230. O tym jak dziady zmieniły się na Dzień Wszystkich świętych

Któż z nas nie czytał drugiej części znanej książki Adama Mickiewicza "Dziady cz. 2", w której społeczność pewnej wsi zbierają się na obrzędzie zwanym "Dziadami", ku czci zmarłych bliskich. W dramacie ukazano trzy spotkania(z dziećmi Józiem i Rózią, Widmem Złego Pana oraz Pasterką Zosią), z których każda zjawa prosiła o coś, aby dostać się do wiecznego życia oraz daje rady co trzeba a co jest kategorycznie zabronione w drodze do wieczności, zamieszczono również opisy zwyczajów, jakie temu towarzyszyły. 

Dziady to przedchrześcijański zwyczaj zaduszny. Jego istotą było nawiązywanie relacji z duszami przodków, zwanych "dziadami", które miały okresowo powracać do swoich dawnych domów. Obrzędy te miały na celu przede wszystkim przychylności zmarłych uważanych za opiekunów w dziedzinie płodności i urodzaju. Chociaż terminu "dziady" używano w gwarach na terenach Białorusi, Polesia, Rosji, a także Ukrainy, to pod innymi nazwami(pominki, przewody, radecznica oraz zaduszki) istniały bardzo podobne praktyki. Były one powszechne wśród Słowian i Bałtów, wielu kulturach europejskich i poza. W tradycji słowiańskiej "Dziady" przypadały nawet i sześć razy do roku. W Polsce najważniejsze obrzędy miały miejsce:

1. wiosną w okolicach 2 maja
2. jesienią w nocy z 31 X na 1 IX

Podczas obrzędów dziadów powracające dusze bliskich należało należycie przyjąć. Od tego zależało, czy zyskamy ich przychylność, a także to, czy pomożemy im w osiągnięciu spokoju w zaświatach. Za podstawę przyjmowano karmienie i pojenie dusz w czasie specjalnych uczt. Przygotowane były w domach lub bezpośrednio na grobach. Ich charakterystycznym elementem był zwyczaj zrzucania lub ulewania przez domowników potraw i napojów na stół, podłogę, czy też grób z przeznaczeniem dla zmarłych. W niektórych regionach przodkom zapewniano możliwość kąpieli(w saunie), a także ogrzania przy ogniskach. Blask ognisk miał również oświetlać drogę wędrującym duszom, aby zapobiec ich zabłądzeniu i pomóc w spędzeniu tej nocy z bliskimi. Zwyczaj ten przetrwał do dzisiaj w postaci zapalania zniczy. Wierzono, że ogień zapalany na rozstajach dróg, uniemożliwiał wyjście na świat, przejawiającym w tym czasie wzmożoną aktywność, demonom. W niektórych regionach naszego kraju(np. Podhale) w miejscu czyjejś gwałtownej śmierci, każdy przechodzący rzucał gałązkę na stos, który każdego roku spalano.

W obrzędach zadusznych szczególną rolę odgrywali żebracy, zwani także dziadami. W wierzeniach ludowych wędrownych dziadów-żebraków postrzegano jako media oraz łączników z zaświatami. Zwracano się do nich z prośbami o modlitwę za tych co odeszli, a w zamian ofiarowano jedzenie albo datki pieniężne. Ofiarowane żebrakom jedzenie często było odbierane jako karmienie dusz bliskich, dlatego podawano im ulubione potrawy zmarłych.

Podczas obchodzenia dziadów musiano przestrzegać zakazów dotyczących wykonywania różnych prac i czynności mogących zakłócić spokój będących na ziemi dusz, lub zagrozić im. Zakazane były głośne zachowanie przy stole, nagłe wstawanie, sprzątanie ze stołu po wieczerzy, wylewanie wody po myciu naczyń przez okno, palenie w piecu, szycie, tkanie lub sprzątanie.

