąc pięć pożegnań, które mniej lub bardziej odbiły się na mojej psychice. Bo nie każdego lubię, ale każdemu należał się szacunek. Myślałam, że w tym roku na tej liczbie poprzestaniemy. Ale biskup zrobił mi jeszcze jednego niezbyt miłego psikusa odwołując z funkcji administratora księdza posługującego w świętym Albercie w Będzinie. 

Trochę to dziwne, bo w naszej diecezji bycie administratorem jest tylko wstępem do obsadzenia kogoś na probostwie. ale widać ksiądz biskup ma swoje powody, że podjął taką a nie inną decyzję. Ksiądz na nowej placówce miał się pojawić 27 sierpnia, a więc 26 sierpień, liturgiczne wspomnienie Matki Bożej Częstochowskiej, był ostatnim dniem jego posługi w dotychczasowym Kościele. Był to też z automatu dzień jego pożegnania z parafią i parafianami. Wiecie, byłam jeszcze nieco zmęczona po pielgrzymce, ale wiedziałam, że raczej tłumów wśród ministrantów nie będzie. A jednak jeden młody się pojawił, więc nie było źle. No wiecie, zawsze mogłam być sama, jak zwykle w tygodniu.

Na koniec Mszy nastąpiło oficjalne pożegnanie księdza przez parafian. Dwa lata bycia administratorem to niby nie dużo, ale wiele zdziałał przez ten okres czasu: wyremontował salki katechetyczne i dolną część kościoła, mówił kazania, chrzcił i udzielał pogrzebów, spowiadał, organizował wycieczki i inne akcje, to za jego kadencji pierwszy raz odbyła się peregrynacja kopii jasnogórskiego obrazu w parafii. I za to wszystko wierni z całego serca szczerze mu podziękowali.

Ja też mu podziękowałam, ale już po Mszy, za ostatni rok, a przede wszystkim za to, że przygotowywał mnie do objęcia posługi ministrantki. A nade wszystko życzyłam wszelkich Łask Bożych na nowej parafii, gdzie obejmie funkcję wikariusza. Zresztą każdemu z wymienionych na początku wpisu księży dziękowałam przede wszystkim za posługę, a w przypadku większości z nich za to, czym zapisali się w moim sercu i pamięci.

To co, myślę, że limit pożegnań księży na ten rok został już wyczerpany...

2405. Matka Teresa Kierocińska, Czcigodna Sługa Boża z Sosnowca

Są takie osoby, które w poruszający i niezwykły sposób wpisują się w historię jakiegoś miasta, czy też obszaru. Jedną z takich postaci, która od ponad 100 lat związana jest z historią Zagłębia Dąbrowskiego, a konkretniej Sosnowca, jest Czcigodna Sługa Boża i Zgromadzenie, którego jest Współzałożycielką. Przez blisko 25 lat kierowała Zgromadzeniem Karmelitanek Dzieciątka Jezus, założonym przez ojca Anzelma od św. Andrzeja Corsini. 

Janina, bo tak brzmiało jej świeckie imię, przyszła na świat 14 czerwca 1885 roku w rodzinie Antoniego i Antoniny. Źródłem jej utrzymania były dochody z młynów wiatrakowych oraz praca w gospodarstwie rolnym. Ze związku Antoniego i Antoniny przyszło na świat dziesięcioro dzieci, z których czwórka zmarła po urodzeniu. Janina była siódmym ich dzieckiem, a zarazem ostatnim, które przeżyło. 21 czerwca została ochrzczona w kolegiacie pw. Michała Archanioła i Nawiedzenia NMP w Wieluniu.

Dziewczynka zdobyła dobre wykształcenie. W latach 1892 - 1894 uczęszczała do prywatnej szkoły elementarnej mieszczącej się przy ul. Gaszyńskiej. Swoją edukację kontynuowała w latach 1894 - 1900 na pensji prowadzonej przez panią Pelagię Zasadzińską. Aby zdobyć zawód w latach 1901 - 1903 uczęszczała na kurs haftu i szycia, które zorganizowano w pracowni Pelagii i Marii Pawelskich.

Według opowieści matki Teresy, pierwsze myśli o powołaniu zakonnym pojawiły się u niej po przyjęciu I Komunii Świętej. Miało to miejsce 9 czerwca 1895 roku w uroczystość Trójcy Przenajświętszej. W związku z zakończeniem edukacji w 1903 roku, Kierocińska postanowiła zrealizować swoje pragnienie oddania się na wyłączną służbę Jezusowi. Jej ojciec stanowczo się temu sprzeciwiał, toteż bez wiedzy rodziców opuściła rodzinny dom i wyjechała do Warszawy, gdzie rozpoczęła kandydaturę w Zgromadzeniu Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo (szarytki). Jednocześnie pracowała w Szpitalu Dzieciątka Jezus. Z czasem, na wyraźne życzenie ojca, wróciła do rodzinnego domu. Nie zaniechała jednak marzeń podjęcia życia w zakonie lub zgromadzeniu zakonnym. W 1907 roku starała się o przyjęcie do Zakonu Sióstr Bernardynek, które miały swój klasztor w Wieluniu. Spotkała się z odmową z ich strony. W latach 1907 oraz 1909 Janina Kierocińska, prawdopodobnie szukając możliwości wstąpienia do zakonu i znalezienia zatrudnienia, na krótko odwiedziła Kraków. Podczas drugiej wizyty udała się z pielgrzymką do położonej nieopodal Czernej, gdzie pierwszy raz spotkała ojca Anzelma Gądka, który zgodził się być jej kierownikiem duchowym.

W 1910 roku Kierocińska opuściła rodzinny dom w Wieluniu i na stałe przeniosła się do Krakowa. Na pewien czas wynajęła mieszkanie u Anieli Zawadzkiej będącej karmelitańską tercjarką oraz podjęła pracę w prowadzonej przez nią szkole haftu.

Kierując się radami i opiniami ojca Anzelma, Janina Kierocińska wstąpiła do III zakonu karmelitańskiego, funkcjonującego przy klasztorze karmelitów bosych w Krakowie. 14 maja 1911 r wedle ówczesnego zwyczaju zakonu świeckiego miały miejsce jej obłóczyny, w trakcie których przyjęła imię św. Teresy od Jezusa, z kolei 6 października złożyła tercjarską profesję. W 1913 roku Janina kolejny już raz chciała wstąpić do zakonu, tym razem do Zgromadzenia Sióstr Kanoniczek Ducha Świętego (duchaczki). Ostatecznie zaniechała tego kroku, napotykając kolejny raz na sprzeciw ojca.

W czasie I wojny światowej pracowała w zakładzie dla starszych i niepełnosprawnych prowadzonym przez siostry albertynki, początkowo opiekując się chorymi, a potem jako furtianka. W 1917 lub w 1918 roku Janina ponownie zgłosiła się do zakonu, tym razem do zgromadzenia karmelitanek bosych w Krakowie. Jej prośba spotkała się z odmową, tym razem ze strony samych sióstr. Po zakończeniu wojny Janina Kierocińska pozostała w Krakowie. W dalszym ciągu mieszkała w wynajmowanym mieszkaniu, zajmowała się haftem i krawiectwem. W maju 1921 roku zmarł jej ojciec. Po jego śmierci matka Janiny, Antonina, udzieliła jej swojego błogosławieństwa i wyraziła zgodę na wstąpienie córki do zakonu.

W 1921 roku ojciec Anzelm Gądek rozpoczął tworzenie nowego karmelitańskiego zgromadzenia zakonnego o charakterze apostolskim. Myśl o założeniu tego typu wspólnoty wzorowanej na istniejących na Zachodzie Europy zgromadzeniach nurtowała go od pewnego czasu. Jego plany i zamierzenia napotkały na sprzyjające okoliczności zewnętrzne. Biskup Władysłsaw Krynicki poinformował ojca Gądka, że ks. Franciszek Raczyński z diecezji kieleckiej poszukuje osób do pracy w kierowanym przez siebie Sielecko - Sosnowieckim Towarzystwie Dobroczynności. Zatrudnienie sióstr w Towarzystwie dawało solidne podstawy materialne nowo powstającemu zgromadzeniu.

We wspomnianym roku ojciec Anzelm otrzymał pozwolenie ordynariusza diecezji kieleckiej, biskupa Augustyna Łosińskiego, aby powstało nowe zgromadzenie. Funkcja jego pierwszej przełożonej przypadła właśnie Janinie Kierocińskiej. 31 grudnia 1921 roku zgromadzenie karmelitańskie rozpoczęło swoją działalność. Tego samego dnia w krakowskim klasztorze sióstr karmelitanek bosych odbyły się obłóczyny Janiny Kieracińskiej, która przyjęła imię Teresy od św. Józefa oraz Wandy Karynowskiej, która przyjęła imię Józefa od św. Teresy. Do postulatu przyjęto też cztery kandydatki. Jeszcze tego samego dnia cała wspólnota sióstr wyjechała do Sosnowca. Siostry zamieszkały w barakach Towarzystwa Dobroczynności, zaś na drugi dzień rozpoczęły pracę w instytucjach stowarzyszenia. Nazwę nowopowstałemu zgromadzeniu nadano dopiero we wrześniu. Brzmiała ona: Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus. Matka Teresa Kierocińska pracowała w Towarzystwie Dobroczynności do lipca 1922 roku. Nadzorowała ona działalność kuchni Polsko - Amerykańskiego Komitetu Pomocy Dzieciom, prowadziła dokumentację i kierowała pracami magazynów Towarzystwa. Szybko okazało się, że duża ilość obowiązków podjętych przez siostry utrudniała im zachowanie zakonnej reguły i dyscypliny. Za zgodą ojca Gądka i po uzgodnieniu z biskupem kieleckim Augustynem Łosińskim, siostra Kieirocińska podjęła decyzję o rezygnacji z pracy w Towarzystwie.

Wspólnota sióstr karmelitanek znajdowała się w trudnej sytuacji. Siostry nie posiadały bowiem własnego domu, a mieszkały w wynajmowanych mieszkaniach. 6 stycznia 1924 roku w Sosnowcu w domu przy ul. Naftowej matka Teresa Kierocińska wraz z innymi siostrami złożyła na ręce Anzelma Gądka swoją pierwszą profesję (czyli śluby zakonne). W tym samym czasie siostry zdobywały środki poprzez organizację kursów haftu i szycia oraz opiekę nad chorymi. Jesienią 1924 roku matka Teresa w imieniu całego zgromadzenia zakupiła dom w Sosnowcu przy ul.. Wiejskiej, a 14 września siostry wprowadziły się do niego. W stuletniej historii sióstr karmelitanek Dzieciątka Jezus dom ten odegrał bardzo ważną rolę.

W okresie międzywojennym matka Teresa Kieracińska została dwukrotnie wybrana na urząd przełożonej generalnej Zgromadzenia. Jednym z jej obowiązków było kierowanie pracami nad regulacją statusu prawnego zgromadzenia. Dzięki jej staraniom udało się w 1933 roku uzyskać zatwierdzenie konstytucji zgromadzenia, rok później dekret Stolicy Apostolskiej zatwierdzający dotychczasowe akty prawne zgromadzenia i zezwalający na śluby wieczyste wymienionych sióstr, zaś w 1936 roku agregację zgromadzenia do zakonu karmelitów bosych. Wyjątkowo trudny dla matki Teresy był okres do zatwierdzenia konstytucji zgromadzenia w 1933 roku. Do tego wydarzenia losy Zgromadzenia były niepewne, a jego dalsze lossy stały pod znakiem zapytania. Wypełniając obowiązki przełożonej generalnej karmelitanek, Matka Teresa koordynowała prace nad powstaniem i fundacją nowych placówek zakonnych oraz tworzeniem i działalnością kolejnych instytucji opiekuńczo-wychowawczych w Sosnowcu, m.in. pracownię haftu i szycia, ochronkę dla dzieci, freblówkę, koedukacyjną 4-klasową szkołę powszechną, która została poszerzona do sześciu klas oraz przedszkole im. świętej Teresy od Dzieciątka Jezus.

3 października 1934 roku matka Teresa złożyła śluby wieczyste. Uroczystość miała miejsce w kaplicy domu zakonnego w Sosnowcu. Śluby te przyjął ojciec Gądek. W trakcie tej samej uroczystości na ręce matki Teresy swoje śluby złożyły cztery inne siostry zakonne.

