2413. Z wizytą na zamku w Suchej Beskidzkiej

W drodze na obóz w Zawoi wraz z "Rafałkami" odwiedziliśmy zamek w Suchej Beskidzkiej. Dotychczas widziałam go kilka razy będąc przejazdem w tym mieście, teraz miałam okazję zobaczyć jego wnętrza. Znajduje się on około 45 minut jazdy z Wadowic, czyli punktu z którego wyruszyliśmy. Położony jest u stóp góry Jasień, nieopodal ujścia Stryszawki do Skawy, kilkaset metrów na północ od centrum miasta. Zamek, w stylu renesansowym, to magnacka rezydencja kolejnych właścicieli dóbr suskich: Castiglione - Suskich, Komorowskich, Wielkopolskich, Branickich oraz Tarnowskich. Przez wielu ludzi nazywany jest "Małym Wawelem", a to ze względu na podobieństwa do krakowskiego zamku w Krakowie. Jest to też siedziba Muzeum Miejskiego w Suchej Beskidzkiej.   

Początki zamku suskiego wiążą się z osobą Kaspra Suskiego. To on postanowił na tym miejscu postawić kamienny dwór o charakterze obronnym. Obecnie jego pozostałości stanowią część południowego skrzydła zamku. Wiadomo też, że jednym z architektów był  Gregorius Kaczorowski, którego zatrudniono przy budowie zamku w 1580 roku.

Na początku XVII wieku zamek trafił w ręce rodu Komorowskich. Pierwszy właściciel z tej rodziny, Piotr Komorowski, dokonał znacznej jego rozbudowy. M.in. powstał trójskrzydłowy układ zamku, który zachował się po dzień dzisiejszy. Styl architektoniczny wskazuje, że w jego przebudowie mógł brać udział Paweł Baurdarch, architekt Mikołaja Zebrzydowskiego z Kalwarii Zebrzydowskiej. Kolejnej rozbudowy na początku XVIII wieku dokonała Anna Wielkopolska. Dobudowała dwie wieże i zmodernizowała wnętrze zamku. Wielkopolscy najdłużej posiadali zamek - od 1665 do 1843 roku.

W 1843 roku Aleksander Branicki stał się właścicielem zamku. Jego syn, hrabia Władysław Branicki w latach 1882 - 1887 przeprowadził generalną restaurację zamku pod kierownictwem Tadeusza Stryjeńskiego. 

Kilkanaście lat później, w 1905 roku, zamek został strawiony przez pożar. Jego odbudowy podjął się ten sam architekt. Jeszcze do 1843 roku zamek otaczał wysoki mur obronny, który sięgał pierwszego piętra. Braniccy zburzyli go, a w jego miejsce postawili ogrodzenie z żelaznych prętów.

Kolejnym ważnym rokiem w historii zamku był 1922, kiedy budynek przeszedł w ręce Tarnowskich. Byli oni jego właścicielami do wybuchu II wojny światowej. W trakcie obydwóch wojen światowych na zamku mieścił się szpital dla rannych żołnierzy. Po zakończeniu II wojny światowej zamek zaczął pełnić różne funkcje: był siedzibą suskiego gimnazjum (przekształconego z czasem w liceum), mieściły się w nim internat liceum, fabryka mebli, magazyn Gminnej Spółdzielni. W 1975 roku Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu zdecydowały o otwarciu tam filii muzeum wawelskiego. Rozpoczęła się wówczas, trwająca do 1991 roku, generalna restauracja i konserwacja obiektu. W 1996 roku zamek przekazano miastu Sucha Beskidzka. Na zamku mieści się Miejski Ośrodek Kultury, restauracja "Kasper Suski" i hotel. W kwietniu 2016 roku po wieloletnich staraniach władz miejskich Suchej Beskidzkiej zespół zamkowo-pałacowy stał się własnością miasta.

Zamek ma prostą trójskrzydłową konstrukcję z otwartym na wschód dziedzińcem. Ozdabiają go cztery wieże wysunięte na zewnątrz. Południowe i zachodnie skrzydła są dwupiętrowe, a północne - parterowe. Od strony dziedzińca wyższe skrzydła ozdobione są krużgankami. Główna sala na zamku nosi nazwę Sali Marszałkowskiej. To na niej odbywały się wielkie uroczystości dworskie. Z dawnego wyposażenia zachował się jedynie kamienny kominek. 

Z innych wnętrz na uwagę zasługuje kaplica zamkowa, znajdująca się na wieży zegarowej. Jej ściany pokrywa słabo już zachowana polichromia.

Wystawa poświęcona życiu codziennemu w Suchej Beskidzkiej.

Wystawa poświęcona historii zamku.

W bezpośrednim sąsiedztwie zamku, od jego południowej strony, znajduje się założony w XIX wieku park. Przeważają w nim typowe dla Polski drzewa: jesiony, dęby, lipy i graby. Można w nim też spotkać platana klonolistnego, dęba czerwonego, sosnę wejmutkę oraz buka czerwonego. Na środku parku znajduje się łąka, a za nią niewielki staw.

Ogólnie na zamku bardzo mi się podobało i mam nadzieję, że nie jest to moja pierwsza i ostatnia wizyta w tym miejscu. 