Chrześcijaństwo z jednej strony zakazywało praktykowania pogańskich obrzędów, ale próbowało też adoptować niektóre z nich w dążeniu do chrystianizacji. W przypadku dziadów skupiono się na zmarginalizowaniu, a następnie zlikwidowaniu świąt pogańskich poprzez wprowadzenie na ich miejsce świąt i praktyk chrześcijańskich. Zupełnie inną strategię przyjął kościół unicki. Zobowiązał on księży do chodzenia razem z ludnością wiejską na dziady, gdzie odmawiano modlitwy. W niektórych regionach odprawiali na cmentarzach specjalne procesje, w czasie których święcono groby oraz zbierano pozostawione na nich pożywienie i pieniądze

229. Reset

Podczas ostatniego zjazdu w Progresie zostałam namówiona przez moją koleżankę z grupy na wypad do schroniska w sąsiednim mieście. R. działa w nim od roku. W sumie to nic nie stało na przeszkodzie, abym miała nie jechać, bo zjazdów w tym tygodniu nie miałam, a i jakaś odskocznia od codzienności była mi potrzebna. Uwierzcie mi, lub nie, studiowanie na kilku kierunkach jest w sumie niezłe, ale od czasu do czasu trzeba zrobić sobie jakąś przerwę i zająć czymś innym. A już wyjście na spacer na świeże powietrze jest wręcz wskazane. Co z tego, że motywacji brak? Bo, a to za dużo ma się do zrobienia, a to po prostu jest się zmęczonym. Ale teraz powiedziałam sobie, że muszę wyjść, bo inaczej zwariuję.

Z R. umówiłam się w tramwaju. Trochę się zdziwiłam, kiedy do niego weszłam, a jej nie było, ale wkrótce uświadomiłam sobie, że R. wsiada w centrum, a ja przystanek wcześniej. Nie myliłam się. Czas, mimo długiej trasy, minęła mi w miarę szybko. Duża w tym zasługa R., z którą niemal natychmiast znalazłam wiele wspólnych tematów do rozmowy.

Na miejsce dotarłyśmy przed 9, a o 9:30 była pierwsza tura wyprowadzania psów. Na początek trafił nam się kundel o zupełnie niepasującym do niego imieniu, Diablo. Spodziewałam się, że będzie to typowy diabełek w skórze psa, tymczasem dostałyśmy nieco ospałego osobnika, dla którego spacer był ostatnią rzeczą, na którą to zwierzę miało ochotę. R. dosłownie musiała go ciągnąć na smyczy, aby szedł. Natomiast na drugi spacer przypadła nam Molly(zboczenie hobbistyczne od razu nasunęło mi na myśl "niezatapialną Molly Brown" ze słynnego Titanica). Suczka jest wyjątkowa, bo nie słyszy. Dlatego trzeba ją podwójnie pilnować, co nie jest takie proste, ponieważ Molly to prawdziwy wulkan energii, a jej prawdziwym żywiołem jest woda. R. nieźle się z nią siłowała, kiedy przechodziłyśmy obok jeziorka. Na chwilę jednak pozwoliła suczce wejść do wody, a my w tym czasie powtarzałyśmy wiadomości z wykonywania pracy biurowej. Czyli typowe połączenie przyjemnego z pożytecznym. Druga tura wyprowadzania skończyła się o 13. Wbrew pozorom byłam już po niej padnięta, ale w pozytywnym tego słowa znaczenia.

Co prawda nabór na wolontariuszy został już niestety zakończony, co nie przeszkadza mi przyjeżdżać potowarzyszyć R, prawda? Przyjemnie jest pochodzić z kimś, pogadać tak po ludzku, powtórzyć zadania. A przy okazji zresetować się od codzienności, spróbować nowych rzeczy, nabrać doświadczenia. Coś czuję, że dzisiaj będę wyjątkowo dobrze spała. A tego potrzebuję najbardziej...

228. A gdyby tak nie reformy Soboru Watykańskiego II

We wtorek mam pierwsze kolokwium z języka łacińskiego. Tematycznie jak najbardziej nawiązuje do profilu uczelni - In nomine, Pater noster, Ave Maria, Gloria Patri i Credo(Znak krzyża, Ojcze Nasz, Zdrowaś Mario, Chwała Ojcu i Skład Apostolski). Co prawda nie jestem na kierunku ściśle teologicznym, jak się wydaje niektórym moim znajomym, ale że na wydziale teologicznym, to postanowiono uszczęśliwić nas tym językiem. Chociażby po to, abyśmy potrafili przeczytać i przetłumaczyć napisy na murach. W tej dziedzinie wykazałam już się kilka lat temu tłumacząc werset napisany na jednej z bram na Wawelu(to akurat było proste - to werset z Listu do Rzymian: "Jeżeli Bóg z nami, któż przeciwko nam"/"Si Deus nobiscum, quis contra nos?"; Rz. 8, 31).