Matka Teresa Kierocińska miała zakończyć swoją drugą kadencję jako przełożona zgromadzenia w 1944 roku. Wobec wojny i okupacji niemieckiej biskup częstochowski podjął decyzję o przedłużeniu mandatu dla władz zakonnych do chwili ustania nadzwyczajnej sytuacji wojny i okupacji. Pomimo obaw o dalsze losy Zgromadzenia matka Teresa pozostała wraz z innymi siostrami w Sosnowcu. Niewielka wspólnota zakonna zamieszkująca klasztor stała się w okresie okupacji niemieckiej punktem pomocy dla doświadczonych wojną i okupacyjną rzeczywistością ludzi. W pomieszczeniach klasztoru znajdowały schronienie osoby wysiedlone przez Niemców. Ze względu na znaczną ilość osób zgłaszających się o pomoc materialną, siostry latem 1940 roku zorganizowały i uruchomiły jadłodajnię dla biednych. Duże ilości żywności pojawiające się w klasztorze stały się przyczyną plotek. Krążyły nawet podejrzenia, że matka Teresa podpisała volkslistę. W 1942 roku niemieccy urzędnicy przybyli do klasztoru i namawiali wszystkie siostry do podpisania niemieckiej listy narodowościowej. Matka Teresa wraz z innymi siostrami zdecydowanie odmówiły, powołując się na swoją polskość. Proboszcz parafii Świętej Trójcy w Będzinie, jako spowiednik sióstr, w tym trudnym okresie odwiedzał sosnowiecki klasztor. Podsumowując rolę przełożonej i jej starania o klasztor przyznał: "Matka Generalna w tych czasach wykazała nadzwyczajny hart ducha. Zgromadzenie zakonne, pomimo trudnych warunków, żyło i pracowało zupełnie normalnie. Reguła zachowywana była z największą dokładnością, modlitwa trwała bez przerwy, adoracja błagalna o pokój dla świata i o ratunek dla nieszczęśliwego Narodu Polskiego. Zupełnie normalnie przyjmowane były nowe kandydatki, odbywał się nowicjat, obłóczyny, profesja, zupełnie jak w dobrych czasach. Same biedne nie odmawiały pomocy ubogim i głodnym. Matka Generalna powiedziała:: >>nikt głodny od naszej furty odejść nie może<<".

Kieracińska współpracowała z polskim ruchem oporu. Dzięki jej pomocy w klasztorze sosnowieckim byli ukrywani członkowie organizacji konspiracyjnych oraz oddziałów partyzanckich. Byli to chorzy i ranni, którym siostry udzielały pomocy pielęgniarskiej oraz ci, którzy musieli ukrywać się i czekać na przerzucenie ich na inny teren. Siostry przygotowywały dla żołnierzy paczki z żywnością, odzieżą i lekami, 

Sytuacja okupacyjna wymusiła założenie sierocińca. Do klasztoru coraz częściej trafiały dzieci, którzy stracili rodziców w czasie wojny. Pierwszym z takich dzieci była przyniesiona we wrześniu 1943 roku żydowska dziewczynka. Pod koniec wojny siostry miały pod swoją opieką 12 niemowląt i większą grupkę starszych dzieci. Ten dom dziecka funkcjonował w Sosnowcu do lat 60 XX wieku. Dzięki odwadze i otwartości matki Teresy, klasztor stał się schronieniem dla prześladowanych przez Niemców Żydów. Nie jest znana historia wszystkich ocalonych Jedynie matka Teresa wiedziała ile osób narodowości żydowskiej ukrywało się w placówkach prowadzonych przez siostry. Schronienie w klasztorach znajdowały zarówno dzieci, jak i dorośli. Świadectwa uratowanych osób przyczyniły się do przyznanie siostrze na początku lat 90. XX wieku tytułu "Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata".

W czasie niemieckiej okupacji matka Teresa przywiązywała wielką wagę do umacniania nadziei na szczęśliwe zakończenie wojny. Zachęcała inne siostry do modlitwy oraz umartwiania. Modlitwy, posty i czuwania przed Najświętszym sakramentem ofiarowywano szczególnie w intencji osób znajdujących się w niebezpieczeństwie. W okresie okupacji upowszechniło się nabożeństwo do Najświętszego Oblicza Pana Jezusa. To Matka Kierocińska rozpowszechniła wizerunek tego Oblicza i modlitwy ku jego czci. Kaplica w sosnowieckim klasztorze była dla Polaków szczególnym miejscem modlitwy o wolność Ojczyzny oraz o szybkie zakończenie wojny. 

Okupacja niemiecka niezwykle ciężko doświadczyła całą rodzinę Kierocińskich. Matka Teresa z wielkim bólem przeżywała kolejne ciosy spadające na jej krewnych. W 1939 roku jej brat Stanisław został rozstrzelany przez Niemców, zaś jej rodzinę wygnano z rodzinnego domu. Rok później zmarła jej matka. Matka Teresa nie mogła przybyć na jej pogrzeb, ponieważ niemiecka władza nie wydały dokumentów uprawniających do przekroczenia granicy. W kolejnych latach kilkoro członków jej rodziny znalazło się w obozach koncentracyjnych.

Po zakończeniu II wojny światowej matka Teresa pozostała w Sosnowcu. Organizowała działalność placówek Zgromadzenia w nowych warunkach społeczno-politycznych. Kolejna kapituła generalna karmelitanek Dzieciątka Jezus miała się odbyć 20 lipca 1946 roku. Życzeniem biskupa T. Kubiny było, aby matka Teresa ustąpiła z funkcji przełożonej generalnej i nie kandydowała na następną kadencję. Siostra jednak zmarła kilka dni wcześniej. Na początku lipca karmelitanka ciężko zachorowała na ropne zapalenie otrzewnej. Ze względu na jej ciężki stan medycy odstąpili od operacji. Zmarła w sosnowieckim klasztorze w opinii świętości 12 lipca 1946 roku.

Uroczystości pogrzebowe odbyły się 15 lipca. Przewodniczył im biskup pomocniczy diecezji częstochowskiej, Stanisław Czajka. Na prośbę ordynariusza diecezji biskupa Kubiny uroczystą Mszę św. żałobną odprawiono w kościele Wniebowzięcia NMP w Sosnowcu, po czym duży kondukt żałobny z ciałem zmarłej przeszedł przez całe miasto na cmentarz przy Alei Józefa Mireckiego.

Ciało matki Teresy spoczywało na cmentarzu parafialnym w Sosnowcu do 1982 roku, kiedy to dokonało ekshumacji doczesnych szczątków zmarłej, aby złożyć je w sarkofagu znajdującym się w kaplicy macierzystego zgromadzenia. Po wybudowaniu kościoła pw. Najświętszego Oblicza Pana Jezusa w Sosnowcu w 2005 roku doczesne szczątki Służebnicy Bożej zostały złożone w nowym sarkofagu znajdującym się w tymże kościele. 3 maja 2013 roku w Watykaknie promulgowano dekret o heroiczności jej cnót. Od tej pory przysługuje jej tytuł Czcigodnej Służebnicy Bożej.

2386. Literackim spacerkiem po Zagłębiu Dąbrowskim i okolicach

Jakiś czas temu w S-rzu było spotkanie z panem Robertem Szafrańcem, autorem książki, której akcja rozgrywa się właśnie w tym niewielkim miasteczku. Początkowo miałam na nie iść, jednak finalnie nie udało mi się tego dokonać. Trudno, nie pierwsza taka sytuacja i nie ostatnia. Jakoś to przebolałam, chociaż jakiś tam żal był. Nie ma jednak tego złego co by na dobre nie wyszło - sama zapowiedź spotkania zainspirowała mnie do sięgnięcia po pierwszą część powieści zatytułowaną po prostu "Znamię", której akcja poprzedza wydarzenia dziejące się w niewielkim S-rzu. Co prawda w bibliotekach nie była ona dostępna, udało mi się ję jednak ściągnąć w wersji pdf. Po lekturze mam nieco mieszane uczucia, ale ogólne wrażenie jest raczej na plus.

Tytuł: "Znamię"

Autor: Robert Szafraniec

Wydawnictwo: Novae Res

Gdynia 2025

Ilość stron: 388

Czy wyobrażacie sobie sytuację, gdzie jedno zdarzenie z Waszego dzieciństwa wpływa na przebieg Waszego dalszego życia, a Wy nie jesteście tego nawet świadomi? Że macie bliskiego krewnego, ale o nim właściwie nic nie wiecie? I że po latach ten krewny powraca, aby się niejako na Was zemścić? Ciarki przechodzą po plecach. A taka właśnie sytuacja spotkała Patrycję, główną bohaterki książki "Znamię",

Patrycja to młoda i ambitna nauczycielka w jednej z szkół podstawowych w Zagłębiu Dąbrowskim. W chwili rozpoczęcia się akcji książki jest wychowawczynią klasy czwartej. Pewnego dnia wraz z swoimi uczniami wybiera się na wycieczkę do zamku w Będzinie. Przyjemność zmienia się w koszmar: w lochach wycieczka natrafia na ciało, w dodatku znika jedna z podopiecznych Patrycji, mała Zosia. Kobieta czuje, że za tymi zdarzeniami kryje się coś więcej, zwłaszcza, że ktoś zastawia tajemnicze znaki, takie jak charakterystyczna muzyka i napisy "Pati". W śledztwo zostaje zaangażowany młody policjant, Mikołaj Zdenek. Z czasem porwana dziewczynka zostaje odnaleziona, za to co chwila ujawniają się nowe rytuarne morderstwa których schemat jest podobny. Krok po kroku Patrycja i Mikołaj zaczynają łączyć ze sobą pewne fakty i szukać rozwiązania zagadki w przeszłości kobiety.

Muszę przyznać, że zupełnie inny jest odbiór treści książki w przypadku, kiedy czytelnik zna miejsca, w których dzieje się jej akcja. Podobnie jak w czasie lektury książek Zbigniewa Białasa, które przeczytałam w maju i czerwcu 2019 roku, także i teraz jestem w stanie wyobrazić sobie niektóre obiekty, w których dzieje się akcja. Będzińskie osiedle Warpie, zamek w tamtym mieście, słynną "nerkę Gierka", "Superjednostka" w Katowicach czy też krąg taneczny w dąbrowskim Parku Zielona w zasadzie dosyć dobrze znam. A właśnie na ich tle dzieją się niektóre wydarzenia w książce. Z drugiej strony niektóre sceny są w niej umieszczone chyba na siłę, bo niewiele wnoszą do akcji powieści. Mimo to całość czytało mi się z zapartym tchem i z sentymentem. W dodatku zakończenie jak dla mnie było raczej nieprzewidywalne, co wzmogło mój zachwyt nad całością.

Po lekturze zaś zapragnęłam zobaczyć zamek w Będzinie. Wiem, że kiedy byłam w klasie czwartej to była na niego wycieczka, ale ja akurat byłam wtedy chora i nie mogłam w niej uczestniczyć. Może warto nadrobić tą zaległość?

2380. Nie ilość a jakość

Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa to jeden z niewielu momentów, podczas których to Jezus Chrystus ukryty w Hostii przechowywanej w monstrancji wychodzi na ulice parafii. Tradycja ta wywodzi się ze średniowiecza, pierwszy raz procesja Eucharystyczna na ziemiach polskich miała miejsce w diecezji krakowskiej w 1320 roku, a pod koniec XIV wieku obchodzona już była w całym kraju.

W tym roku miałam okazję wziąć udział w uroczystościach w jednej z parafii w B-nie. Niewielka parafia licząca niewiele ponad 2500 wiernych, w której tydzień wcześniej odbyła się peregrynacja obrazu Matki Bożej Częstochowskiej. Już wtedy umówiłam się z tamtejszym księdzem administratorem, że przyjdę. Co prawda dzień przed uroczystością otrzymałam propozycję niesienia obrazu wraz z innymi osobami śpiewającymi poranne "Godzinki" w parafii w S-rzu, ale skoro już Brat Albert mnie zaklepał, to nie chciałam robić zamieszania. 

Uroczysta Suma odbyła się o godzinie 11:00. Ksiądz Darek na co dzień jest na parafii sam, ale tego dnia wspomagał go ksiądz na co dzień rezydujący w Domu Księży Emerytów. To on celebrował Mszę świętą oraz wygłosił kazanie, w którym poruszył temat niepozornych współczesnych prześladowań katolików. A potem wyszliśmy na ulice parafii i przy wspólnym śpiewie ruszyliśmy do czterech ołtarzy symbolizujących czterech Ewangelistów.

Wiernych biorących udział w procesji nie było dużo, ale z drugiej strony ja sama nie spodziewałam się specjalnych tłumów. Już dawno wyszłam z założenia, że kto ma potrzebę to idzie, a kto nie ma - niech nie przeszkadza i nie utrudnia.