2412. W jak wspólnota

Czasami myślę, że zbyt intensywnie. Jak choćby wtedy, gdy dwa dni przed zakończeniem pierwszego obozu w Zawoi za nic nie mogłam wykombinować, w jaki sposób mam dojechać samodzielnie na drugi obóz nad jezioro Wilcze. Ale tak to już jest, kiedy jeden wyjazd kończy się dokładnie w tym samym momencie, co rozpoczyna drugi. Finalnie z Zawoi wracałam dzień wcześniej, ponieważ tak było prościej pod względem logistycznym. Tym sposobem i wilk był syty i owca cała.

Na obu obozach bardzo mi się podobało. Niby organizowane przez wspólnoty o takich samych podstawach, a jednak różne od siebie. Pierwszy z nich organizowany był przez wadowickie "Rafałki". Pisałam Wam o przygotowaniach do niego w poprzednich postach. Dla mnie osobiście był to bardzo intensywny okres 9 dni. Po pierwsze, 7 uczestników jechało bez opiekunów, a skoro jestem w tzw. "normie intelektualnej" to z automatu wskoczyłam do grupy koordynatorów wyjazdu, mimo tego, że byłam i najmłodszym stażem, i najmłodszym wiekiem uczestnikiem wyjazdu.. Innymi słowy pomagałam paniom moderatorkom w opanowaniu grupy oraz obsłudze komputera. Przy okazji zostałam prywatną opiekunką Jaśka - skubaniec nie chciał chodzić z nikim innym za rękę tylko ze mną, to samo ze spędzaniem wolnego czasu... A po drugie, tak jak pisałam wcześniej, miałam do przygotowania przedstawienie grupie wezwania z modlitwy "Ojcze Nasz" - "Bądź wola Twoja, jako w Niebie tak i na ziemi". Była krótka prelekcja, były przykłady trudnych  sytuacji, z którymi każdy z nas musiał się w życiu zmierzyć, była nawet piosenka z rorat 2021 z "Małym Gościem Niedzielnym". I chyba jakoś to poszło. Mam oczywiście kilka punktów, które mogły pójść lepiej, ale ogólnie wyszło nie najgorzej. Oprócz tego niemal codziennie odbywaliśmy spacery po okolicy (tylko żal, że w góry nie poszliśmy), nie było dnia bez kawy / herbaty / słodyczy, co jeszcze bardziej pozwoliło nam się poznać i zintegrować wzajemnie ze sobą. To ważne, jeżeli ktoś jest w danej wspólnocie dopiero od niedawna, w zasadzie dopiero ją poznaje. Wydaje mi się, że przez większość jej członków zostałam zaakcepptowana i przyjęta jako swoja. Myślę, że skótecznie zmniejszył siię dystans między mną, a nimi i już jesteśmy po prostu MY. Były też wycieczki, wyjazd na termy, gry w karty i planszówki, oglądanie filmów w deszczowe wieczory, dwie dyskoteki, ognisko i dużo, dużo rozmów. Aż żal ich było opuszczać dzień wcześniej, no alle nie było innego wyjścia, bo łatwiej mi było zjechać z Zawoi niż jechać samej do Wilczego. Na pożegnanie dostałam jeszcze zakładkę, czym wzruszyli mnie do reszty...

Obóz z jaworznickimi "Dominkami-bis" rozpoczął się 1 sierpnia i trwał 9 dni. Podoebnie jak rok temu także i teraz pojechaliśmy nad jezioro Wilcze pod Zieloną Górę. Tylko ja już byłam nieco pewniejsza;. Wszak przez ostatni rok miałam okazję poznać członków wspólnoty. Tylko, że teraz pojechało nas znacznie więcej, co nawet cieszyło organizatorów.

O ile obóz z "Rafałkami" był dla mnie intensywny, o tyle ten z "Dominkami-bis" był bardziej na luzie. Kończyliśmy roczną tematykę związaną z Aniołami Stróżami, gdzie zostały trzy tematy do zrealizowania - "Anioł Józefa", "Anioł Daniela" oraz "Anioł Zwiastowania". Teoretycznie można było zgłosić się do opracowania jednego tematu, jak na pierwszy raz wolałam poprzestać na "Rafałkach". Może za rok się odważę. W związku z niewielką tematyką mieliśmy masę wolnego czasu, który poświęcalliśmy na gry, zabawy i ogólnie pojętą integrację. Było dużo spacerów, harcy nad jeziorem (ja jednak gdzieś z tyłu głowy miałam świadomość, że rok temu stało się ono miejscem tragedii 15-letniego Dominika), akle śpiewów, ale też modlitwy i refleksji. Bardzo mi się podobał "Niebiański bal" na którym bawiliśmy się w strojach Aniołów. 

2411. Dwunastoletnia wędrówka

Tak się w tym roku złożyło, że przełom lipca i sierpnia splótł się z wyjazdami na dwa obozy wspólnot "Wiary i Światło" - jeden jeszcze w lipcu do Zawoi, a drugi już w sierpniu nad jeziorem Wilcze. Po drodze jednak wypadła 12 rocznica obecności bloga w blogosferze. Mnie samej trudno uwierzyć w to, że jestem już z Wami taki okres czasu. Nie mnie oceniać czy długo to czy krótko. Dla jednych będzie to sporo, dla innych niekoniecznie. Dużo łatwiej ocenić te 12 lat przez pryzmat rozwojowy oraz zmian, jakie w ciągu tych wszystkich lat zachodziły. Myślę, że działo się sporo i złego i dobrego. To co złe pozostawiało za sobą jakąś konkretną lekcję na przyszłość, to co dobre motywowało i dodawało skrzydeł. Chociaż z perspektywy czasu widzę, że nawet ze złych rzeczy finalnie wynikało wiele dobrego. Najbardziej jednak cieszy mnie to, że mimo wielu przeciwności idę do przodu i jestem raczej stała w wyznawanych wartościach. Łatwiej jest mi żyć, przede wszystkim w zgodzie z samą sobą.