Ogólnie nie powinnam narzekać, wszak miałam język łaciński jako obowiązkowy w szkole średniej i jakieś podstawy języka mam(przynajmniej w teorii), ale zapamiętanie tych kilku modlitw przychodzi mi z trudem. Zwłaszcza Credo. To nie jest tak, że nie umiem przetłumaczyć tekstu, czy też poszczególnych słów. Nie, sens całego Składu Apostolskiego przecież znam z pacierza. Ja najbardziej boję się, że pokręcę końcówki, czy też zrobię tak głupie literówki, jak w patrologii. Oj, wychodzą reformy Soboru Watykańskiego II, wychodzą. Od tego momentu Msze święte zaczęto odprawiać w językach narodowych, a nie jak dotąd po łacinie. Z jednej strony dobrze, bo ludzie przynajmniej rozumieją co kapłan mówi w poszczególnych częściach Mszy, jednak z drugiej, gdyby chociaż modlitwa "Ojcze nasz" w Kościele odprawiana była w języku łacińskim... Może wtedy łatwiej by mi ona weszła do łba?

A swoją drogą pamiętam jak w 2011 roku podczas sierpniowego odpustu w Kalwarii Zebrzydowskiej był jakiś kapłan z Bałkanów i Msza święta odprawiana była w języku łacińskim(z pominięciem czytań i kazania), a lud odpowiadał w języku polskim. I wcale nie było tak źle. Wystarczyło tylko orientować się w kolejności odpowiedzi na poszczególne wezwania i jakoś to poszło. Wbrew pozorom chciałabym jeszcze kiedyś uczestniczyć w nabożeństwie odprawianym w ten sposób.

227. Gdzieś w sercu na dnie...

Powoli zbliża się listopad, miesiąc, który w naszej tradycji wiąże się z pamięcią o zmarłych. Również i mnie dopadła mała jesienna melancholia(co przy moim nadmiarze obowiązków nie powinno się zdarzyć). Chodziłam do szkoły z wieloma ludźmi, wiele z nich nie ma już wśród nas. Pierwsze odejście kogoś ze szkoły, jakie zapamiętałam, to była śmierć Moniki w 1999 roku, w Dzień Matki był jej pogrzeb. Co prawda byłam wtedy zaledwie w drugiej klasie podstawówki, Monika zaś ją kończyła. Ale rok wcześniej chodziliśmy do jednego oddziału i jej mama często przynosiła nam jakieś książki(pracowała bodajże w księgarni). Miała guza, zbyt późno wykrytego. Tak samo jak Dominika z zespołem Downa. Z tym, że Dominiki i tak by nie zoperowali z powodu wady serca. A pomiędzy nimi była jeszcze kilkuletnia Ola z rozszczepem kręgosłupa. Potem do wieczności odeszła Martusia, też z rozszczepem kręgosłupa, a następnie Łukasz. Śmierć Łukasza przeżyłam szczególnie, gdyż zdążyłam go już dojrzale poznać. Miał dystrofię mięśniową, zdążył jeszcze ukończyć gimnazjum i złożyć papiery do liceum. Nie zdążył już jednak do niego iść - zmarł w wakacje poprzedzające zmianę szkoły podczas pobytu w Kijowie. Potem umarł cierpiący na to samo Bartuś. No i bracia Michał i Rafał z ciężką postacią MPD. A pamiętam, jaką miłością darzyli ich rodzice, jak się nimi opiekowali podczas wycieczek szkolnych. Tak samo jak zaledwie rok starszy ode mnie Łukasz i Tezeusz. Zmarła również moja koleżanka z klasy - Ewa, która zachorowała na białaczkę.

Wszyscy ci mieli przed sobą całe życie. Może trochę bardziej nastawione na uniedogodnienia, ale zawsze. Przecież celem każdej osoby urodzonej jest życie i walka o nie. A oni przegrali je w nierównej walce. I to nie dlatego, że nie chcieli żyć, bo pewnie na swój w jakiś świadomy sposób chcieli. Ale dlatego, że walczyli z nierównymi przeciwnikami, a jednym z nich była niepełnosprawność, która zazwyczaj utrudniała, czy wręcz uniemożliwiała im tradycyjne leczenie. Kimże by byli, gdyby przeżyli? Czy czegoś by dokonali? Czy byli by szczęśliwi? Tego nie wiem. Pozostaje mi tylko wiara, że w tym "innym" życiu są szczęśliwsi i już nie cierpią.