Procesja eskortowana była przez radiowóz policyjny. Trochę mi to przypominało niedawny przyjazd samochodu - kaplicy z kopią jasnogórskiej ikony, który też dokonał się w asyście policji. Wtedy tłumaczono to godzinami szczytu, teraz bezpieczeństwem. Dla mnie, osoby niosącej krzyż na czele procesji, był to też wyznacznik tego, gdzie mam iść. Tak samo jak proporczyki wzdłuż ulicy, pozostałe jeszcze po peregrynacji obrazu. Niestety, nikt mi wcześniej nie przedstawił trasy, a i to mój debiut w tego typu roli. Nawet trochę się czułam jak Mojżesz wyprowadzający Naród Wybrany z niewoli egipskiej. Co prawda kilka razy mnie hamowano, kiedy za bardzo wybiegłam do przodu, ale wydaje mi się, że dobrze wypełniłam powierzone mi zadanie.

Co do ołtarzy to było one skromne i proste. Szczerze powiedziawszy to wolę takie rozwiązania niż niepotrzebny przepych, jaki widzę czasami na fotografiach zamieszczonych w Internecie. Nie wiem, może komuś podobają się takie ołtarze "z pompą", ale nie mnie. Myślę, że takie wystawne ołtarze bardziej potrzebne są ludziom, niż Bogu. Zauważmy, że Bóg nie przyszedł na świat ani w znaczącej rodzinie, ani w bogatym pałacu. Jemu naprawdę najbardziej zależy na kochających i szczerych sercach niż na przepychu.

2378. Wielkie święta dla nowych parafii, czy jednak dobrze wykorzystane?

Wraz ze zbliżającym się końcem peregrynacji kopii Ikony Matki Bożej Częstochowskiej, jej obraz zawędrował w bliższe moim okolicom regiony. Na przestrzeni od kwietnia do maja udało mi się z nią spotkać aż cztery razy, w tym ponownie trzy razy w ciągu jednego tygodnia, co jest dużym osiągnięciem. Jak to powiedział jeden z diecezjalnych ceremoniarzy - szacun. On był bowiem tylko na czterech nawiedzeniach. Co ciekawe, wszystkie cztery parafie są stosunkowo nowe, powstałe po 1980 roku, a więc po okresie ostatniej peregrynacji obrazu po tych ziemiach. Nie miały one okazji dostąpić zaszczytu nawiedzenia ich przez ikonę w takim wymiarze, jaki miał miejsce aktualnie. Wszystkie dostały szansę jak najlepszego ugoszczenia Maryi, którą wykorzystały na swój sposób.

Pewne części związane z powitaniem i pożegnaniem kopii ikony Jasnogórskiej Pani są stałe. To nabożeństwo oczekiwania składające się z odczytania fragmentu Ewangelii św. Jana opowiadającej o tym, jak Jezus oddał swoją Matkę Janowi, a Jana swojej Matce oraz odśpiewanie Litanii Loretańskiej. To fanfary podczas wyjazdu obrazu na specjalnych szynach z kaplicy-samochodu, to uklęknięcie na ten moment wszystkich tych, którzy mogli uczynić ten gest. To ucałowanie przez proboszcza ram obrazu. To powitanie w kościele przez przedstawicieli duchowieństwa oraz parafian. To odczytanie dekretu papieża Leona XIV na rozpoczęcie peregrynacji w parafii. To Msza święta na powitanie i pożegnanie kopii Ikony. To uroczyste "Te Deum" na zakończenie peregrynacji w parafii oraz zawierzenie wiernych opiece Najświętszej Maryi Panny. To wyniesienie procesyjne Ikony i przekazanie jej dalej. Pozostałe elementy tego historycznego momentu są inicjatywą proboszczów.

Moje ponowne pielgrzymowanie z Maryją po zagłębiowskich parafiach zaczęło się w przedostatni weekend kwietnia, kiedy zawędrowała ona do sosnowieckiej parafii, którą zarządzają księża salezjanie. Jak wielu z Was wie, po rozpadnięciu się Oratorium działającego przy mojej parafii przeniosłam się tam. Do tamtejszej parafii ikona przywędrowała w niedzielę 26 kwietnia. Dzień wcześniej mieliśmy z dziećmi zajęcia, podczas których przygotowywaliśmy teren parafii na to niezwykłe i niecodzienne przyjęcie. Wraz z rodzicami dzieci przyozdabialiśmy go kolorowymi wstążkami i chorągiewkami, tak samo jak przyozdobiliśmy całą trasę procesji do kościoła dwoma ulicami parafii. Podopieczni z kolei uczyli się śpiewu pięknej pieśni maryjnej "Matko, Królowo wspierać chciej w niedoli". Jej refren "Ze łzawym okiem, z sercem bolejącym, do Ciebie Matko wznosim nasz głos. Okaż swą swą litość dzieciom Twym cierpiącym, osłódź Maryjo smutny nasz los" niósł się pomiędzy betonowymi blokami. Przy okazji przybliżyliśmy dzieciakom historię jasnogórskiej ikony. A dzieci same projektuwały sukienki dla Najświętszej Panienki, które potem wywieszono na ścianach kościoła. Aż żal mi się zrobiło, że moją parafię ominie taka akcja... 

Maryja miała przybyć do parafii w niedzielę ok godziny 16:00. Niestety nie mogłam być na tym pełnym radości powitaniu połączonym z uroczystą procesją do kościoła. Jeszcze nie opanowałam bilokacji. Podjechałam za to na zakończenie peregrynacji, które miało miejsce na drugi dzień, o godzinie 16:00. Chociaż przybyłam na miejsce trochę wcześniej, aby jeszcze trochę pomodlić się przed kopią cudownego wizerunku.

Msza święta na pożegnanie sprawowana była pod przewodnictwem proboszcza tamtejszej parafii (błagam, niech nam dadzą kogoś jego pokroju, kto odbuduje parafię od strony duchowej), a kazanie wygłosił kustosz wizerunku maryjnego, ojciec Karol. Przywołał w nim historię świętego Maksymiliana Marii Kolbego, któremu też ukazała się Najświętsza Maria Panna i pokazała mu dwie korony - czerwoną symbolizującą męczeństwo oraz białą oznaczającą czystość. On, wtedy dwunastoletni chłopiec, przyjął obydwie. Ojciec podkreślił, że Maryja była z świętym franciszkaninem do końca i również z nami będzie po wsze czasu.

Po odśpiewaniu uroczystego "Ciebie Boga wysławiamy" i pożegnaniu wizerunku przez przedstawicieli parafii obraz został zapakowany do samochodu i wraz z proboszczem ruszył w dalszą drogę.

Na kolejną okazję do spotkania z jasnogórską ikoną czekałam do 20 maja, kiedy obraz odwiedził moją rodzimą parafię. Miałam mieszane uczucia co do udziału w tych obchodach. Z jednej strony w dalszym ciągu mam awersję do naszego obecnego proboszcza, ale z drugiej - druga taka okazja może się dłuuugo nie powtórzyć. Kiedy na początku maja zadałam Pani Dyrygent pytanie, jak tam przygotowania parafii do peregrynacji, odpowiedziała mi wymowna cisza. Dlatego nawet nie szykowałam się na nic szczególnego. I pewnie dlatego ominęło mnie bolesne rozczarowanie.

Parafia ma potencjał. W pamięci mam peregrynację obrazu Jezusa Miłosiernego, z którym szliśmy od Oratorium do kościoła (ok. 800 m) oraz relikwii św. Jana Bosko, do której przygotowywaliśmy się miesiącami i w którą był zaangażowany ten kto chciał. Tutaj nic. Żadnych rekolekcji, tylko jednodniowy dzień skupienia w niedzielę, w którą była i I Komunia Święta i Rocznica I Komunii Świętej... Pozostawiam to bez komentarza.

W środowe popołudnie 20 maja zgromadziliśmy się około godziny 17:00 na placu przed kościołem, gdzie oczekiwaliśmy na przyjazd kaplicy - samochodu. Oprócz księży posługujących w parafii w powitaniu wzięli udział również inspektor inspektorii wrocławskiej (to taka jakby diecezja salezjańska), pod którą należy nasza parafia oraz wywodzący się z parafii główny koordynator nawiedzenia kopii obrazu w diecezji, ksiądz Paul. Ponieważ w niedzielę poprzedzającą wydarzenie miała miejsce I Komunia Święta, jak i rocznica, wśród zgromadzonych nie zabrakło dzieci pierwszokomunijnych oraz rocznicowych. Słuchając komentarzy czytanych przez lektora Sarenkę z niecierpliwością wyczekiwaliśmy przybycia samochodu.

Po zaparkowaniu samochodu na wyznaczonym miejscu i wysunięciu kopii ze środka, a także po wstępnym powitaniu ikony ruszyliśmy w minimalnej procesji do kościoła. W środku odbyło się pożegnanie przez przedstawicieli parafii, która gościła kopię przed nami oraz powitanie przez przedstawicieli naszej parafii. Następnie księża i ministranci udali się do zakrystii, aby przygotować się do Mszy, a parafianie mieli chwilę na pierwsze obcowanie z kopią obrazu jasnogórskiego.

Mszy na rozpoczęcie nawiedzenia obrazu w parafii przewodniczył inspektor salezjańskiej, a homilię wygłosił kustosz obrazu, ojciec Karol. Opowiedział w niej nieco o dotychczasowym przebiegu peregrynacji podkreślając, że nie było parafii, w której przyjęto by obraz bez entuzjazmu. Ech, czyżby to była aluzja do wiecznie naburmuszonej miny naszego proboszcza? Zwrócił też uwagę na niesprawiedliwy obraz naszej diecezji w mediach. Że, owszem, dzieje się w niej wiele złego, ale jeszcze więcej - dobrego. Po Mszy, aż do 21:00 trwało indywidualne czuwanie wiernych przy ikonie. O 21:00 odbył się Apel Jasnogórski prowadzony przez kustosza. Oprócz tradycyjnego zaśpiewania "Maryjo, Królowo Polski" poprowadził też medytację wprowadzającą nas w tajemnicę Maryjnego Macierzyństwa.

Na drugi dzień zaplanowano m.in. poranną Mszę Świętą, Mszę Świętą z udzieleniem sakramentu Namaszczenia Chorych, Anioł Pański z udziałem księży pochodzących z parafii oraz salezjanów z Sosnowca, koronkę do Bożego Miłosierdzia oraz Mszę Świętą na zakończenie peregrynacji. Ogólnie kościół był przez cały czas otwarty, aby każdy chętny wierny mógł wejść chociażby na chwilę, aby pomodlić się przed wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej. Osobiście byłam dopiero na dwóch ostatnich punktach, czyli wspólnej Koronce do Bożego Miłosierdzia oraz Mszy pożegnania sprawowanej pod przewodnictwem księdza biskupa Artura Ważnego. Podczas niej proboszcz wyrażał radość, z pierwszej wizyty ordynariusza w naszej parafii, a ja ironizowałam w myślach, że może to sobie poczynać za swoją największą zasługę jako pana i władcy parafii. Już w katowickim Duszpasterstwie Akademickim Artur jest częściej, niż u nas...

Odpuśćmy jednak rozmyślania na temat proboszcza, który niebawem nas opuści. Skupmy się na biskupie i na tym, co mówił podczas kazania. Jego główną myślą była postać Maryi, jako kochającej matki. Takiej, która chce każdego przytulić swoim wolnym ramieniem. Takiej, która nie osądza, ale potrafi upomnieć, potrafi powiedzieć o swoich uczuciach, tak jak wtedy, kiedy odnalazła dwunastoletniego Jezusa. Takiej, która chce być matką każdego z nas, jak była matką dla Jezusa, prawdopodobnie dla Jana Chrzciciela oraz Jana Ewangelisty. Dlatego uważnie słucha każdego z nas. Ale nie spełnia każdej proźby. Bo co to byłby za rodzic, który spełnia każde życzenie dziecka? Czy wtedy potrafiłoby ono cieszyć się ze spełnionego marzenia i doceniać to, co dostało?

W czasie Mszy, po kazaniu, miało miejsce ustanowienie tzw. "Margaretki", czyli siedmiu osób, które zobowiązały się codziennie modlić za naszego biskupa.

Po zakończeniu Eucharystii nastąpiło zakończenie wizyty kopii jasnogórskiej ikony w kościele. W krótkich słowach proboszcz oraz przedstawiciele parafii pożegnali cudowny wizerunek. Po doniosłym "Ciebie Boga Wysławiamy" został on wyniesiony z budynku i załadowany do czekającego na niego samochodu, którym pojechał do sąsiedniej parafii.