Na koniec dziękuję Wam wszystkim, którzy jesteście tutaj ze mną. Chcę wierzyć, że towarzyszycie nie "dlatego, że", ale "mimo wszystko". Dziękuję za każdy komentarz, meil, kartkę pocztową, dziękuję tym, którzy szczerze ze mną trwali wtedy, gdy siły i samopoczucie odmawiały posłuszeństwa. Dziękuję i przepraszam, jeżeli kogoś w czymś uraziłam lub zawiodłam. Przepraszam, że tak mnie ostatnio u Was mało... Nie obiecuję, że się to wkrótce poprawi, choć bardzo bym chciała. ak tylko mam czas to do Was zaglądam. Dziękuję, przepraszam i mam nadzieję, że jeszcze nie raz spotkamy się na moich ścieżkach codzienności.

A na koniec pozdrawiamy z moim wiejskim przyjacielem Maksiem. Takim na dobre i na złe...

2410. W sieci się czają różne niebezpieczeństwa

Nie wiem czy kojarzycie z youtuba polski kanał z podcastami kryminalnymi zatytułowany "Niebezpieczna sieć". Jego autorka, Monika Prześlakowska, niemal każdy odcinek zaczyna od słów "Dzień dobry, dobry wieczór, w zależności od tego, kiedy się spotykamy". W swoich podcastach Monika porusza sprawy przestępstw, ale tych, które zostały popełnione w sieci, albo za jej pośrednictwem. Nie będę ukrywała, ale wielokrotnie inspirowałam się jej przykładami, kiedy przygotowywałam prelekcje na temat cyberprzemocy dla moich podopiecznych. Pozwalałam sobie jednak tylko na łagodniejsze przykłady, bo niektóre przyprawiają o ciarki na plecach i nie tylko.

O tym, że wyszła książka z niektórymi przywołanymi przez nią historiami, dowiedziałam się z jednego z podcastów. Gdzieś tam z tyłu głowy zaświtało mi, że może dobrze by było ją przeczytać. Choć z drugiej strony nie czułam specjalnie palącej potrzeby jej posiadania. A jednak, zbiegiem okoliczności, jeden jej egzemplarz trafił na moją półkę, i to na wsi, czym w cale nie pogardziłam, a nawet przeczytałam ją przy okazji ostatniego pobytu na niej.

Tytuł: "Niebezpieczna sieć. True crime. Zbrodnie, które zaczęły się w Internecie"

Autor: Monika Prześlakowska

Wydawnictwo: Znak Horyzont 

Liczba stron: 336

O tym, że w sieci internetowej czają się różne niebezpieczeństwa czyhające na jej użytkowników wiadomo nie od dzisiaj. Tak samo, jak o tym, jak mało się o nich mówi i informuje o nich i innych i samych siebie. Tymczasem kolejni oszuści internetowi przemierzają globalną przestrzeń w poszukiwaniu kolejnych swoich ofiar. 

Książka Moniki Prześlakowskiej zatytułowana "Niebezpieczna sieć. True crime. Zbrodnie, które zaczęły się w Internecie" jest zbiorem reportaży opisujących niektóre niebezpieczeństwa, które zostały już popełnione. Jest ona oparta na autentycznych historiach, co może wywoływał dodatkowy szok u czytelnika. Autorka opisała w nich morderstwa, oszustwa, wyłudzenia, szantaż, dręczenie, podszywanie się pod kogoś innego w celu osiągnięcia różnych korzyści materialnych i majątkowych. Większość opisanych przestępstw popełnili dorośli, ale sprawcami kilku z nich są dosłownie dzieci, a nawet... sztuczna inteligencja.

Pozycja ta powinna nam uświadomić, jak wielkim ograniczonym zaufaniem powinniśmy darzyć tych, z którymi kontaktujemy się za pomocą Internetu. Bo Internet to wspaniały wynalazek pozwalający na rozwijanie pasji i zainteresowań oraz zdobywaniu nowych znajomych, także z zagranicy. Jednak niewłaściwie użytkowany może nam przynieść więcej szkody niż pożytku...

2409. Wsi nie za spokojna i nie za wesoła

Nie będę ukrywała - jestem dzieckiem rodziców, którzy pochodzą ze wsi, z rodzin rolniczych. I chociaż wychowywałam się bardziej w mieście, to jestem z tymi wsiami w jakiś sposób związana. Podobno już w wieku 9-10 miesięcy mama zabierała mnie ze sobą na pole i zostawiała w koszu pełnym siana w cieniu, a sama szła stawiać snopki albo zbierać warzywa. Tata do dnia dzisiejszego kosi kosą trawę wokół naszego domu na wsi po dziadkach. W zasadzie każdego roku, jak żyli jeszcze dziadkowie, jeździliśmy w mamy strony na żniwa oraz wykopki. Czasami było mi przykro, bo musiałam zrezygnować z wyjazdu np. na zawody sportowe. Ale za to już jako dzieciak wraz z innymi zbierałam albo zboże, albo warzywa, chodziłam po drabinach i zrywałam owoce z drzew, a jeszcze w 2009 roku zaganiałam krowy na łąkę i do potoka, aby się napiły.