Dlatego nie rozumiem ludzi, którzy chcą umrzeć nie dlatego, że przytłacza ich cierpienie i ból, ale dlatego, że boją się przyszłości. Nikt z nas nie jest prorokiem i nikt nie wie, co się zdarzy za te kilka, kilkanaście lat. Dzisiaj jesteśmy przekonani, że będziemy zdani na łaskę innych, a za kilka lat okaże się, że jesteśmy wystarczająco samodzielni. Znam to z autopsji - jeszcze na początku studiów moim rodzicom pewnie się nie śniło, że będę kiedyś samodzielnie mieszkać. Nie z MPD, epilepsją i pęcherzem neurogennym. Sama też miałam pewne obawy, bo przecież jestem świadoma swojej choroby. Wystarczyło jednak zrobić mi pewien zabieg i zmienić leki i już od trzech lat nie dość, że jestem samodzielna i sama mieszkam, to jeszcze studiuję na dwóch kierunkach, uczę się w dwóch szkołach policealnych i dorabiam w biurze podróży. Pomimo czterokończynowego porażenia mózgowego i schorzeń towarzyszących wyszłam na prostą i nawet się realizuję. 

Nie warto więc przekreślać swojego życia pod chwilą emocji i przypuszczań. Ktoś mi kiedyś powiedział, że Bóg dla każdego człowieka przygotował piękny plan. Trzeba tylko robić wszystko, aby się wypełnił, a poprzez zamartwianie się na temat swojej przyszłości i snucie ciemnych wizji na pewno nie przyczynimy się do jego wykonania.

226. Wszystko wydaje się trudne, jeżeli jest nieznane

Kiedy tydzień temu profesor wykładający patrologię zapowiedział nam na dzisiaj kolokwium i zakres materiału na niego, wszyscy mieliśmy nietęgie miny. Wczoraj mało nas było na zajęciach - większość wolała zostać w mieszkaniach i uczyć się. Niezastąpione okazały się tutaj zrobione przeze mnie notatki, na podstawie tego, co nagrałam na dyktafon. Przynajmniej tak twierdzili inni. Chociaż jedna korzyść z mojego poświęcenia. Hi, hi, hi. Ja też nie poszłam wczoraj na wykłady na AWFie(prawo gospodarcze oraz regiony turystyczne), tylko pojechałam do Wadowic, w celu powtórzenia sobie jeszcze materiału. Oczywiście uczę się na bieżąco, ale zwyczajnie przeraził mnie zakres i język materiału. Siedziałam więc sobie na łóżku z kubkiem ciepłej herbaty i herbatnikami i uczyłam się w dosłownym tego słowa znaczeniu. Żeby było sprawiedliwie, to w pokoju obok pewien dziewięciolatek przyswajał sobie modlitwę "Pod Twoją obronę". Wbrew pozorom nie poszłam jednak zbyt późno spać, ponieważ znam już dosyć dobrze swój organizm i wiem, że kiedy jestem niewyspana, to po prostu nie myślę. Faktem jest to, że jeszcze nie odespałam nocy z soboty na niedzielę i jestem w związku z tym rozkojarzona nieco. Dlatego wczoraj już o 22 powiedziałam sobie "pas", zagasiłam światło i poszłam lulać. 

Nazajutrz wstałam o 5:15, a pół godziny później jechałam już w busie na uczelnię. Znowu poświęciłam zajęcia z informatyki na AWFie i powtarzałam ostatnie biografie Ojców Kościoła. Kolokwium było dosyć późno, bo dopiero po 13. Tym gorzej dla mnie, bo stres przybrał na sile. Oczywiście spóźniłam się, bo poprzednie zajęcia mieliśmy w zupełnie innym budynku, na szczęście tylko kilka minut.

Test w skali trudności od 1 do 5 oceniam na 2. Obawiałam się rozbudowanej biografii Ojców Kościoła, a tutaj definicje, rozszyfrowanie skrótów, wyjaśnienie dlaczego chrześcijanie byli prześladowani, dwie biografie. Czyli pełen luzik - bluzik :). Pisałam co wiedziałam, a nagle mnie oświeciło i wiedziałam zadziwiająco dużo. Przynajmniej tak mi się wydaje. 

Nie no, 4 może będzie.