Dzień później z kolei brałam udział w powitaniu ikony w parafii św. Maksymiliana Marii Kolbego. Ponieważ jestem zaangażowana u nich w przygotowanie młodzieży do bierzmowania, mniej więcej wiedziałam, jaki jest plan nawiedzenia parafii przez ikonę. Tzn. był oficjalny program, ale ja wiedziałam ciut więcej. I tylko żałowałam, że mogłam być tylko w piątek, ponieważ w sobotę i niedzielę miałam wyjazd. No niestety nie da się połączyć niektórych rzeczy.

Jadąc autobusem na Mydlice (jedna z dzielnic w moim mieście) mijałam parafię św. Barbary, która była przystankiem dla ikony pomiędzy moją parafią, a św. Maksem. Widziałam, że już powoli przygotowują się do pożegnania obrazu. Powitanie w Maksie zaplanowane było jednak na godzinę 17:00, miałam więc jeszcze trochę czasu, aby spokojnie dotrzeć do celu. 

Właściwie to nie musiałam docierać pod kościół, a pod szkołę, w której pracuję. To tam zaplanowane było nabożeństwo oczekiwania oraz powitanie kopii obrazu, a następnie procesyjne przejście do kościoła. Kiedy dotarłam na miejsce wielu ludzi było już zebranych na placu przed szkołą. Na czele stały dzieci pierwszokomunijne z różyczkami w dłoniach oraz ministranci trzymający dzwonki i pochodnie. Wokół nich kręcili się księża i rodzice, niecierpliwie czekający na przybycie kopii obrazu. W końcu samochód, eskortowany przez policję, zajechał przed szkołę i przy fanfarach wysunięto cudowny wizerunek. Po przejęciu ich przez parafię ruszyliśmy do kościoła. Naszej procesji towarzyszył radosny śpiew połączony z tańcem z flagami znanym z Lednicy. Po drodze zmieniały się osoby niosące ikonę, co było szczególnie piękne.

Tuż przy drzwiach prowadzących do kościoła ministranci powitali Maryję racami i radosnymi okrzykami. Po wniesieniu jej do wnętrza cudowny wizerunek został umieszczony na specjalnie przygotowanym tronie, pożegnany przed przedstawicieli parafii św. Barbary i powitany przez proboszcza i przedstawicielu św. Maksa. Nastąpiło oczekiwanie na Mszę świętą pod przewodnictwem biskupa Ważnego.

Uroczystej procesji wejścia towarzyszył śpiew pieśni przewodniej peregrynacji obrazu w diecezji - "Z Tobą Maryjo pielgrzymujemy". Imponująca była liczba ministrantów biorących udział w procesji. Nawet sobie pomyślałam, że Ksiądz Niosący Światło mógłby być z siebie zadowolony. Czemu nie dumny? Bo zawsze nade wszystko wymagał od siebie i stawiał sobie coraz wyższą poprzeczkę działania. Pochwały kierował na innych, nie na siebie. A tacy ludzie nie potrafią czuć dumy. 

W swoim kazaniu ksiądz biskup odwoływał każde >>tak<< Piotra na pytanie Jezusa czy Go miłuje do trzech zdrad umiłowanego ucznia. Pierwsza zdrada była w Ogrodzie Oliwnym, kiedy Piotr zasnął zamiast czuwać. Druga zdrada odbyła się na dziedzińcu Poncjusza Piłata. Natomiast trzecia zdrada miała miejsce, kiedy nie było go pod Krzyżem, gdy umierał Pan. Po każdej z tych zdrad Jezus powinien odwrócić się od Piotra mówiąc mu, że nie chce go znać, tak samo jak on wyrzekł się Jego znajomości. Nie zrobił jednak nic takiego. A nawet oddał w jego ręce cały Kościół. I na nas Pan Jezus czeka z otwartymi ramionami, kiedy się Jego wyrzekniemy. Bo przyszedł na świat nie po to, by karać, ale żeby dawać nadzieję.

W parafii tej Maryja gościła aż trzy dni i była m.in. świadkiem Pierwszej Komunii świętej dzieci ze Szkoły Muzycznej oraz ze Szkoły Społecznej.

Ostatnim majowym spotkaniem z kopią ikony Matki Bożej Częstochowskiej było to w będzińskiej parafii św. Brata Alberta. Miało to miejsce w dniach 26-27 maja i podobnie jak w przypadku mojej rodzinnej parafii, byłam na niemal wszystkich wydarzeniach. Obraz do obrzeży parafii miał przybyć około godziny 17:15. Już przed 17:00 wyruszyliśmy w uroczystym pochodzie na ulicę 1-Maja, na którą miał podjechać samochód - kaplica z podobizną Cudownego Obrazu. Za ministrantami kroczyły dzieci pierwszokomunijne z różyczkami w dłoniach, za nimi księża, a za księżmi wierni. Jako ministrantce przyszło mi w udziale iść z świecą, która wcale nie była taka lekka. Zwłaszcza kiedy niosło się nią przez kilometr. 

Po dotarciu na miejsce musieliśmy chwilę poczekać, aż wspomniany pojazd przyjedzie na miejsce. Ekscytacja sięgała zenitu, zwłaszcza wśród najmłodszych. W końcu na horyzoncie pojawił się charakterystyczny granatowy samochód. 

Po ceremonii pierwszego powitania przez dziekana dekanatu ruszyliśmy w drogę powrotną do kościoła. Dla mnie pięknym akcentem było to, jak obraz był niesiony przez różne grupy działające przy parafii, podobnie jak to było w przypadku październikowej peregrynacji w Siewierzu oraz piątkowej peregrynacji w Maksymilianie Marii Kolbem. Tego właśnie przede wszystkim zabrakło mi w mojej parafii. 

Po przybyciu do świątyni obraz został postawiony na specjalnie przygotowanym ku temu tronie. I znowu piękne było to, że nawet w niewielkim kościółku znalazło się miejsce na godne przyjęcie Maryi choćby na te niecałe 24 godziny.

Msza święta powitalna sprawowana była przez biskupa Artura Ważnego. W wygłoszonej do wiernych homilii wskazał na takie trzy ślady, jakie pozostawiła po sobie Maryja. Pierwszy to >>fiat<<, czyli zgodzenie się na wolę Bożą. Drugi to "Magnificat", czyli wygłoszenie chwały względem Boga i Jego planów. I w końcu trzeci ślad to "Stabat", czyli boleść pod krzyżem, kiedy umierał jej Syn. Te trzy ślady są też obecne w życiu każdego z nas w mniejszym lub większym stopniu, ponieważ są nieodłączne od ludzkiego losu.

Na koniec Mszy inaugurującej obecność Matki Bożej Częstochowskiej w parafii została poświęcona tzw. "Mała kopia jasnogórskiej ikony", która będzie pielgrzymować po domach. Wieczorem miał jeszcze miejsce Apel Jasnogórski oraz jeszcze jedna Msza, tzw. "pasterka" o powołania kapłańskie z parafii i w ogóle z diecezji. Przez całą noc wierni gromadzili się na modlitwie, ponieważ proboszcz nie zamykał kościoła na noc.

W środę pierwsza Msza była już o godzinie 7:00. Ja jednak przyszłam posłużyć do kolejnej - o godzinie 11:00, która była połączona z sakramentem namaszczenia chorych. Pierwszy raz miałam okazję obserwować całą procedurę przygotowawczą połączoną nie tylko z przygotowaniem olei, ale też... soli, chleba i soku z cytryny. Tak najszybciej i najgodniej usunąć święty tłuszcz z palców kapłana - to tak dla wyjaśnienia. Obrzędu udzielił wspomniany już kilkarazy ojciec Karol, a podczas skierowanego do wiernych Słowa Bożego tłumaczył im, że ten sakraament nie jest udzielany "na ostatnią drogę", jak się przez laty utarło, ale wręcz jako wzmocnienie na duszy tych, którzy tego potrzebują. Po Mszy byłam świadkiem pięknej sceny, gdzie dzieci z pobliskiej podstawówki przyszły w ramach lekcji religii pokłonić się kopii jasnogórskiego obrazu.

Pożegnanie obrazu miało miejsce o godzinie 16:00. Wcześniej wspólnotowo odmówiliśmy Koronkę do Bożego Miłosierdzia. Sama Msza była raczej skromna. Administrator parafii podczas kazania jeszcze raz podkreślił, jak ważnym wydarzeniem było nawiedzenie tej stosunkowo nowej parafii przez ikonę jasnogórskiego obrazu. Ale zauważył też, że nie byłoby to możliwe bez współpracy z parafianami i ich zaangażowaniu. Gorąco dziękował wszystkim tym, którzy w jakikolwiek sposób włączyli się w to, aby te dwa historyczne dni przeżyć jak najbardziej godnie. Nie każdy wie, że tego dnia przyszła pocztą nowa pieczątka parafii, a pierwsze jej użycie nastąpiło w kronice peregrynacyjnej. Tak więc wydarzenie dla parafii naprawdę bezprecedensowe.

Po zakończeniu Eucharystii ksiądz administrator oraz przedstawiciele parafii pożegnali ikonę dziękując jej za przybycie. Tuż obok niej znajdowała się mała ikona, która też będzie peregrynować wśród parafian. Tzw. mała peregrynacja rozpocznie się 17 czerwca, w dniu patrona parafii. Po odśpiewaniu uroczystego "Te deum", przy dźwięku dzwonów i dzwonków, uformowaliśmy procesję, która wyprowadziła obraz z ścian kościoła. Na zewnątrz nie czekał jednak dobrze znany mi samochód - administrator parafii uzgodnił z proboszczem kolejnej parafii, że obraz zostanie przekazany w pieszej procesji u styku ich granic. W związku z tym musieliśmy ponownie przejść ok. 1 kilometra, co zrobiło na mnie niesamowite wrażenie, bo dotąd nie spotkałam się z takim pomysłem. Za dworcem PKP czekali na nas parafianie z parafii p.w. św. Jana Chrzciciela, którzy przejęli obraz. Większość parafian odprowadziła kopię ikony do samego kościoła, ksiądz administrator kazał jednak nam, członkom służby liturgicznej ołtarza, wracać z niesionymi przez nas świecami i krzyżem, do naszego kościoła.

Cztery parafie, cztery różne sposoby celebrowania tych kilku chwil, w których goszczona była kopia ikony Matki Bożej Częstochowskiej. Tak jak pisałam, był to dla nich historyczny moment, ponieważ podczas wcześniejszej peregrynacji w latach 80 nie istniały zarówno one, jak i cała diecezja. Trasy przejazdu samochodu - kaplicy udekorowano kolorowymi chorągiewkami, ludzie w oknach pozawieszali maryjne emblematy. Nawiedzenie obrazu wiązało się z łzami radości, ale i z uśmiechem i poczuciem szczęścia. W wielu parafiach poprzedziły ją wielomiesięczne przygotowania. Bardzo mi się podobała inicjatywa ostatniej parafii z zorganizowaniem rekolekcji "Oddanie 33" na 33 dni przed dniem peregrynacji. Ciekawym pomysłem było też sprzedawanie zdjęć przedstawiających różne momenty peregrynacji w danej parafii. Żałuję, że nie kupiłam sobie takiego z Siewierza. Mam nadzieję, że był to dobry czas dla wszystkich i że zostanie ze świadkami tych wydarzeń na długie, długie lata.

2342. Synod rozpoczyna się od spotkania

30 rocznicę swojego istnienia moja diecezja uczciła peregrynacją krzyża papieskiego po parafiach wchodzących w jej skład. W mojej też była, o czym pisałam w >>tym<< wpisie. Niesamowite przeżycie o którym w dalszym ciągu pamiętam, także dzięki wspomnianej notatce. Myślę, że to był jeden z lepszych pomysłów poprzedniego włodarza diecezji stawiający go w ciut lepszym świetle.

Teraz powoli przygotowujemy się do obchodów 35 rocznicy jej powołania. W związku z tym aktualny biskup, Arturro*, zwołał drugi Synod diecezjalny. Ma się on rozpocząć w kwietniu 2027 roku, czyli w roku wspomnianej okrągłej rocznicy. Jednak już teraz, wczoraj, 25 marca, dokładnie w 34 rocznicę ustanowienia diecezji sosnowieckiej, podczas uroczystej Mszy świętej w sosnowieckiej katedrze, rozpoczęto przygotowania do niego.

