Jakiś czas temu zrobiło się w mediach głośno na temat pszczyńskiej lodziarni, która w dzień zakończenia roku szkolnego rozdawała za darmo lody tym uczniom, którzy otrzymali świadectwo z czerwonym paskiem w ramach nagrody. Miły gest, nie powiem, że nie. Tymczasem głos zabrało Ministerstwo, które potępiło ten proceder argumentując to tym, że mniej zdolni uczniowie mogliby uznać to za niesprawiedliwość. Serio? Szkoda, że nie widzą niesprawiedliwości w tym, ile oni sami biorą z budżetu państwa do swoich kieszeni. Z tego co wiem, lodziarnia ostatecznie nie wycofała się ze swojej tradycji, a nawet w ślad za nią poszły inne tego typu lokale. Brawa dla nich.
Przy okazji wywiązała się dyskusja co do sensowności świadectw z wyróżnieniem. Tym bardziej, że realnie nic one nie dają, chyba że mówimy o świadectwach ukończenia szkoły ppodstawowej, które dają jakieś tam punkty w rekrutacji do szkół ponandpodstawowych. Czy na pewno? Myślę, że warto tutaj sięgnąć do historii, bo o świadectwie z czerwonym paskiem, które istnieje od niespełna 50 lat. A w wycieczkę do przeszłości tym razem zabierze nas artykuł Jacka Puciato.
Świadectwo z paskiem. Na początku były inne wymagania, kusiła też Złota Tarcza
"Pionowy biało-czerwony pas" na świadectwie szkolnym pojawił się w polskim systemie edukacyjnym prawie pół wieku temu. Świadectwo z paskiem nie było jedynym pomysłem na wyróżnienie ucznia.
 |
| Rozdanie świadectw maturalnych w Liceum Ogólnokształcącym nr 1 im. Bolesława Limanowskiego w Warszawie, 8.06.1989 r., Foto: Sławomir Wojno / PAP(źródło zdjęcia) |
- Świadectwo z biało-czerwonym paskiem otrzymują uczniowie, którzy osiągną średnią ocen co najmniej 4,75 i bardzo dobrą ocenę z zachowania.
- Historia świadectw z x paskiem sięga drugiej połowy lat 70. XX w. - na liście wyróżnień znajdowało się więcej tytułów.
- Coraz częściej pojawiają się głosy, że dotychczasowy sposób wyróżniania uczniów nie uwzględnia ich indywidualnych talentów i wymaga zmian.
Świadectwo z paskiem 2026 - zasady
Świadectwo ukończenia roku szkolnego z wyróżnieniem przysługuje uczniom od IV klasy szkoły podstawowej wzwyż. Należy uzyskać z obowiązkowych przedmiotów szkolnych średnią ocen co najmniej 4,75 oraz co najmniej ocenę bardzo dobrą z zachowania (od roku szkolnego 2024/2025 oceny klasyfikacyjne z religii i etyki nie są wliczane do średniej rocznych i końcowych ocen kwalifikacyjnych). Po spełnieniu tych warunków uczeń otrzymuje świadectwo, na którym na pierwszej stronie widnieje wydrukowany "biało-czerwony pasek o szerokości 12 mm, umieszczony w odległości 50 mm od lewej krawędzi świadectwa".
Skąd się wzięło świadectwo z paskiem?
Barwy narodowe na świadectwie szkolnym - w potocznym nazewnictwie skrócone do wyróżniającej się czerwieni, "czerwonego paska" - koszą uczniów i rodziców już prawie pół wieku. Świadectwo z takim wyróżnieniem pojawiło się na mocy "Zarządzenia ministra oświaty i wychowania" z dnia 15 lutego 1977 roku, kiedy urząd ten był sprawowany przez Jerzego Kubeckiego. Zaznaczono w nim, że "świadectwo ukończenia roku szkolnego z wyróżnieniem może otrzymać uczeń klasy IV - VII szkoły podstawowej, który na koniec roku szkolnego uzyskał: a) wszystkie oceny pozytywne oraz średnią łączną minimum 4,5; b) wysoką ocenę za pracę społeczną na rzecz szkoły i środowiska, szczególnie za pracę w Związku Harcerstwa Polskiego lub uczniowskiej organizacji społecznej; c) najwyższe oceny ze sprawowania".
 |
| Zakończenie roku szkolnego w szkole podstawowej, rozdanie świadectw i nagród najlepszym uczniom, Warszawa 1989 r. / Foto: Włodzimierz Echeński/PAP (źródło zdjęcia) |
Świadectwa z wyróżnieniem i inne laury
Wprowadzony w 1977 roku system szkolnych trofeów był złożony. Aby otrzymać świadectwo ukończenia szkoły podstawowej czy ponadpodstawowej, z wyróżnieniem należało mieć średnią ocen minimum 4,8.