CDN 

Lato dzieci na wsi. "Pracowaliśmy jak woły"

- Odpoczynek latem jest zabroniony. Każdy musi pracował - mówi Adam. Nigdy nie miał wolnych wakacji. Wychował się na wsi i od najmłodszych lat pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa.

• - W wieku 7 lat potrafiłem już prowadzić traktor - wspomina Paweł, który od dziecka pomaga rodzicom w gospodarstwie. - Trzy lata później sadziłem i wykopywałem koparką ziemniaki, siałem zboże. Moi rówieśnicy robili zdecydowanie więcej.
• Angażowanie młodych osób odbywa się często w drodze przymusu, wynika z badań Niebieskiej Linii. Podczas lata dzieci z rodzin wiejskich pracują co najmniej kilka godzin dziennie.
• - Żadnych wynagrodzeń, a ja i moi bracia pracowaliśmy jak woły. Gdy marudziliśmy podczas wykopków, rzucano tekstem: to na zimę nie będziecie mieli co jeść - wspomina Tetiana. Czy będzie chciała sama prowadzić gospodarstwo?
• Maciek nie ma żalu do rodziców. - Tak jak my wszyscy, starali się jak mogli.

Wiejskie dzieciństwo

Pobudka o godzinie 5:30 odbywa się obrządzanie i dojenie krów, potem powrót do domu, prysznic, śniadanie i czas wolny. O 16:00 - kolejne obrządzanie krów, o 18:00 - dojenie krów. Koło 19:00 - chwila wolnego, prysznic, kolacja. Padam do łóżka o 21:00.

To wspomnienia jednej z dorosłych osób, która na myśl o spędzaniu lata na wsi ma gorzkie wspomnienia. Jako dziecko pomagała w gospodarstwie i pracowała ze swoimi rodzicami - nie miała innego wyboru.

Według badań opublikowanych przez Niebieską Linię, na początku XXI w. praca wśród dzieci z  rodzin rolniczych była bardzo powszechnym zjawiskiem. Podczas lata pracowały średnio 2,5 godziny śnieżnej. Większość z ankietowanych dzieci w województwie lubelskim mówiła o przemęczeniu. Co dziesiąte badane dziecko było niezadowolone z wykonywanej pracy i odczuwało przykrość z powodu narzucanych mu obowiązków.

Młodzieńcza złość

- Zawsze zabierałem ze sobą telefon z mocną muzyką. Ważne, żeby dominowała w niej emocja bliska mi wyprawom do sadu - wku***nie. Nigdy nie lubiłem porannych wyjazdów, robiłem to swoimi resztkami posłuszności wobec rodziców - opowiada Maciek. Wychoowywał się na wsi, gdzie od najmłodszych lat zajmował się gospodarstwem razem z rodzicami. W sadzie rosła leszczyna, którą musiał skrupulatnie się zajmować.

Zbiory orzechów, owoców i długie godziny w sadach czy na polach to doświadczenie większości wiejskiej młodzieży podczas wakacji. Już w wieku kilku lat wsiadają na traktory, niedługo później potrafią je obsługiwać. Wyprowadzają zwierzęta, sprzątają po nich, a nawet ucinają kurą głowy i uczestniczą w krwawych świniobiciach. Każdy dzień to lista zadań do zrealizowania. Czy mają możliwość odmówienia "pomocy"?

Kamila twierdzi, że nie. - U mnie nigdy nie było dyskusji. Wszystko opierało się na schemacie: polecenie - wykonanie polecenia. Nie było tu miejsca na dialog. Pomaganie w domu, zajmowanie się obowiązkami dotyczyło całej rodziny i dzieci nie miały w tym temacie nic do powiedzenia. Jeśli nie chciało się czegoś zrobić, dostawało się szantażujące teksty lub obrywało niewdzięcznymi komentarzami na temat niewdzięczności - opowiada. Od 6 roku życia rzez kilkanaście lat pracowała sezonowo w rodzinnym gospodarstwie.

1400 dzieci rocznie doświadcza wypadków przy pracy na wsi wynika z raportu KRUSu z początku XXI wieku / Edoardo Busti, Unsplash (foto: unsplash)

Badania opublikowane przez Niebieską Linię, które dotyczą dzieci rolników, podkreślaj, że do pracy dzieci zachęca się w różny sposób. Angażowanie młodych ludzi odbywa się w mniejszej lub większej mierze w drodze przymusu. Następuje presja moralna mająca na celu pokazanie, że należy pomagać rodzinie. Czasami dzeci są wynagradzane za pracę pieniężnie bądź rzeczowo, chociaż dalej nie mają bezpośredniej możliwości odmówienia współpracy. W ekstremalnych przypadkach za buntowanie się dostają kary. W dziecku pojawia się frustracja i smutek wynikające z ograniczeń spędzania wolnego czasu, szczególnie podczas lata.