Długo zastanawiałam się jak pogodzić rekolekcje w miejscowości oddalonej godzinę drogi ode mnie z pracą zawodową i w dodatku zdążyć na rozpoczęcie przygotowań do Synodu, a na końcu zdążyć na trening, z którego jeszcze miałabym pobiec na spotkanie z bierzmowanymi. Albo inaczej pisząc: rekolekcje w S-rzu- godzina 9:00, praca 1 w DG - 7:00-13:00; praca 2 w Kato - 14:00-16:30; rozpoczęcie Synodu w S-cu - 16:00, trening w DG - 17:00 - 18:45; przygotowanie kandydatów do bierzmowania (kwadrans drogi z treningu) - 19:00 - 20:00. Do tego trzeba dodać dojazdy komunikacją miejską. 

Ostatecznie, do pierwszej pracy poszłam na 1,5 godziny, w drugiej nie byłam, ale godziny mam do odrobienia, na trening też nie poszłam. Zamiast t ego poszłam i na ostatni dzień rekolekcji i na rozpoczęcie przygotowań do Synodu. I jeszcze miałam trochę czasu dla siebie po powrocie z tego drugiego. Żyć - nie umierać! 

Co do rozpoczęcia przygotowań to byłam ciut zaskoczona niską frekwencją wiernych, którzy byli na Mszy. Oczywiście, godzina mogła być dla większości dosyć wczesna. Z drugiej strony było tak kameralnie. Rocznica powstania diecezji pokrywa się z wypadającym w tym dniu wspomnieniem Zwiastowania Maryi Panny, które wznosi pokutny charakter dnia, co nadało jeszcze bardziej uroczystego charakteru całej Mszy świętej - białe ornaty zamiast fioletowych, podwójne czytania, Chwała na wysokości i Wierzę w jednego Boga, podczas którego na słowa "I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Marii Dziewicy i stał się człowiekiem" wszyscy klękają. Znałam to z porannej Mszy rekolekcyjnej, ale i tak czułam wewnętrzne wzruszenie. Tak po prostu.

Podczas homilii biskup zaznaczył, że synod nie powinien ograniczać się do ciasnych sal kurii, ale do naszego codziennego życia, to od nas zależy, czy do niego wstąpimy i co wniesiemy. Zachęcał nas wszystkich, żebyśmy aktywnie włączyli się w jego prace w parafiach i wspólnotach, do których należymy. A jednocześnie przypominał, aby nikt z nas nie zapominał, że największą pozycją, jaka mogła nas spotkać w Kościele nie jest urząd proboszcza, biskupa, czy też to, że należymy np. do rady parafialnej, ale to, że jesteśmy dziećmi Bożymi i mamy tą godność. Ech, szkoda, że nie był obecny na tym wszystkim mój proboszcz. Może zmieniłby stosunek do niektórych rzeczy... A może jednak nie...

Biskup wspominał, że w dekanatach będą szkolenia odnośnie zespołów synodalnych. Wiecie, chętnie bym wzięła udział w czymś takim. Niekoniecznie po to, aby zostać liderem w mojej parafii. Zresztą znając proboszcza i tak by się na to nie zgodził. Bardziej chciałabym iść tą drogą podczas spotkań z kandydatami do bierzmowania. Już teraz staram się wprowadzać w nie tą ideę, choćby dlatego, że z wiadomych przyczyn nie mogę za dużo mówić. Ale robię to po omacku, bardziej intuicyjnie. Może udział w takim szkoleniu otworzy mi oczy na niektóre sprawy?

A jutro Ekstremalna Droga Krzyżowa. Będzie dobrze - musi być!

* Obstawiam, że kto jak kto, ale on by się nie obraził, gdybym tak do niego powiedziała

2338. Wyjątkowe miejsce, mimo wszystko

O naszej miejskiej bazylice pisałam już tutaj nie raz. W krótką "podróż w czasie" zabrałam Was w 2018 roku, kiedy wspólnota przeżywała 50-cio lecie koronacji łaskami słynącej figurki Matki Bożej Anielskiej. Był to >>ten<<, >>ten<<>>ten<< oraz >>ten<< wpis. Czas jednak tylko na chwilę stanął w miejscu, aby następnie ruszyć w swoim równym tempie.

Tymczasem zupełnie niepostrzeżenie dotarliśmy do kolejnej rocznicy. Dokładnie 125 lat temu miało miejsce jedno z najważniejszych wydarzeń w historii nie tylko mojego miasta, ale i całego regionu, a może nawet i kraju. 19 marca 1901 roku ówczesny papież Leon XIII wydał breve, na mocy którego kościół Matki Bożej został wyniesiony do godności bazyliki (a konkretniej probazyliki), jak też agregowany do bazyliki św. Piotra w Rzymie. Wiązało się to nie tylko z prestiżowym tytułem, ale też realnymi przywilejami duchowymi - wierni, którzy nawiedzili świątynię mogli uzyskać identyczne łaski i odpusty, co pielgrzymi modlący się w sercu Kościoła powszechnego, czyli w Watykanie.

Na przełomie XIX i XX wieku Dąbrowa Górnicza rozwijała się jako dynamiczny ośrodek przemysłowy. Nieustanny napływ ludności spowodował, że dotychczasowy kościół św. Aleksandra przestał im wystarczać. Ksiądz prałat Grzegorz Augustynik zdecydował, że pora rozpocząć budowę nowej, dużo większej świątyni.

Kamień węgielny pod nią położono w 1898 roku, a projekt bazyliki w stylu neogotyckim został przygotowany przez Józefa Stefana Pomiana - Pomianowskiego. Sama jej budowa to wspólne dzieło mieszkańców, w większości robotników, którzy przez lata wspierali budowę materialnie. Jeszcze podczas wznoszenia budynku jego proboszcz podjął starania o nadanie jej szczególnego statusu w całym Kościele.

W 1900 roku ksiądz Augustynik wyruszył do Rzymu, gdzie zabiegał o przyznanie świątyni przywilejów odpustowych. Te starania przyniosły niezwykły efekt - dokument papieski z 19 marca 1901 roku, który:

• Podniósł kościół do godności bazyliki,
• Włączył go w szczególną więź z bazyliką św. Piotra, 
• Przyznał wiernym możliwość uzyskiwania odpustów i łask duchowych na wzór rzymskich.

Było to wydarzenie zdecydowanie bez precedensu - oto bowiem pierwsze maryjne sanktuarium na ziemiach polskich (bo jednak nie w Polsce), otrzymało tak szerokie przywileje.

W następnym roku, 16 marca 1902, Stolica Apostolska potwierdziła je dodatkowymi decyzjami. Było to chociażby prawo do obchodzenia odpustów w tym tzw. Porcjunkuli, czyli święta Matki Bożej Anielskiej. Na pamiątkę tego wydarzenia powstała kaplica Porcjunkuli, w której spoczywa ciało ks. Augustynika.

2328. Lekcja pokory oraz odwagi

Raport diecezjalnej komisji "Wyjaśnienie i naprawa" opublikowany 15 lutego wywołał niemałe poruszenie w społeczeństwie, ale też i mediach. To co wynikło z przeanalizowania pierwszej części zgromadzonych dokumentów, przyprawia o ból głowy i niedowierzanie zwykłych śmiertelników. Oczywiście, znalazła się grupa "wiecznie niezadowolonych" i "zawsze lepiej wiedzących", którzy mieli tysiąc "ale" do raportu, wytykając mu liczne błędy. 

No ludzie, zlitujcie się. Jest to pierwszy tego typu raport w naszym kraju, pisany od zera, bez żadnego wcześniejszego przygotowania, bez wzorca, na którym mogliby się oprzeć. Wszystko pisano po raz pierwszy. Zresztą dla mnie bardziej liczy się odwaga naszego obecnego biskupa, który za wszelką cenę chce wyjaśnić to, co zostało zaniedbane przez jego poprzedników (bp. Adama Śmigielskiego oraz bp. Grzegorza Kaszaka) i to, co z tego wynikło, niż sama część merytoryczna. Oraz to, że padło tak długo wyczekiwane słowo "przepraszam". Same dane są druzgoczące. O ile za kadencji biskupa Śmigielskiego dopatrzono się jednej znaczącej nieprawidłowości* (owszem, nie powinno jej być, ale umówmy się, że jedna wpadka każdemu może się zdarzyć), o tyle za jego następcy, biskupa Grzegorza Kaszaka, było ich znacznie więcej. Czy można było im zapobiec? Myślę, że tym, o których wiedział - tak. Zdaję sobie też sprawę z tego, że nie o wszystkim mógł wiedzieć, bo mimo wszystko nie jest Duchem Świętym. Ale o wielu wiedział. I może zamiast przenosić księży z parafii do parafii, nie raz jeszcze ich "awansując" na wyższe stanowiska, zamiatając tym samym sprawy pod dywan, to lepszym rozwiązaniem byłoby wszcząć dochodzenia. Jeżeli okazaliby się winnymi, to normalnie powinni stanąć jak każdy obywatel przed sądem, jeżeli jednak nie, to dopiero wtedy, dla bezpieczeństwa duchownego, przeniosłabym go na inną parafię. Celibat nie zwalnia z odpowiedzialności, nie powoduje, że księża z automatu nie czują podniecenia seksualnego. Księża to przede wszystkim ludzie, z takimi samymi potrzebami, jak inni. To jednak od nich zależy, czy będą umieli powstrzymać swój popęd seksualny, czy też nie. Jeżeli tak, to chwała im za to, jeżeli nie, to może warto zastanowić się nad swoim powołaniem i czy to na pewno jest stan duchowny.

Jeżeli mogę coś dodać, to jestem za tym, aby podobne komisje i podobne raporty miały miejsce również w innych diecezjach/archidiecezjach w naszym kraju. Po tym, co się działo w 2023 roku w mojej wielokrotnie słyszałam (bądź czytałam), że mieszkam na terenie najgorszej diecezji w kraju. Również od innych studentów na roku. Bolało, zwłaszcza kiedy wprost mówiono mi, że za takie coś powinna zostać bezpowrotnie zlikwidowana. Tymczasem nie minęły jeszcze trzy lata, a do mediów trafiła informacja, że również na terenie diecezji osoby, która najbardziej oponowała za tą likwidacją, też były przypadku pedofilii wśród duchownych. Wiem, że zabrzmi to strasznie, ale podejrzewam, że w każdej diecezji znalazłoby się kilka takich nieprawidłowości. Czy to oznacza, że wszystkie diecezje należy zlikwidować? Nie! Należy za to przeciwdziałać takim procederom, jeżeli się da, to już na poziomie formacji seminaryjnej. Wyświęconych księży wykazujących jakieś nieprawidłowości nie przenosić na inne parafie, jeżeli już coś się stanie, ale wytaczać im procesy, tak jak normalnym, świeckim ludziom. Odsuwać ich od pracy z dziećmi i osobami zależnymi od innych. Zaburzonych psychicznie kierować do psychologów, a nie tylko do egzorcystów (!!!) i kierowników duchowych. Tych, co do których są tylko podejrzenia, baczniej obserwować.

* jeden na 16 lat urzędowania

2324. Święci z sąsiedztwa - biskup Jan Cieplak

Myślę, że każdy z nas w swoim środowisku ma wielkie postacie, takie, które zasługują na pamięć nie tylko przez jedno pokolenie, ale większą ilość osób. To tacy ludzie, którzy w jakiś sposób związani są z miejscem, w którym przebywamy. Jedni mogli się w nim urodzić, inni żyli przez całe swoje życie, a jeszcze inni przybyli w jego trakcie. 

Jedną z takich osób związanych z moim miejscem zamieszkania jest bez wątpienia arcybiskup Jan Cieplak, dzisiaj Sługa Boży, który urodził się w połowie XIX wieku na terenie ówczesnej kolonii Reden. W Dąbrowie mieszkał zaledwie kilka lat, co nie zmienia faktu, że został zapomniany czy też pominięty przez późniejsze pokolenia. Mamy ulicę jego imienia w dzielnicy Reden, znajdującej się na terenie wspomnianej osady, pamiątkowe tabliczki znajdują się na domie, w którym prawdopodobnie przyszedł na świat oraz na miejskiej bazylice, jest też patronem ronda znajdującego się w centrum miasta.

Szerzej jest jednak mało znany, nawet dla miejscowych. Kim był? Jak potoczyło się jego życie? Zapraszam do lektury (ostrzegam, będzie długo).

Ks. Walerian Meyszkiewicz,
1932 r (Wikomedia Commons)

Biskup Jan Cieplak
(Wikomedia Commons)

Przez miejscowych oraz historyków uważany jest za jednego z największych Polaków-kapłanów, niezłomnego obrońcy cywilizacji zachodniej przeciw rosyjskiej barbarii. Ksiądz Jan Cieplak był profesorem petersburskiej Akademii Duchownej, a mimo to lubił gonitwy oraz skoki przez ognisko z młodzieżą. Swoje heroiczne oblicze ukazał po przewrocie bolszewickim, kiedy jako najwyższy hierarcha katolicki w sowieckiej Rosji przez sześć lat bronił Kościoła, ryzykując przy tym każdego dnia swoje życie.