To jeszcze nic, bo tytułów było do zdobycia więcej. Absolwent szkoły podstawowej mógł wraz z wyróżnieniem otrzymać odznakę "Srebrna Tarcza", co dawało mu pierwszeństwo w przyjęciu do wybranej szkoły ponadpodstawowej. Aby to srebro zdobyć, należało - oprócz średniej min. 4,8 i najwyższej oceny ze sprawowania - pochwalić się przynajmniej jednym "świadectwem za ukończenie roku szkolnego z wyróżnieniem".
Na starszych uczniów - tych kończących rok szkolny z wyróżnieniem w szkole ponadpodstawowej - czekała wraz z biało-czerwonym świadectwem odznaka "Złota tarcza". Jej profity były natury prestiżowej: zdobywało się prawo do noszenia złotej odznaki przez następny rok nauki szkolnej, miało się również pierwszeństwo w reprezentowaniu szkolnej społeczności uczniowskiej w uroczystościach organizowanych na terenie szkoły i poza szkołą.
System szkolnych trofeów był złożony, a tytułów do zdobycia było sporo.
Zwieńczeniem szkolnego maratonu było świadectwo z wyróżnieniem i odznaka "Złota Tarcza z Laurem" - na ukończenie szkoły ponadpodstawowej. Absolwent mógł cieszyć się tą nagród tylko wtedy, gdy na koncie posiadał średnią ocen co najmniej 4,8, najlepszą ocenę ze sprawowania oraz przynajmniej jedno świadectwo ze "Złotą Tarczą". Co dawało to złoto z laurem? Uczeń mógł nosić z dumą zdobytą z trudem odznakę, ponadto po ukończeniu zasadniczej szkoły zawodowej miał pierwszeństwo w przyjęciu do technikum lub szkoły równorzędnej.
Z kolei dla uczniów z klas I - III szkół podstawowych czekała odznaka "Wzorowy Uczeń" (na półrocze lub na koniec roku szkolnego należało mieć ze wszystkich przedmiotów nauczania oceny bardzo dobre i najwyższą ocenę ze sprawowania). Dla zuchów natomiast, członków Związku Harcerstwa Polskiego, z klas II-III szkół podstawowych przygotowano wyróżnienie "Zuch na 5".
"Powinniśmy to zdefiniować na nowo"
Świadectwa z paskiem wzbudzały kontrowersje nie od dziś. W zachowanych w Archiwum Polskiego Radia audycjach oświatowych z przełomu lat 70. i 80. XX wieku podkreślano, że obowiązująca wtedy forma świadectw nie pozwalała na wystarczające zróżnicowanie uczniowskich osiągnięć. W nagraniach wypowiadali się także uczniowie, którzy sugerowali wprowadzenie skali ocen od 0 do 10. Tak by na świadectwie wyraźnie było widsać, kto jest "człowiekiem nieprzeciętnym" i zasłużył na najwyższą notę, a kto "jedynie" spełnił wszystkie wymagania systemu, opanował materiał, wywalczył średnią i otrzymał wyróżnienie.
Kilka dekad później w audycji "Strefa rodzica" o świadectwach z wyróżnieniem mówiła Wioletta Matusiak, edukatorka i trenerka. Jak podkreślała - w kontekście doceniania każdego ucznia, indywidualne podejście do uczniowskich talentów - świadectwa z czerwonym paskiem nie do końca spełniają w XXI wieku swoją rolę. "Powinnyśmy to zdefiniować na nowo", zaznaczała.
