1222. Jesienne kadry

Jesień - Leopold Staff

Jesień mnie cieniem zwiędłych drzew dotyka,

Słońce rozpływa się gasnącym złotem.

Pierścień dni moich z wolna się zamyka,

Czas mnie otoczył zwartym żywopłotem.

Ledwo ponad mogę sięgnąć okiem
Na pola szarym cichnące milczeniem.
Serce uśmierza się tętnem głębokiem.
Czemu nachodzisz mnie, wiosno, wspomnieniem?

Tak wiele ważnych spraw mam do zachodu,
Zanim z mym cieniem zostaniemy sami.
Czemu mi rzucasz kamień do ogrodu

I mącisz moją rozmowę z ptakami?

Po raz kolejny zachwycam się wierszem o jesieni napisanym przez Leopolda Staffa. Ileż w nim jest prawdy i piękna zamkniętego w prostych słowach tworzących zdania. Pamiętam, że kiedyś recytowałam go na jakiejś szkolnej akademii. I chyba wtedy, podczas licznych rozmów z panią R.(nota bene, teraz prowadzimy równie zawzięte dyskusje na messengerze), odkryłam jego wewnętrzne piękno  wraz z ponownym odkryciem piękna jesieni. Wiem, że wiele ludzi niezbyt lubi tą porę roku i wymieniają przeróżne argumenty. A ja, chyba zacznę się już powtarzać, wprost ją uwielbiam. Za kolory, za kasztany, za tuptające pod murem jeże, za wykopki, za szeleszczące pod butami liście i owoce na wiśni rosnącej na terenie Oratorium. Za ostatnie ciepłe powiewy wiatru i radosny świergot wróbli za oknem.

Ale chyba wszyscy, przechodząc przez las czy też park, zachwycamy się kolorami jesieni. Trzeba wiedzieć, że w naszym kraju występuje około 50 gatunków drzew liściastych. Jak łatwo zauważyć, ich liście różnią się nie tylko kształtem i wielkością, ale też barwą. Tą ostatnią różnicę szczególnie widać jesienią. O tej porze roku z liści znika dominujący do tej pory zielony barwnik, chlorofil. Widoczne natomiast stają się żółte ksantofile, pomarańczowe i czerwone karotenoidy oraz krwistoczerwone, a nawet fioletowe i niebieskie, antocyjany. 

Te ostatnie jesienią odgrywają niezwykle ważną rolę - dbają o to, aby drzewa mogły jak najdłużej pobierać z liści niezbędne im do życia substancje odżywcze. Działo to w następujący sposób: w październiku, kiedy właściwie nie ma już zielonego chlorofilu, promieniowanie słoneczne w łatwy sposób mogłoby uszkodzić wrażliwe komórki, powodując przedwczesne opadanie liści z cennymi substancjami odżywczymi. Ciemna barwa liścia sprawia, że zawarte w nim antocyjany są w stanie pochłonąć promieniowanie, dzięki czemu drzewo zyskuje na czasie. W przeciwnym razie cząsteczki te mogłyby powodować uszkodzenie komórek i szybsze obumieranie liści.

Wraz z nadejściem jesieni w lesie na powierzchnię wielkości boiska piłkarskiego spada do 20 ton liści. W ciągu zaledwie kilku miesięcy wszelkie przejawy życia zostałyby zduszone, drzewa obumarłyby, a zwierzęta zostałyby pozbawione pokarmu i schronienia. Tak się jednak nie dzieje dzięki całej armii ślimaków, robaków, bakterii i grzybów, która tylko czeka na odpady organiczne i gotowa jest je odpowiednio zagospodarować. Ponad 100 bilionów organizmów przypadających na metr sześcienny ziemi(jesteście w stanie to sobie wyobrazić? bo ja nie) zajmuje się kompostowaniem liści, przekształcając je w świeżą, żyzną glebę. Stają się tym samym jednym z najważniejszych czynników umożliwiających funkcjonowanie życia na naszej planecie.

Liście jakie są każdy z nas widzi. Ale czy przypuszczaliście, że na jednym liściu może żyć nawet ponad 100 milionów mikroorganizmów! Są to bakterie, mikroskopijne algi oraz drożdże, których na każdym hektarze lasu jest około 14 kilogramów. Większość mieszkańców liścia skazana jest jesienią na zagładę, ponieważ znika ich główne źródło pożywienia jakim jest barwnik chlorofil.

Chlorofil umożliwia wykorzystanie energii słonecznej do wytwarzania z wody i dwutlenku węgla węglowodanów. Stanowią one dla roślin substancje odżywcze oraz budulcowe. Proces ten jest nam bardzo dobrze znany pod nazwą fotosyntezy. Jego głównym produktem ubocznym jest tlen, pierwiastek niezbędny do życia większości ziemskich organizmów.

Może trudno w to uwierzyć, ale aktualnie jesień zaczyna się w naszej części Europy o 3 dni później niż prawie cztery dekady temu! Naukowcy przypuszczają, że do końca tego wieku początek jesieni przesunie się o kolejne 3 tygodnie. Wszystko to jest związane ze zmianą klimatu.

Na podstawie artykułu: "Tajemnice kolorów jesieni" str. 68-71; "Świat wiedzy" nr 3/2011

Zdjęcia zostały wykonane podczas wrześniowego spaceru po parku