Kiedy autorka tekstu pyta swoich rozmówców o wspomnienia, pomimo dużej frustracji w przypominaniu sobie obowiązków, najwięcej z nich czuje zrozumienie dla rodziców. - Z perspektywy czasu nie mam żalu. Tak jak my wszyscy starali się jak mogli, reprodukując czasem zupełnie nieświadomie post-chłopskie podejście i style życia swoich rodziców, którzy byli rolnikami na pełen etat. Moi rodzice zajmowali i zajmują się sadem po godzinach swojej regularnej pracy. Nie dziwota więc, że potrzebowali wsparcia nawet ze strony swojego dorastającego syna, ponieważ tego samego oczekiwali od nich rodzice w tym wieku - zaznacza Maciek. Mówi jednak, że rodzice wdrażali go do obowiązków w bardzo nieprzyjemny sposób. - Lub tylko to pozostało mi w pamięci. Najczęściej robiono to, wywołując po prostu poczucie winy mówiąc: "tacie nie ma kto pomóc" lub zaprowadzając mnie do sadu za złą naukę - wspomina.

Pomoc czy praca?

- Pomaganie rodzicom na wsi jest dla mnie absolutnie zrozumiałe: tak było od pokoleń i tutaj nic się nie zmieni. Nie mam problemu z pracą fizyczną czy zmęczeniem, chętnie pomagam moim bliskim - opowiada Adam.

Miejskie dzieciaki wycierają w niedziele kurze, robią zakupy i koszą trawnik przed szeregowcem. A wiejskie... mają zdecydowanie więcej obowiązków. 

- Zwierzęta trzeba karmić, w piecu napalić, jak nie trzeba nic robić na dworze, to pomóc mamie w kuchni. Obowiązki domowe były czymś pomiędzy pomocą, a czymś co po prostu trzeba zrobić. Chyba byłoby to niesprawiedliwe, gdyby mama z tatą na dworze pracowali w pocie czoła, gdy ja w tym czasie siedziałbym sobie w domu, grał na komputerze, oglądał seriale czy czatował  ze znajomymi przez Internet? - pyta mnie Sergiusz. Swoje zadania traktuje jako słuszną pomoc, wykonywaną dla rodziny. - Był czas na obowiązki, był czas na naukę i był czas wolny. Trzeba było to ze sobą w jakiś sposób godzić.  Nie miałem z tego powodu żadnych rozterek emocjonalnych, przez które potrzebowałbym jakiegokolwiek wsparcia. Ważne, że wspierali mnie w istotnych kwestiach i momentach mojego życia.

Adam widzi jednak cienką granicę między pomocą rodzinie a ciężką pracą. Aktualnie pracuje przez cały rok w mieście, ale podczas urlopu przyjechał do rodzinnego domu na żniwa. - Odpoczynek w lato jest zabroniony. Każdy musi pracować, nawet deklaratywnie. Więc teoretycznie nigdy nie miałem wakacji - albo praca intelektualna w trakcie roku, albo fizyczna podczas lata.

"Tacie nie ma kto pomóc"

- Jestem pewny, że w wieku 7 lat potrafiłem już prowadzić nasz traktor - mówi śmiało Paweł. Na wsi spędził większość życia, pomagając rodzicom w gospodarstwie oraz prowadzonym warzywniaku. - Nie dawano mi wyboru, tak lub tak, moja pomoc w prowadzeniu gospodarstwa i warzywniaka była kluczowa, często była ogniwem spinającym wszystko w całość. Pracowaliśmy na jeden rachunek i tak to traktowaliśmy: prowadzenie gospodarstwa rolnego jest pracą całej rodziny na wspólny dom i podwórko - dodaje.

W ciągu dnia pracował kilkanaście godzin. - Z tych wszystkich lat spędzonych w warzywniaku żałuję tylko, że to nie trwało etatowe 8 godzin dziennie, tylko sporo więcej, plus obowiązki przy gospodarstwie. Czułem się zmęczony fizycznie, psychicznie nie odczuwałem złych konsekwencji. Praca na wsi nie ma stałego terminarza, więc pracuje się także w niedziele. Żniwa czy zbiór siana nie poczekają do poniedziałku, zwłaszcza, gdy zbliża się deszcz, którego widmo dobrze uczy pracy pod presją czasu - opowiada. - W podstawówce potrafiłem już, poza jazdą z wozem, zasadzić lub wykopać koparką ziemniaki, siać zboże siewnikiem. Rówieśnicy z mojej wsi w tym samym wieku ogarniali już o wiele więcej spraw: bronowanie, glebogryzowanie, drapakowanie, oranie pługiem, przewracanie siana - przypominam, wiek 12 lat. - opowiada. 

   Sianokosy na wsi pod Krakowem, 2003 / Witold Rozbicki, East News, (Foto: east news)

Choć kompetencja młodych osób, które pracują na wsiach może imponować w kwestii samodzielności, jest bardzo niebezpieczna. Według statystyk Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z lat 2000, każdego roku kilkoro dzieci traciło życie w wypadkach przy pracy, a około 1400 doznało uszkodzeń  ciała. W ostatnich latach latach nie uzyskaliśmy podobnych statystyk, ale każdego roku KRUS alarmuje: dzieci nie mogą wykonywać niebezpiecznych obowiązków przy pracy. Należy do nich między innymi obsługa ciężkich spotkań, dźwiganie czy narażenie psychiki poprzez oglądanie rzezi wiejskich zwierząt.