Też byłam tym uczniem, który przynosił do domu świadectwa z czerwonym paskiem na przekór wszystkim. Ba, czasem było to jedno jedyne wyróżnienie w szkole. Co poziom było to trudniejsze, ale wiedziałam, że nawet gdyby mi się nie udało, to i tak jestem ważna w oczach najbliższych. Sam pasek miał dla mnie nietypowy wymiar - nie tylko podwyższał moją samoocenę, ale też udowadniał, przede wszystkim mnie samej, że dzięki solidnej pracy jestem w stanie osiągnąć tyle, co moi rówieśnicy mimo licznych ograniczeń i obowiązków. Wiem, że sprawni tak na to nie patrzą, ale tak jest. A teraz, po latach, powtarzam moim wychowankom, że nauka jest ważna, ale nic na siłę, tym bardziej, że oceny, zwłaszcza te niskie, nie zawsze odzwierciedlają stan naszej wiedzy. I to też wiem z autopsji.
Może wyrażę się niegrzecznie ,ale to jest gównoburza wywołana przez głupi komentarz z Ministerstwa, gdy naprawdę są o wiele poważniejsze problemy do rozwiązania w szkolnictwie. Ucznia w czymś się wyróżniającego można wyróżnić na różne sposoby, nie tylko poprzez biało-czerwony pasek na świadectwie. I są takie nagrody przecież na koniec roku przyznawane: książki, bony do jakiegoś sklepu, nagrody rzeczowe. Ja w szkole dostawałam książki, które mam do tej pory i są dla mnie miłą pamiątką.
OdpowiedzUsuńNOTARIA: Zgadza się, że dobra, "ponadczasowa" książka z odpowiednią dedykacją jest wspaniałą nagrodą oraz pamiątką, być może na całe życie (przynajmniej dla mnie). Niestety, nigdy żadnej nagrody w szkole nie otrzymałem, jedynie ustne wyróżnienie za działalność nie mającą nic wspólnego z nauką.
UsuńNatomiast moim pracownikom zazwyczaj na koniec okresu zatrudnienia wręczałem bardzo oryginalne, kryształowe kubeczki lub kieliszki, z wygrawerowaną personalizowaną dedykacją.
„Ministerstwo, które potępiło ten proceder, argumentując, że mniej zdolni uczniowie mogliby uznać go za niesprawiedliwy”.
OdpowiedzUsuńW Ameryce Północnej od pewnego czasu próbuje się wprowadzać różne rozwiązania pod hasłami „równości”, „sprawiedliwości społecznej” czy „walki z rasizmem”. Temat jest niezwykle szeroki i kontrowersyjny – można by na jego temat napisać pracę doktorską. Przytoczę tylko kilka przykładów:
• Niektórzy pedagodzy i działacze twierdzą, że tradycyjny system oceniania dyskryminuje uczniów osiągających słabsze wyniki. W związku z tym promuje się koncepcję tzw. „oceniania dla równości” (equity grading), której celem ma być zmniejszenie różnic w osiągnięciach edukacyjnych pomiędzy różnymi grupami społecznymi i etnicznymi.
• W niektórych materiałach szkoleniowych dotyczących edukacji antyrasistowskiej można było znaleźć stwierdzenia, że hasła w rodzaju: „Matematyka jest neutralna, bo 2 + 2 = 4”, „Po prostu trzymajmy się matematyki” czy „Standaryzowane testy są obiektywne” mogą odzwierciedlać ukryte założenia kulturowe i… rasizm. Zwolennicy tej koncepcji argumentują, że twierdzenie, że matematyka jest całkowicie obiektywna lub neutralna politycznie, służy do maskowania społecznych i historycznych kontekstów, w których matematyka jest nauczana i stosowana. Twierdzą, że ignorowanie tych czynników – lub uprzedzeń osadzonych w algorytmach i standaryzowanych testach – przyczynia się do utrzymania systemowych nierówności.
• Coraz więcej szkół i uczelni odchodzi od obowiązkowych standaryzowanych testów, argumentując, że uczniowie z niektórych środowisk statystycznie osiągają w nich słabsze wyniki.
Rezultat? W niektórych miejscach efekty są bardzo niepokojące. Przykładowo, w szkołach publicznych Chicago blisko 80% uczniów nie czyta na poziomie odpowiednim dla swojej klasy, a jedynie około 15% osiąga biegłość z matematyki.
Kiedyś widziałem rysunek satyryczny, na którym przywódca państwa, chcąc błyskawicznie podnieść poziom wykształcenia społeczeństwa, postanowił... przyznać każdemu obywatelowi tytuł magistra. Niestety, czasami mam wrażenie, że niektóre współczesne pomysły zmierzają właśnie w tym kierunku.