Skazano go na karę śmierci, jednak po interwencjach całego świata zamieniono ją na dziesięć lat więzienia. W 1924 roku został wydalony z Sowietów. Aktualnie trwa jego proces beatyfikacyjny. Rozpoczęto go w 1952 roku w Rzymie z inicjatywy prymasa Stefana Wyszyńskiego. Co ciekawe, utknął on za pontyfikatu Pawła po przeprowadzeniu przez postulatora, ks. prof. Waleriana Meysztowicza, etapów diecezjalnego i w Kongregacji Rytów. Jak w swoich wspomnieniach pisał ks. prof. Meysztowicz, potrzebne były jeszcze "animadversiones na naszą suplikę", tj. sformułowane na piśmie przez tzw. adwokata diabła. "Ale animadversiones, pomimo osobistej ustnej mojej prośby, przedstawionej na prywatnej audiencji Pawłowi VI, nie pojawiły się". A przecież to sam Paweł VI namawiał ks. Meysztowicza do podjęcia starań o tą beatyfikację.

Według Meysztowicza "można robić na ten temat różne domysły - wszystkie niepewne; wszystkie mogą kogoś urazić lub czyjś gniew obudzić".

"Trzeba, trzeba świętych Pańskich"

Nikodem / Borys Rotow
(Wikomedia Commons)

Przyczyną takiego stanu rzeczy mógł być szantaż bolszewików. Dla Jana XXIII, poprzednika Pawła VI, niezwykle istotne było, aby na Soborze Watykańskim obecni byli przedstawiciele sowieckiego prawosławia. Jego wizja zwołania "soboru ekumenicznego" został wykorzystany przez Moskwę, która za pośrednictwem przewodniczącego Wydziału Zewnętrznych Stosunków Cerkiewnych Patriarchatu Moskiewskiego, abp. Nikodema, postawiła pewien warunek: Watykan miał zamilknąć na temat komunizmu.

Nikodem mamił więc Watykan wizją "ekumenicznego" zbliżenia i za wiedzą papieża doprowadził do potajemnego spotkania z kard. Eugene'em Tisserantem, który był przewodniczącym Centralnej Komisji dla Przygotowania Soboru oraz znanym krytykiem orzeczeń Świętego Oficjum z lat 1949 i 1959, które zakazywało współpracy katolików z marksistami. Kardynał miał wówczas obiecać w imieniu papieża, że sobór powstrzyma się od wypowiedzi na temat komunizmu. Takie samo przyrzeczenie złożył w Moskwie przed rozpoczęciem soboru ks. prał. Johannes Willebrands, który był szefem Sekretariatu ds. Jedności Chrześcijan. Strona watykańska słowa dotrzymała.

Podczas pontyfikatu papieża Pawła VI polityka wschodnia

Watykanu była kontynuowana w nadziei na poprawę położenia Kościoła, dlatego zakończenie procesu beatyfikacyjnego męczennika komunizmu abp. Jana Cieplaka byłoby po prostu niewygodne. Sprawa została zapomniana, w dodatku śmierć ks. Meysztowicza w 1982 r. na jakiś czas wstrzymała dalsze postępowanie.

Pod opieką dobrych ludzi

"Uderzającą jego cechą były szczere, dobre, jasne oczy; mocne ręce były dziedzictwem po proletariackich, górniczych przodków" - pisał ks. Meysztowicz. 

Rodzina nosiła nazwisko "Ciepliński" do czasu, gdy pochodzący z Dąbrowy Górniczej dziadek Jana, po schronieniu się przed rosyjskimi prześladowaniami na Górnym Śląsku, zmienił nazwisko na "Cieplak". Wkrótce wrócił do bliskich, ale nazwisko zachował.

Jan wychowywał się niczym sierota. Matka zmarła dwa lata po jego urodzeniu (1857 r.), dzieckiem zaś zajęła się babka Katarzyna Bugajska. "Prosta to była wieśniaczka, ale o wielkim i szlachetnym sercu" - mówił o niej kapłan w późniejszych latach. Jako trzylatek zamieszkał u wuja, ks. Jana Bugajskiego, który był proboszczem w Krasocinie pod Włoszczową.

Pierwszy raz doświadczył przemocy ze strony Rosjan po upadku Powstania Styczniowego. Kozacki patrol zabrał z plebani jego wuja, który obiecał uczepionego sutanny malcowi, że niebawem wróci. I tak też się stało. Jednak gdy w 1873 roku Jan ukończył gimnazjum kieleckie ks. Bugajski zmarł.

Młodzieniec na poważnie myślał o wstąpieniu do seminarium duchownego. Niestety, kwota, którą pozostawił jego opiekun, mogła pokryć jedynie pierwszy rok nauki. Z pomocą przyszedł przyjaciel wuja, ks. Khaun, proboszcz kościoła w Minodze w powiecie olkuskim. Jan okazał się tak zdolnym i wyróżniającym się studentem, że po pięcioletnim kursie przełożeni zdecydowali się na wysłanie go na wyższe studia teologiczne do Akademii Duchownej w Petersburgu. Wyjechał jesienią 1878 r. i został tam 46 lat.

Ne cedat academia, ne cedat Polonia

Rzymskokatolicka Akademia Duchowna
w Petersburgu (fot. www.polskipetersburg.pl)

Jan trafił do stolicy carów, na jedyną wyższą uczelnię katolicką w imperium. Akademia Duchowna w Petersburgu została utworzona w 1842 roku, kiedy to przeniesiono tam wileńską Rzymskokatolicką Akademię Duchowną, która kontynuowała tradycje Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Wileńskiego zlikwidowanego w 1842 roku. Wbrew zamiarom zaborcy, jak wspominał w 1926 r. bp Zygmunt Łoziński, "Akademia stała się łącznikiem wszystkich diecezji w zaborze rosyjskim. Tam poznawaliśmy się między sobą i poznawaliśmy kraj cały, tam wyrabialiśmy poczucie jedności całego duchowieństwa katolickiego pod jarzmem rosyjskim [...]. Akademia rozpalała i wyrabiała gorącą miłość ojczyzny i dążności niepodległościowe względem Polski, a misyjne względem Rosji".

Tak więc Jan Cieplak trafił do największego polskiego ośrodka funkcjonującego w Rosji. Przebywający w nim Polacy współtworzyli kulturę, życie religijne i naukowe miasta. Dodatkowo metropolia dawała widoki na karierę i wabiła ludzi szukających pracy. Gdy zjawił się w Petersburgu, Polaków było tam ok. 30 tys., kiedy obronił doktorat w 1901 r., już ok. 50 tys., a w 1910 roku, kiedy już od dwóch lat piastował urząd biskupa pomocniczego w archidiecezji mohylewskiej - było ich ok. 65 tys.

Położenie księży katolickich obrządku łacińskiego i greckokatolickiego było nad wyraz trudne: byli nieustannie inwigilowani, podejrzewani o szerzenie polskości, izolowani od siebie, mogli wyjeżdżać poza miejsce zamieszkania tylko za zgodą władz. Ci, którym zabrano stałe dowody osobiste, traktowani byli na równi z włóczęgami. Za przekroczenie rządowych przepisów przewidywano dla nich karę grzywny, aresztu, więzienia, zamknięcia w byłych klasztorach katolickich objętych policyjnym dozorem, a nawet zsyłkami w głąb Rosji. Dodatkowo od połowy XIX wieku trwała bezwzględna rusyfikacja liturgii - inne narodowości imperium nie podlegały takim ograniczeniom.

Akademia Duchowna, jakby na przekór wszystkiemu, trwała i kształciła elity duchowieństwa, które po 1917 roku opierały się sowietyzacji.

Wykłady i gonitwy

Świeżo upieczony, zaledwie dwudziestopięcioletni magister teologii i dopiero co wyświęcony kapłan, w 1882 roku został, na propozycję rektora Akademii adiunktem. Co ciekawe, nie ukończył żadnych studiów zagranicznych, ani nie posiadał znaczącego dorobku naukowego. Możliwe to jednak było w szczególnych warunkach, w jakich funkcjonowała Akademia. Władze utrudniały jej kontakt z Watykanem oraz wyższymi uczelniami Zachodu. Ci, którym udało się wyjechać, studiowali pod przybranymi nazwiskami.

Na podstawie doktoratu o transsubstancji, ksiądz Jan Cieplak uzyskał w 1901 roku profesurę. Przez 26 lat wykładał teologię dogmatyczną. Został zapamiętany, jako człowiek dobroduszny, serdecznego w obejściu z ludźmi i... niewolniczo przywiązanego do podręczników. "Ksiądz profesor Cieplak nie dawał może uczniom wyników samodzielnych, oryginalnych studiów, lecz tego, czego ich uczył, nauczał sumiennie i gruntownie" - napisał jego przyjaciel, ks. Franciszek Rutkowski, który razem z nim miał stanąć w 1923 roku przed czerwonym trybunałem w Moskwie. Zaś ks. Józef Rakoszny dodawał: "Jako profesor nie był twórczy. Chociaż żadnych nowych horyzontów nam nie pokazywał, [...] to jednak wpajał w nas gorącą wiarę, uczył wierzyć po dziecięcemu".

Mogłoby się wydawać, że jego powołaniem była praca duszpasterska w gimnazjum żeńskim przy kościele pw. św. Katarzyny i w Zakładzie Wychowawczym dla dziewcząt przy generalnym domu Zgromadzenia Rodziny Maryi.

"Urocza Mikołajówka [dacza pod miastem] była ośrodkiem cudownych wycieczek, w których brał udział Czcigodny Ojczunio, ks. Jan Cieplak, późniejszy arcybiskup męczennik" - wspominała jedna z wychowanek. Inna z kolei dodawała: "Sadowiłyśmy się u jego nóg. Opowiadaniom nie było końca, a ks. Cieplak interesował się naszą nauką, pracą, żartował i zaśmiewał się, gdyśmy mu opowiadały o naszych figlach".

To właśnie tam, w Mikołajówce, kiedy płynąca Newą łódź z dziećmi na pokładzie uległa przewróceniu, nie zastanawiał się długo - zdarł z siebie sutannę i rzucił się w nurt rzeki. Dzięki temu uratował kilkanaście dziewczynek - dwóch już nie zdążył.

Podwieczorki z wychowankami, gonitwy, skoki przez ognisko niemłodego już kapłana, a jednak zupełnie inny obraz ks. prof. Cieplaka pozostał w pamięci jego studentów. Ks. bp Michał Godlewski pisał: "W bliższym kontakcie z alumnami nie pozostawał". 

"Rzadko spotykaliśmy się poza wykładami", przyznawał inny. Wszyscy jednak podkreślali jego nietuzinkową życzliwość i ciepło.

Polski biskup cieszył się dużą popularnością w polskich kręgach w Petersburgu, a jego praca jako katecheta wraz z działalnością m.in. w Towarzystwie św. Wincentego a Paulo i Towarzystwie Dobroczynności były powszechnie znane. Nic dziwnego, że 25-lecie jego profesury było świętowane przez całe polskie społeczeństwo zamieszkujące miasto.

Apostoł Syberii

Bp Jan Cieplak (fot. NAC)

W 1908 roku ponad pięćdziesięcioletniego profesora wyrwała z murów uczelni i obarczyła wielką odpowiedzialnością decyzja Piusa X o jego nominacji na biskupa pomocniczego nowego metropolity mohylewskiego abp. Apolinarego Wnukowskiego. Stanął u boku człowieka kierującego największą archidiecezją na świecie, która swoim terytorium obejmowała prawie całe imperium - od Finlandii, Łotwy i Estonii na zachodzie, przez Syberię, po Sachalin na wschodzie, od Morza Białego na północy po granicę z Chinami na południu.

Na ziemiach powierzonej mu archidiecezji żyły setki tysięcy katolików porozrzucanych po jej bezkresach: kościoły i kaplice oddalone były od siebie nawet o tysiące kilometrów. Kapłanów zaś pozostawiono samych sobie. Utrzymywani byli przez wiernych, ale nie mieli kontaktu ze swoimi zwierzchnikami. Nie było tradycyjnych parafii, a niektórzy katolicy mieli okazję zobaczyć księdza tylko raz w życiu. To były też czasy, kiedy nie było ani dróg, ani kolei.