Wynagrodzenie

- Zawsze czułam się gorsza od rówieśników, którzy pracowali sezonowo podczas wakacji. Ciężko było mi samej zaakceptować fakt, że ja pracuję ciężko fizycznie na wsi, a nie dostaję za to wynagrodzenia. - opowiada Alicja. Podobnie jak większość osób, które podzieliły się historiami na temat praccy w rodzinnym gospodarstwie, nie dostatwała za to dodatkowego wynagrodzenia.

Sergiusz tłumaczy, że wszystkie pieniądze rodzina przeznaczała na edukację, wycieczki szkolne, jedzenie. Nie oczekiwał niczego poza tym, pomimo wykonywanej pracy w domu. Jego słowa podziela także Marlena - Nigdy nie otrzymywałam wynagrodzenia za tę pracę. Traktujemy ją jak obowiązki domowe, nikt w domu nigdy nie płacił za wykoszenie trawnika, czy mycie naczyń - tłumaczy.

Nie jest to jednak standardem. Tatiana z goryczą wspomina rozliczanie z rodzicami: - Żadnych wynagrodzeń, a ja i moi bracia pracowaliśmy jak woły. Gdy marudziliśmy podczas wykopków, rzucano tekstem: to na zimę nie będziecie mieli co zjeść - żali się. - Od 7 lat nie pomagam przy gospodarstwie. I mam święty spokój. Myśląc o wakacjach czuję niechęć. Od rodziców potrzebowałam wtedy zrozumienia, że nie chcemy z rodzeństwem tak ciężko pracować - dodaje. Niektórzy rodzice zgadzają się z dziećmi na pewien układ: mama z tatą sami proponują odpowiednią kwotę dodatkową w postaaci pieniędzy lub rzeczy materialnej, a czasem to sami nastolatkowie wyceniają swoją pomoc w gospodarstwie. Za pomoc w sadzie lub przy żniwach: 100 zł, motorower, głośniki; drobne pieniądze - 10, 20, czasem nawet 50 złotych, inni 500 złotych za sezon. Jak podkreślają - wszystko zależało od indywidualnych ustaleń, a niektórym z nich niezręcznie było pytać o pieniądze własnych rodziców, choć uważali, że zasługują na wynagrodzenie.

Chmielno. Dzieci pomagają rodzicom przy pracy w polu / Marcin Rutkiewicz, East News (Foto: east news)

- Do pełnoletności nie dostawałem wypłat do ręki. Finansami rządziła mama, wychowywała mnie według zasady masz pieniądze na wszystko, czego potrzebujesz, ale do ręki Ci nie dam tych pieniędzy. Ojciec bez wahania kupił mi skuter w wieku 13 lat, po wspomnianym zdaniu karty motorowej. Pierwszy smartfon kupiłem w wieku 16 lat za pieniądze odłożone ze sprzedaży podręczników oraz za sprzedaż gruszek cukrówek z drzewa na naszym podwórku - ojciec lub mama pieniądze za ich sprzedaż oddawali mnie - mówi Paweł, który prowadził z rodzicami gospodarstwo oraz warzywniak.

Dorosłe dzieci także pomagają

Wychowani na wsiach, przeprowadzili się do miast. Studiują, pracują, ale sezon letni dla wielu z nich dalej nie jest ucieczką od gospodarczych obowiązków. - Teraz, mając lat dwadzieścia kilka, chętnie pomagam rodzicom. Nie ze względu na pasję do rolnictwa, ale dlatego, że chcę ulżyć spracowanym rodzicom. Pracują na trzy zmiany, zawsze trzeba nakarmić zwierzęta, dać wodę, podlać ogród, wypielić, zebrać warzywa - mówi Marlena.

dam wyprowadził się z małej miejscowości do dużego miasta. Dzisiaj pracuje intelesktualnie i jest związany ze środowiskiem kulturalnym. Przyznaje, że powrotu na wieś podczas żniw sprawiają, że czuje się wyjątkowo obco.

- Czułem się jak Harry Potter, który w wakacje nie może używać swoich magicznych mocy. Wiedza i umiejętności, których używam w mieście są zupełnie bezużyteczne w pracy w polu. Po prostu nie potrafię. Przyjeżdżając na wieś za każdym razem spadałem na sam dół drabiny społecznej - osoby, z którymi chodziłem do szkoły i które nie zdawały do następnej klasy, są na wsi ekspertami w pracy z ciągnikiem. A ja, który obracam się wśród elity kulturalnej miasta jestem najgorszy w tymm co robię i psuję nawet najprosstsze zadaniai. Teoretycznie wiedziałem, że moja wartość w mieście jest bardzo duża i w środowisku miejskim jestem bardzo wartościową, zdolną osobą. ale łatwo o tym zapomnieć po dwóch miesiącach na wsi, gdzie nikt cię nie szanuje - wyznaje.