A co do świadectw z biało-czerwonym paskiem, to z pewnością było to bardzo miłe i zasłużone wyróżnienie.
OdpowiedzUsuńZresztą, o ile dobrze pamiętam, moje świadectwa również miały całkiem sporo czerwonego koloru.
Niemniej jednak „za moich czasów” system oceniania systematycznie bywał po prostu niesprawiedliwy.
• Bardzo często jechało się „na opinii”. Nawet jeśli uczeń z trójkami odpowiedział dokładnie tak samo dobrze jak prymus, zwykle dostawał co najwyżej ocenę dostateczną albo maksymalnie dobrą. Sam byłem świadkiem sytuacji, gdy nauczycielka przed wpisaniem oceny najpierw przeglądała w dzienniku stopnie ucznia z innych przedmiotów, a raz wręcz powiedziała, że nie może postawić mu piątki, ponieważ ma słabe oceny z innych przedmiotów.
• Nie można było otrzymać najwyższej oceny z zachowania, jeśli miało się... ocenę dostateczną z jakiegokolwiek przedmiotu! Do dziś trudno mi zrozumieć, jaki jedno miało związek z drugim.
• Wielu nauczycieli stawiało „trójkę z plusem” albo „czwórkę z plusem”. Problem polegał na tym, że ten plus później nigdzie nie istniał – na świadectwie widniała zwykła trójka lub czwórka. Sam tego doświadczyłem na ustnej maturze z języka polskiego.
• Byli też nauczyciele, którzy nigdy nie stawiali piątek. Niektórzy otwarcie twierdzili, że „na piątkę umie tylko nauczyciel”, inni zadawali pytania w taki sposób, że udzielenie kompletnie bezbłędnej odpowiedzi graniczyło z cudem.
Dlatego, gdy rozpocząłem naukę w szkole średniej w Kanadzie, przeżyłem bardzo pozytywny szok. Większość opisanych wyżej problemów po prostu tam nie istniała. System oceniania był znacznie bardziej przejrzysty, opierał się przede wszystkim na rzeczywistej wiedzy ucznia, a od początku było jasno określone, czego się od nas oczekuje.
P.S.
A propos moich świadectw z paskiem... jednak ich nie dostawałem. Pomyliły mi się ze sprawdzianami i pracami domowymi, które nauczyciele hojnie ozdabiali czerwonym flamastrem... 😂😂😂
"Też byłam tym uczniem, który przynosił do domu świadectwa z czerwonym paskiem na przekór wszystkim".
OdpowiedzUsuńZ tego wszystkiego zapomniałem Tobie pogratulować świadectw z czerwonym paskiem! To duże osiągnięcie, które z pewnością długo się zapamiętuje. Raz jeszcze winszuję!
Świadectwa z wyróżnieniem są ok, i powinno się za to nagradzać, jednak nie pochwalam tej manifestacji świadectw w social mediach. Osobiście jestem dumna z mojej wnuczki, która ma bardzo wysoką średnią, ale uważam, że to jej zasługa i poza najbliższą rodziną nikogo już tą wiadomość nie ucieszy. Na darmowe lody nie musi liczyć czy to jest nagroda czy nie, jednak to bardzo miłe, że ktoś docenia :)
OdpowiedzUsuńI ja nic nie mam przeciwko takiemu wyróżnieniu. Przeciw lodom również 😃, fajny gest.
OdpowiedzUsuńPozdrawiam serdecznie i zapraszam do mnie, oczywiście ♥️
Jak świat - światem długim i szerokim, niema równych i równiejszych to i zawsze trzeba coś doceniać coś wyróżniać coś nagradzać , czy słusznie czy nie, oto jest pytanie ? Z jednej strony doceniamy z drugiej krzywdzimy. Tyle historii ile osób wokół, a punkt widzenia zależy od punktu siedzenia no cóż 😀 fajny post Karolinko pozdrawiam
OdpowiedzUsuńSpór o lody za czerwony pasek pokazuje, jak bardzo emocjonalnym tematem są oceny. Bliżej mi do nagradzania wysiłku i postępów niż samej średniej.
OdpowiedzUsuń