Tym sposobem bp Jan Cieplak porzucił w miarę stateczne i przewidywalne życie akademickie, przemieniając się w prawdziwego człowieka czynu. Wkroczył na drogę, która po dziesięciu latach zawiodła go na stanowisko najwyższego hierarchy Kościoła katolickiego w sowieckiej Rosji oraz obrońcy katolików w rewolucyjnej zawierusze. Skromny i dotychczas zamknięty wcześniej w ramach swojej pracy, rzucił się teraz w wir spraw odległych od jego dotychczasowego doświadczenia.

Już rok później, w 1909 roku, wyruszył on z misją apostolską po archidiecezji, podczas której odwiedził ponad czterdzieści miejscowości. Szczególne znaczenie miała podróż przez Syberię, gdzie Polacy trafiali falami jako zesłańcy po powstaniach oraz od ok. 1890 roku przyjeżdżali za tzw. "chlebem" - inżynierowie, mechanicy oraz robotnicy przy budowie Kolei Transsyberyjskiej, a także chłopi, którym szybki rozwój Syberii i reformy Piotra Stołypina umożliwiały wzięcie za darmo wykarczowanej własnymi rękoma ziemi pod uprawę.

Podczas nabożeństwa w Czelabińsku płacz wiernych zagłuszał to, co do nich mówił. W Irkucku po procesji Bożego Ciała garnęły się do niego dzieci. W chabarowskim małym kościółku, w którym ksiądz bywał sporadycznie, na Mszy świętej pojawiło się niewielu ludzi, zaś egzamin młodzieży przed bierzmowaniem wypadł bardzo słabo. Na Sachalinie spotkał kilkuset Polaków, potomków zesłańców, którzy zostali pozbawieni opieki duszpasterskiej. W Charbinie poświęcił nowy kościół. W czasie tejże pielgrzymki udzielił sakramentu bierzmowania ponad 21,5 tys. osób. Po powrocie we wrześniu 1909 roku mówił o potrzebie sprowadzenia na Syberię zakonu misyjnego, które przeciwdziałałoby "zdziczeniu moralnemu" katolików. Kiedy wrócił, metropolita już nie żył. Po nominacji w 1910 roku abp. Wincentego Kluczyńskiego, wyjechał do diecezji mińskiej, podległej archidiecezji mohylewskiej. Tą wizytację przerwały władze, zarzucając mu "szowinizm religijny" i "polską propagandę polityczną".

Nie powstrzymało go to jednak przed podróżą do Rosji środkowej, którą odbył w 1911 roku.

Kolejne donosy pozbawiły go ostatnich uposażeń finansowych. Mimo to żartował, że dostał od "carskich opiekunów żółty bilet". Sprawiło to, że musiał zaprzestać dalszych wyjazdów.

"Nie idźcie w służbę złu"

Z momentem rezygnacji abp Kluczyńskiego ze stanowiska jeszcze przed wybuchem wojny w 1914 roku, zarządzanie archidiecezją powierzono biskupowi Cieplakowi. Jako administrator apostolski, a zarazem najwyższy hierarcha katolicki w Rosji, musiał stawić czoło zarówno zawierusze wojennej, jak i rewolucyjnej. Nie szczędził więc sił, aby nieść pomoc ludziom dotkniętym pożogą wojenną, głodem i bezdomnością w byłym Królestwie Polskim i w Małopolsce. Za jego sprawą Towarzystwo św. Wincentego a Paulo przesyłało przez Szwecje znaczne kwoty dla głodnych dzieci w Warszawie.

"Niech nie będzie w archidiecezji ani jednej parafii, w której nie byłoby zorganizowane jakieś dzieło pomocy" - nawoływał w liście do wiernych w listopadzie 1915 r., gdy dotarła wielka fala uchodźców z ziem zajętych przez wojska niemieckie. Wspierał jak mógł Towarzystwo Pomocy Ofiarom Wojny w Petersburgu i Centralny Komitet Obywatelski oraz mnóstwo instytucji charytatywnych, przytułków, ochronek, czy też szkół dla uchodźców. Wysyłał kapłanów wraz z pomocą do obozów jenieckich, w których ludzie umierali z ran, głodu i mrozu.

Po abdykacji cara Mikołaja II nie zaprzestał starania o zwrot świątyń, wysyłając do pierwszego premiera Rządu Tymczasowego księcia Gieorgija Lwowa specjalny list w tej strawie. W marcu 1917 roku został członkiem dopiero co powstałej Komisji Likwidacyjnej ds. Królestwa Polskiego, która pracowała nad usunięciem zależności ziem polskich od Rosji. Na sercu leżał mu los Korpusów Polskich, dla których ustanowił duszpasterstwo wojskowe.

W Rosji powiało wolnością: powstawały nowe kaplice, z ukrycia wyszły organizacje katolickie i zgromadzenia zakonne. Biskup zorganizował pierwsze jawne obchody 3 maja 1917 roku we wszystkich kościołach Piotrogrodu oraz w setną rocznicę urodzin Tadeusza Kościuszki przypadającą w październiku.

Mimo wszystko były to czasy niespokojne, do władzy doszły bowiem bolszewickie rady robotnicze. Duchowny zdecydowanie stanął do walki o dusze swojej owczarni, przestrzegając wiernych przed komunistami: "Nie idźcie w służbę złu, brońcie swej duszy przed zatraceniem".

Z tłumem pod budynek Czeka

Metropolita mohylewski abp Edward Ropp (w okularach)
i abp metropolita lwowski obrządku greckokatolickiego
Andrzej Szeptycki (z prawej), Poznań, 1930 r. (fot. NAC)

Rząd Tymczasowy nie przetrwał nawet ośmiu miesięcy, zaś ingres nowego arcybiskupa mohylewskiego Edwarda Roppa odbył się już pod rządami bolszewików, którzy w nocy z 25 na 26 października dokonali przewrotu. Po aresztowaniu abp. Roppa w kwietniu 1919 roku za protest przeciwko dekretowi bolszewickiemu z 23 stycznia 1918 roku o rozdziale Kościoła od państwa i rozporządzeniom odbierającym Kościołowi osobowość prawną oraz całe mienie, jak też zakazującym nauczania religii, bp Cieplak znów przejął ster Kościoła w Rosji.

Po wyczerpaniu wszystkich sposobów uwolnienia skazanego na śmierć abp. Roppa, ksiądz Cieplak odprawił Mszę świętą w kościele pw. św. Katarzyny, po czym ruszył z wiernymi pod siedzibę czaka, gdzie doszło do starć z czerwonogwardzistami. Ponieważ był ubrany po cywilnemu, nie rozpoznano go, a tym samym nie aresztowano, ale ponad 80 osób dostało się w ręce policji politycznej. Arcybiskupa Roppa władze sowieckie przekazały Polsce w ramach wymiany więźniów w listopadzie 1919 roku. 

Nic dziwnego, że biskup Cieplak jawił się bolszewikom jako nieustępliwy obrońca Kościoła. Zachowały się jego listy interwencyjne do władz sowieckich.

"Aresztowano księży w Połocku i Mohylewie. Od dawna głębi się wielu księży w więzieniach Witebska i Smoleńska, w Homlu tamtejszy ksiądz został rozstrzelany. Narastające represje nie pozwalają oddawać ostatniej posługi umierającym, chrzcić dzieci, udzielać ślubów. Lud burzy się i nie pojmuje przyczyny prześladowania jego religii" - tak pisał we wrześniu 1919 roku do Michaiła Kalinina, który był przewodniczącym Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego w Moskwie.

Ponieważ praktycznie każdy akt wymierzony w Kościół spotykał się z natychmiastową reakcją bp. Cieplaka, Czeka aresztowała go w kwietniu 1920 r. Duchowny został jednak zwolniony po dwóch tygodniach, pomimo tego, że odmówił podpisania deklaracji o bezwzględnym posłuszeństwie władzy sowieckiej. Po raz drugi został zatrzymany w 1922 roku, tym razem na dwa dni. Jednak jeszcze nie nadszedł czas na ostateczną rozprawę z hierarchą, który na początku tegoż roku odważył się na założenie tajnego seminarium duchownego po ewakuacji w 1918 roku Akademii Duchownej do Lublina.

Walka o relikwie męczennika

Biskup Jan Cieplak usiłował dochodzić praw katolików za pośrednictwem Poselstwa RP w Moskwie. "Pomimo noty złożonej Sowietom przez Rząd Polski, pomimo telegramu Ojca św. o wykupieniu rzeczy świętych, zabranych z kościołów, represje względem katolików nie tylko nie ustają, ale owszem w ostatnich czasach się wzmagają. W kilku kościołach odważono się otworzyć gwałtem tabernakulum, aby stamtąd zabrać puszkę srebrną" - żalił się 30 maja 1922 roku.

Relikwie św. Andrzeja Boboli, 1938 r.
(fot. domena publiczna)

Biskupowi udało się odeprzeć pierwszy zamach na cudownie zachowane szczątki beatyfikowanego w 1853 roku Andrzeja Boboli, znajdujące się w połockim kościele. W sierpniu 1919 roku bolszewicy zażądali jego obecności przy otwarciu trumny. Ksiądz Cieplak zaprotestował przeciw temu świętokradztwu, jednak jego pismo minęło się w drodze z kolejnym, które informowało, że do Połocka wyjechała już odpowiednia komisja i domagającym się na miejscu "obecności katolików". Żądanie to spotkało się ze stanowczą odmową wysłania przedstawicieli. Wówczas bolszewicy ustąpili, ale tylko na dwa lata.

23 czerwca 1923 roku sowieccy żołnierze otoczyli kościół w Połocku. Wyważyli zamek, po czym w gniewie złamali biskupią pieczęć na trumnie błogosławionego Andrzeja Boboli. Jeden z czerwonoarmistów zdarł z jego ciała szaty, a albę podarł na strzępy. Wobec tych wydarzeń przy trumnie stanęła straż. Dwa dni później wojsko zawróciło, zaś biskup Cieplak wystosował do władz depeszę: "Uważając czyn ten za prowokujący i bezprawny [...] domagam się zaniechania dalszych czynności".

20 lipca bolszewikom udało się wykraść relikwie i wywieść je w nieznanym kierunku. Interwencja biskupa polegała na wysyłaniu kolejnych listów do Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego (WCIK) z żądaniami zwrotu relikwii. Były one utrzymywane w takim tonie, w jakim nikt nie odważyłby się wtedy mówić do władz bolszewickich.

Niebawem relikwie bł. Andrzeja Boboli zostały wystawione w moskiewskim Gmachu Higienicznym Wystawy Ludowego Komitetu Zdrowia, a następnie zamknięte w piwnicy. W końcu we wrześniu 1923 r., kiedy biskup Cieplak przebywał już w więzieniu, Sowieci wydali ciało błogosławionego przedstawicielom papieskiej misji ratunkowej dla głodujących Rosjan, amerykańskim jezuitom Edmundowi Walshowi i Leonardowi Gallagherowi. Przez Odessę i Konstantynopol dotarło do Rzymu we wspomnienie Wszystkich Świętych w 1923 roku. Do Polski trafiło dopiero w czerwcu 1938 roku.

Podniósł rękę do ostatniego błogosławieństwa

Moskiewski proces abp. Jana Cieplaka,
ks. Konstantego Budkiewicza i innych księży;
po prawej przy małym stoliku w środku
prokurator Nikołaj Krylenko, 1923 r.
(fot. gazetapetersburska.org)

Pod koniec 1922 r. abp. Cieplaka, jego bliskiego współpracownika ks. Konstantego Budkiewicza oraz trzynastu innych kapłanów wezwano do Moskwy, gdzie wszyscy zostali zatrzymani i osadzeni w więzieniach na Butyrkach. Od 21 do 25 marca 1923 roku odbywał się ich głośny pokazowy proces przed Sądem Najwyższym. Duchownym zarzucono, że "stworzyli kontrrewolucyjną organizację katolicką", za co groziła kara śmierci. Oskarżyciel Nikołaj Krylenko krzyczał: "Paść winien Cieplak, aby wiedziano, że nie ma nikogo, kto by stał tak wysoko, żeby go nie mogła dosięgnąć sprawiedliwość sowiecka. Paść winien Budkiewicz, jego główny doradca!".

Nocą z 25 na 26 marca zapadł wyrok skazujący arcybiskupa Cieplaka i prałata Budkiewicza na śmierć. Sowieci zapowiedzieli, że zostanie on wykonany w ciągu najbliższych 72 godzin. Pozostałych oskarżonych, wśród nich ks. Rutkowskiego, skazano na wieloletnie więzienie.