Dzieci obserwują rodziców przy pracy / East News (Foto: esat news)

Chociaż większość osób nie wraca w rodzinne strony, czasami wymaga tego sytuacja życiowa. Gdy rodzic nie domaga zdrowotnie, wracają, by pomóc w najgorętszym dla rolników sezonie. Takie doświadczenie ma Alicja. - Rok temu we wrześniu mój tata był przez jakiś czas w szpitalu, a potem po operacji nie mógł pracować, więc chyba tydzień albo dwa miałam taki plan dnia: pobudka o 5.30 - obrządzanie i dojenie krów, potem powrót do domu, prysznic i śniadanie i czas wolny, o 16 - obrządzanie krów, o 18 - dojenie kkrów, koło 19 byłam wolna i znowu prysznic i kolacja. Chodziłam wtedy spać o 21. - wspomina. Same obowiązki były dla niej przykre. - Pierwszy raz byłam nad morzem chyba po maturze. W zeszłym roku też nie wyszły mi wakacje, bo musiałam zostać pomóc mamie, bo wyszła nagła operacja taty. Ogólnie to ja chyba najbardziej czuję frustrację, gdy słyszę, że ja nigdy nie pomagałam rodzinie, że jestem leniwa i najchętniej przeleżałabym przez całe wakacje. Serio, wolałabym nic nie robić całe wakacje - tylko że ja nie uważam, żeby było w tym coś złego - podkreśla.

 

"Wszystkie dzieci na wsi miały taką samą sytuację jak ja"

- Nie będę ukrywał, że przez lata wstydziłem się swojego wiejskiego pochodzenia z różnych względów. Głównie spowodowane było to stylem życia, który był zupełnie niespójny z wizją świata w kulturze i meediach. Tam, gdzie dla rówieśników z pobliskiego miasta był dostępny wyjazd na Złote Piaski i shisha bar na plaży, tak dla mnie i moich rówieśników był w ofercie wyjazd do Mielna i budki Dopalacze.com za rogiem - opowiada Maciek. Ucieka od tożsamości wiejskiej, jak tylko może.

Dla dzieci i młodzieży, która pomagała rodzicom w gospodarstwach, wakacje nie były czasem pełnym relaksu i odpoczynku. - Czy wolałbym zamiast tego od rana do wieczora latać ze znajomymi, grać w gry, spędzać czas na przyjemności, to oczywiście, że bym wolał... Ale identycznie i dzisiaj wolałbym nie chodzić do pracy, nie musieć wykonywać dziennych obowiązków, płacić rachunków i żyć sobie beztrosko. - mówi Sergiusz.

Nawet jeżeli ktoś nie miał pracy od rana do wieczora na roli, samo mieszkanie na wsi tworzy komplikacje w przemieszczaniu się. Coraz więcej się mówi też o wykluczeniu komunikacyjnym. - Jedyne co było dla mnie trudne to pewna samotność. Moja farma nie była położona nawet we wsi, tylko w głębi parku krajobrazowego. Spotykanie się z rówieśnikami było dla mnie utrudnione - tłumaczy Kasia. Niestety park krajobrazowy nie jest jedynym ograniczeniem młodzieży spoza miast.

Zbiory czereśni w okolicy Grójca/ Bartosz Krupa
East News (Foto: east news)

Gminy, w których nie istnieje zorganizowana przez samorząd komunikacja miejska zamieszkuje 13,8 mln osób. Do 20 procent polskich wsi nie dociera jakikolwiek transport publiczny, a do wielu pozostałych nie więcej niż 2 autobusy dziennie. Wydostanie się ze wsi, szczególnie po południu lub wieczorem, wydaje się niemożliwe bebz pomocy ze strony rodziców, którzy mają samochód.

- Nie czułam się ograniczona, ponieważ wszystkie dzieci ze wsi miały taką samą sytuację jak ja, jedynie dzieci najbogatszych osób jeździły, o ironio, na kolonie z pomocy społecznej. Nie mieliśmy wiele czasu, ale kiedy była okazja, rodzice zabierali nas nad jezioro. To była jedyna rozrywka w wakacje, nie licząc gminnych dożynek - mówi Marlena.

Kamila zwraca uwagę na to, że chociaż dziecięce wspomnienia są dla niej ciepłe, z wiekiem pragnęła spędzać wakacje poza wsią. - Kiedy dziecko staje się bardziej dojrzałe i zaczyna manifestować swoje zdanie, nabiera swoich poglądów, woli spędzać czas w towarzystwie ludzi, którzy to jakoś zrozumieją lub którzy właśnie przechodzą przez to samo. Ja całe wakacje od najmłodszych lat spędzałam u dziadków, Na początku to kochałam, ale z czasem coraz bardziej było to dla mnie ciężkie i niekomfortowe. Chciałam, żeby zrozumieli moje potrzeby. Dla mnie wieś była dostępna głównie w wakacje i nie potrafiłam wyrwać się od tej monotonii pracy.

Złoty środek

Żal i rozczarowanie przepracowanym dzieciństwem nie jest jednak kolektywną traumą. Jeśli rodzina odpowiednio gospodaruje czasem dziecka i wprowadza w wiejskie obowiązki z zainteresowaniem i możliwością wyboru, na myśl przychodzi jednak przyjemna nostalgia.