"Sceny końcowej nie zapomną nigdy ci, którzy byli jej świadkami. Kobiety poczęły się przedzierać ku ławom skazańców, by otrzymać błogosławieństwo arcybiskupa [...], starały się wyrwać przytrzymującym je żołnierzom; niektóre z nich klęczały, inne padały na twarze, płacząc. Więźniowie stali wciąż jeszcze na estradzie, zaś arcybiskup, zwrócony ku publiczności, podniósł rękę do ostatniego błogosławieństwa" - pisał brytyjski dziennikarz, Francis Mac Cullagh. Już następnego dnia premier Władysław Sikorski mówił: "Zainicjowaliśmy u wszystkich rządów państw zachodnich kontrakcję przeciwko gwałtom bolszewickim, które doprowadziły w konsekwencji do jednolitego protestu ze strony świata cywilizowanego".

Apele do komisarza spraw zagranicznych Georgija Cziczetrina o uwolnienie skazanych płynęły ze wszystkich stron. Intensywne starania podjął chociażby Watykan. W brytyjskiej Izbie Gmin dyskutowano nad wydaleniem z Wielkiej Brytanii sowieckich przedstawicieli handlowych. Po apelu Senatu USA do rządu o stanowcze posunięcia sekretarz stanu podjął działania za pośrednictwem ambasady niemieckiej. Swoje oburzenie wyraził przywódca francuskich socjalistów Edouard Herriot. Prośbę o ocalenie życia ofiarom reżimu przysłała nawet Brazylia. Protesty złożyli w stolicy Sowietów przedstawiciele wielu państw.

Na Butyrkach czekał ostatniej godziny

Ks. Konstanty Budkiewicz
(fot. www.vaticannews.va)

Pod naciskiem międzynarodowej presji władze sowieckie zmieniły wyrok Arcybiskupa Cieplaka na dziesięć lat łagrów i przeniosły na Butyrki. Nie zgodziły się jednak na ustępstwo w sprawie ks. Budkiewicza. Został on zamordowany na moskiewskiej Łubiance nocą z Wielkiej Soboty na Wielkanoc 1923 roku.

Arcybiskup został umieszczony w osobnej celi. Żaden z osadzonych w więzieniu więźniów nie mógł być pewnym, czy dożyje następnego dnia. W nocy wśród murów rozbrzmiewały krzyki ludzi, którzy byli mordowani bez wyroków śmierci, dlatego też i on mógł obawiać się takiego skrytobójstwa. Warunki były okropne: panował głód, robactwo, brud i zaduch ludzkich odchodów. Na pół godziny wpuszczano do niego ojca Walsha, który przekazywał skazanemu błogosławieństwo od samego papieża. Hierarcha, chociaż z dnia na dzień coraz słabszy, nie tracił ducha. Uczył się włoskiego, o czym pisał w licznych listach, dziękował za życzenia nadsyłane przez przyjaciół, prosił też o modlitwę, by mógł wyjść na wolność "rześki i silny na duchu i mógł służyć ze zbawiennym pożytkiem Kościołowi świętemu". Zdawał sobie sprawę z tego, że coraz bardziej podupadał na zdrowiu, "Nie wiem, czy wystarczy mi sił, żeby przeżyć zimę. Lecz niech się dzieje wola Boża" - pisał w listopadzie 1923 roku.

W marcu 1924 roku WCIK zdecydował o wydaleniu biskupa poza granice Rosji Sowieckiej. Być może postanowienie to zapadło z obawy przed kolejnym wystąpieniem papieża, który już raz publicznie poruszył sprawę skazanych kapłanów - dlatego informacja ta została przekazana Watykanowi już 24 marca. Władzom sowieckim, które starały się otumanić świat wizją "kraju wolności", nie po drodze było z publicznym mówieniem o prześladowaniach względem Kościoła.

Arcybiskup Cieślak nie spodziewał się takiego obrotu sprawy. Kiedy przewieziono go na Łubiankę i wepchnięto do samochodu, był niemal pewien, że oto właśnie nadeszła jego ostatnia godzina. Nawet, kiedy kazano mu wsiąść z dwoma czekistami do pociągu do granicy z Łotwą, był przekonany, że jedzie na miejsce stracenia. Tymczasem 9 kwietnia na ziemi między granicami sowiecką i łotewską kazano mu wysiadać. Usłyszał, że jest wolny - dostał swój paszport z wizą łotewską, śledzia, kawałek chleba... i ani jednego grosza. W łotewskim pociągu do Rygi musiał wyjaśnić konduktorowi, że nie ma pieniędzy, ponieważ właśnie wyszedł z bolszewickiego więzienia. I podał swoje nazwisko, które zrobiło na konduktorze niemałe wrażenie. 

Powrót hierarchy do kraju musiał być co chwilę przerywany, ponieważ tłumy ludzi chciały koniecznie go powitać. "Spełniłem tylko swój obowiązek" - powiedział skromnie do zgromadzonych na dworcu w Wilnie.

Powrót abp. Jana Cieplaka z niewoli rosyjskiej, 1924 r. (fot. Wikimedia Commons)

W Warszawie, chociaż umęczony długą podróżą, pojechał z dworca karetą, która była ciągnięta była przez młodzież do kościoła o. Kapucynów, aby odprawić dziękczynną Mszę świętą. Honory przyjmował z pokorą, a do biskupa Antoniego Nowowiejskiego pisał: "Poznałem siebie dobrze, za łaską Bożą, w więzieniu i widzę swą nicość i niegodność". Na Jasnej Górze modlił się w intencji pozostałych w więzieniu kapłanów.

"Tułał się po Rzymie"

W maju przybył do Rzymu, gdzie oczekiwał go papież. "Od tej wizyty miało wiele zależeć. Chodziło przede wszystkim o to, jaki posterunek otrzyma i gdzie na stałe zamieszka. Ta troska przez dwa niemal lata stanie się dlań powodem wielu udręczeń, a nawet upokorzeń" - pisał ks. Rutkowski.

Podczas spotkania z papieżem Piusem XI arcybiskup poprosił go o zgodę na powrót do Rosji. W samym Rzymie nie miał z czego żyć, dlatego polski rząd przyznał mu miesięczną pensję. Wzbraniał się, ponieważ, jak sam przyznawał, nie był biskupem w Polsce i dla Polski na żadnym urzędowym stanowisku nie pracował, nie chciał tym samym pozostawać na łaskawym chlebie rządu".

Zaproponowaną pensję jednak przyjął - bądź co bądź było to jego jedyne oparcie materialne w Rzymie. Od zaprzyjaźnionych zakonnic otrzymał ciepłą odzież oraz filcowe buty na zimę. Kapłan zamieszkał w domu księży zmartwychwstańców. Otrzymał propozycję zaproszenia do Castel Gandolfo, z której jednak nie skorzystał. Nie chciał bowiem znaleźć się na uboczu życia w nowym schronisku dla biskupów - emerytów.

Wciąż czekał na przydzielenie mu nowych obowiązków, a czas wypełniały mu m.in. uroczystości religijne, spotkania z biskupami z całego świata oraz wiernymi, w tym z rzeszą rosyjskich emigrantów, a także z politykami (np. z Ignacym Paderewskim). Uczestniczył też w Kongresie Eucharystycznym w Palermo oraz w uroczystości przeniesienia relikwii bł. Andrzeja Boboli z kaplicy pałacowej papieża do kościoła Il Gesu, starał się też o jego kanonizację i sprowadzenie relikwii do Warszawy. Odwiedził Neapol, aby zobaczyć cud św. Januarego.

"Byłem, przyznam, niewiernym Tomaszem, [...] w końcu na moją prośbę Monsignor dał mi do rąk ampułkę [...] i już nie miałem wątpliwości, że widziałem krew w stanie płynnym" - wspominał.

Bł. bp Antoni Nowowiejski
(fot. www.swietymarcin.org.pl)

Mimo natłoku zajęć napisał do biskupa Antoniego Nowowiejskiego: "Jestem tu tułaczem niemającym swojego kąta i kiedy, i gdzie go znajdę, i czy go znajdę?". Jego los w dalszym ciągu był nierozstrzygnięty. "Tułał się po Rzymie" - wprost pisał ks. Rutkowski.

Tymczasem Watykan, polskie władze oraz Ambasada RP przy Watykanie rozważały różne projekty. Mówiło się o nadaniu mu godności kardynalskiej, ale arcybiskupowi Cieplakowi zbytnio się do niej nie spieszyło: "Musiałbym siedzieć tutaj, gdzie wszystko człowiekowi takie obce, obce..." - pisał w liście do jednego z przyjaciół. Pragnął wrócić do kraju i osiąść jako sufragan przy biskupie Nowowiejskim w Płocku. Jednak jego największym marzeniem był powrót nad Newę, z oczywistych względów niemożliwy.

"Jeszcze Ojciec Święty nie wypowiedział się co do mnie. Myślę, że prędko wezwie mnie do siebie i da do wyboru: zostać w Rzymie lub wracać do Polski. Jeśli kwestia będzie tak postawiona, to jużcić wracam do Polski kochanej" - pisał w liście z maja 1924 roku.

"Czy ja to wszystko wytrzymam?"

Abp Jan Cieplak w Milwaukee, USA,1925 r.
(fot. gazetapetersburska.org)

Niespodziewana zmiana jego sytuacji nastąpiła jesienią 1925 roku za sprawą zaproszenia od Polonii amerykańskiej. Sześćdziesięcioośmioletni kapitan wyruszył do USA z akceptacją papieża, uznawszy, że taka jest Boża wola. Na odjezdnym napisał do biskupa Nowowiejskiego: "Toż taka dal i włóczyć się trzeba od miasta do miasta - w odmiennych warunkach - w zimie, która nadchodzi. Czy ja to wszystko wytrzymam?".

Jego dwunastotygodniowy pobyt był, jak pisze ksiądz Rutkowski "triumfalnym pochodem, ale przede wszystkim jakby propagandą głębokiej myśli katolickiej. [...] Jako katolicy mogli Polacy amerykańscy wskazać na arcypasterza i powiedzieć innym katolikom: >>Patrzcie, ten sędziwy kapłan to męczennik za naszą wspólną wiarę. Polska też służy Kościołowi [...]<<".

W Nowym Jorku, do którego przybył w listopadzie, witało go 10 tys. wiernych i dwustu księży. W Waszyngtonie został przyjęty przez samego prezydenta Calvina Coolidge, któremu gorąco dziękował za interwencje władz amerykańskich po jego aresztowaniu u Sowietów. 

Nagrobek abp. Jana Cieplaka
 wykonany przez Bolesława Bałzukiewicza,
Katedra Wileńska, 1929 r.
(fot. Biblioteka Narodowa)

I właśnie w Ameryce dostał w grudniu 1925 roku wiadomość, że droga do kraju stoi przed nim otworem. Od dawna spodziewana rezygnacja wileńskiego biskupa, błogosławionego już Jerzego Matulewicza, którego władze RP oskarżały o sprzyjanie duchownym z Litwy, pozostawiła nieobsadzony wakat. W ten sposób pierwszym arcybiskupem wileńskim został mianowany właśnie Jan Cieplak. Na objęcie stanowiska pozostawiono mu cztery miesiące, dlatego zmuszony był skrócić swój pobyt w USA. Mimo to udało mu się odwiedzić 375 parafii w 25 diecezjach.

"Od rana do nocy jestem zajęty - pisał do biskupa Nowowiejskiego - formalnie ani chwili wolnego czasu".

Podróż do Ameryki, choć z całą pewnością ciekawa i ekscytująca, to jednak przerosła jego siły. W Nowym Jorku, gdzie pojawił się na kilka dni przed zaplanowanym na 25 lutego 1926 roku wyjazdem, był już solidnie przeziębiony. Chociaż zemdlał w hotelu, w którym przebywał, udał się jeszcze na bankiet Polonii. Następnie z wysoką gorączką wyjechał do Passaic. Kolejnego dnia przeniesiono go do szpitala. Niestety, wysiłki lekarzy na nic się nie zdały, a arcybiskup zmarł 17 lutego na zapalenie płuc. Polski już nie zobaczył. Jego ciało zostało sprowadzone do kraju i pochowane w katedrze wileńskiej.

Pośród dokumentów pozostawionych przez błogosławionego Stefana Wyszyńskiego, więźnia komunizmu, znaleziono gryps na płótnie wysłany przez arcybiskupa Cieplaka zza krat do bratanic biskupa Nowowiejskiego. Nie do końca jasne jest, w jaki sposób trafił on w ręce Prymasa Tysiąclecia, wiadomo jednak, że bliski był mu najwyższy hierarcha Kościoła Rosji i mąż stanu, który na długo przed nim powiedział bolszewikom "non possumus".

na podstawie: https://przystanekhistoria.pl/pa2/teksty/103947,Biskup-ktory-nie-znal-dnia-ani-godziny-Jan-Cieplak-18571926.html