- Pomagałam przy zbiorach owoców, takich jak śliwki, czereśnie, czy wiśnie, a później także jabłka i gruszki. Rodzice zawsze dbali o to żeby przenosić moją drabinę, wiadro i bardzo zwracali uwagę na to, żebym dźwigała jak najmniejsze ciężary. Bardzo lubiłam zbiory czereśni, bo przy okazji często je podjadałam. Z racji tego, że jestem perfekcjonalistką, zrywałam zawsze wolniej od rodziców czy najętych pracowników, ale bardzo dokładnie usuwałam wszystkie gałązki, listki. Rodzice chwalili mnie za to "czyste" rwanie i że nie musieli po mnie już nic przebierać, bo wiedzieli, że nie znajdą w mojej skrzynce żadnego zgniłego owocu - opowiada Ola, W czasie wakacji nigdy nie była ograniczona i mogła korzystać z lata, gdy tylko chciała.

Kasia wspomina pracę na dużym gospodarstwie swoich rodziców. - Najtrudniejsze było wyprowadzanie zwierząt na pastwisko. Takie stado bardzo dobrze wyczuwa emoi niepewność. Jeżeli to były kozy - to ani na minutę nie można było ich spuścić z oka. Za to bardzo lubiłam pracę w sadach. Zbieranie owoców, przycinanie drzew, wszystko co związane z roślinami. W okresie pracy było dużo, ale też było dużo przyjemnych rzeczy. Przede wszystkim przepyszne własne owoce! Spędzanie wakacji w takim malowniczym miejscu też zaczyna się doceniać już po wyprowadzce. Byłam przez większość życia bardzo blisko natury. Teraz mieszkam w mieście i przyjeżdżam na farmę pomóc, ale też pooddychać i oderwać się od myśli - tłumaczy.

Koryciny - Wieś, woj. Podlaskie / Michał Woźniak / East News (Foto: east news)

- Miło jest pomóc. W moim środowisku wszyscy pomagali w ten sam sposób rodzicom, więc było to coś normalnego. Zawsze kiedy wieczorem wychodziliśmy z kolegami na piwo, wszyscy byliśmy zmęczeni, ale nigdy nie narzekaliśmy. Fajnie było też zobaczyć, że nie tylko na mnie spadają takie obowiązki - opowiada z uśmiechem Filip.

Anastazja podczas lata zbierała wiśnie. - Gdy opowiadasz

o ciężkiej pracy to wszystko brzmi tak smutno, zwłaszcza że miałam wtedy 10 lat. Ale czy to był przykry obowiązek? Ten miesiąc wakacji był totalnie wyjęty z życia, nie było wtedy opcji spotkać się z koleżankami, skorzystać z ciepłej pogody. Pamiętam dokładnie jak wielką ulgę poczułam, kiedy tata kilka lat temu powiedział, że ścinamy wszystkie drzewka! Pomyślałam wtedy, jak super będzie leniuchować przez pół wakacji. Z drugiej strony był to czas, który spędzałam z rodziną, w sadzie zawsze towarzyszyła mi siostra, czasem dalsza rodzina i znajomi. Przy zrywaniu owoców graliśmy w "Jaka to melodia, albo robiliśmy pokaz mody najbardziej "wiśniackiego" stroju - zawsze wkładaliśmy najgorsze, za duże ciuchy od taty, albo dziadka.

Kamila uczestniczyła w wykopkach, odkąd skończyła 6 lat. Kiedy była małą dziewczynką, podczas pracy bawiła się w najlepsze. Rzucała z innymi dziećmi ziemniakami i, choć jest to niebezpieczne, jeździła przyczepą wypełnioną po brzegi kartoflami — Jechałam sobie na nich jak gdyby nigdy nic, nie wiem, jak moi rodzice mogli mi na to pozwolić. To jednak bardzo magiczne wspomnienie — pisze.

Życiowa lekcja?

Czy dorośli, którzy wychowali się na wsiach i pracowali w pocie czoła większość wakacji sami pragną kontynuować tradycje rodzinne? Ponad 3/4 młodych ludzi ze wsi nie widzi sensu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wynika z raportu IBRiS, "Dumni z polskiej żywności". O zdanie na ten temat pytam moje rozmówczynie. — W przyszłości bardzo chciałabym mieszkać na wsi. Mieć swój mały ogródek, gdzie zasadzę 3 krzaczki malin i pomidory — mówi Anastazja. — Planuję posiadać i zajmować się swoimi roślinami, ale w takiej ilości, żebym mogła robić to samodzielnie. — dodaje Kamila.

Paweł tłumaczy mi, że rolnictwo jest bardzo niestabilne i ryzykowne. — W ostatnią niedzielę mama powiedziała mi, że u naszych znajomych nie ma śliwek. Zrobiło mi się bardzo smutno — to ich źródło zarobku. Dla mnie każda wiosenna informacja o przymrozkach, każda letnia zapowiedź nawałnicy lub zdjęcia kul gradowych są źródłem niepokoju, gdyż doskonale rozumiem, jak czują się poszkodowani z ich powodu rolnicy i sadownicy.

Alicja bardzo długo wstydziła się tego, że mieszka na wsi i że rodzice są rolnikami. - Nie mówiłam nikomu o tym, że pomagam rodzicom, w sumie to nie wiem do końca czemu. Gdy skończę studia, nie chcę mieszkać na wsi. Tam ciągle trzeba coś robić.

https://www.ofeminin.pl/swiat-kobiet/to-dla-nas-wazne/tak-wyglada-lato-dzieci-na-wsi-pracowalismy-jak-woly-odpoczynek-byl-zabroniony/ygqwwxr