1900. Samolot, który przeleciał nad głową mojego taty i nie doleciał do docelowego lotniska

Dziś mija 55 rocznica katastrofy samolotu pasażerskiego An-24, który rozbił się w paśmie Policy w Beskidach. Zginęły wówczas wszystkie 53 osoby przebywające na jego pokładzie. Katastrofa ta uważana jest za jedną z największych w historii polskiego lotnictwa. A zarazem jest ona dla mnie osobiście niezwykła, ponieważ wspomniany samolot zaledwie kilka chwil przed rozbiciem się o ziemię przeleciał nad głową... mojego taty, wówczas dziesięcioletniego chłopca, który wracał wtedy ze szkoły do domu. Jak potem wielokrotnie wspominał - był to pierwszy raz, kiedy widział z bliska samolot i był nim zafascynowany, nie zdając sobie sprawy z tego, co się zaraz miało wydarzyć. Właściwie, to o wszystkim dowiedzieli się dopiero kilka dni później, kiedy udali się na niedzielną Mszę świętą (tata wychowywał się w środku lasu, bez wody i prądu). Może i ktoś coś mówił na ten temat w szkole, ale nie zwrócił na to większej uwagi.

Myślę, że tamta katastrofa byłaby zapomniana, gdyby nie kilkoro ludzi. Jednym z nich był niewątpliwie Jarosław Reszka, który opisał ją w książce poświęconej największym katastrofom w powojennej Polsce - "Cześć, giniemy".

Samolot PLL Lot typu An-24 wystartował z Warszawy o godzinie 15:20. Podróż do Krakowa miała trwać 55 minut. Za jego sterami siedział Czesław Doliński, pilot z 20-letnim doświadczeniem. Na pokładzie maszyny znajdowali się m.in. językoznawca i prezes krakowskiego oddziału PAN prof. Zenon Klemensiewicz oraz Szefowa Ośrodka Badań poznawczych w Krakowie Irena Tetelowska - Szewczyk. Wraz z minięciem radiolatarni w Jędrzejowie stało się coś dziwnego - maszyna dosłownie zniknęła z oczu operatora radaru precyzyjnego na lotnisku w Balicach. Innymi słowy - samolot wymknął się spod naziemnej kontroli.

Gajowy Franciszek Kudzia i jego rodzina mieszkali w oddalonej o 3 km od zbocza Policy leśniczówce. Krótko po godzinie 16. do ich uszu dobiegł dźwięk. "Sprzed leśniczówki roztacza się piękna panorama na okoliczne lasy i wzgórza, mimo wiosny przysypane jeszcze śniegiem. Początkowo widzieli więc wszystko jak na dłoni. Samolot leciał nisko. Gołym okiem można było dostrzec, że to maszyna pasażerska. Minął dwa niższe wzniesienia, zaczął zbliżać się do Policy. Wtedy stracili go z oczu. Maszyna weszła w obszar mgły i śnieżnej zadymki. Za chwilę rozległ się donośny huk" - czytamy w książce.

Późniejsze dochodzenie wykazało, że tuż przed rozbiciem samolot przechylił się nieco na bok i prawym skrzydłem zaczął ścinać ogromne, liczące trzysta lat drzewa. Zastanawiano się nawet, czy nie było to przygotowanie do jakiegoś manewru. Ostatnią wiadomością, jaką wysłano z lotniska w Balicach było: "Lewym skrętem na dalszą". Nie wiadomo jednak, czy pilot ją usłyszał. Do katastrofy doszło o godzinie 16.08. Jak można wyczytać we wspomnianej książce: "Strasznie okaleczone, pokawałkowane ciała. (...) Lewe skrzydło An-24 oderwało się i leży daleko od kadłuba, powyżej wierzchołków drzew. Oderwany ogon wcisnął się między trzy grube drzewa. Dalej, ok 30 m w przód, zdeformowane blachy kadłuba".

Na miejsce udali się milicjanci z Suchej Beskidzkiej, lekarze z pogotowia ratunkowego, żołnierze z dywizji powietrzno-desantowej. Około godziny 19.20 w rejonie Policy dał się słyszeć huk wystrzałów z pistoletu. Oznaczało to, że milicjanci odnaleźli miejsce katastrofy. Panowały trudne warunki, dlatego niezbędna okazała się pomoc ratowników GOPR. "Przez dwa dni górscy ratownicy śliską rynną będą wśród lasu zwozić będą sankami ciała ofiar - najpierw całe, potem tylko fragmenty" - podaje Ryszka w swojej książce.

Autor podaje, że opinia publiczna nie poznała całej prawdy o przyczynach katastrofy: "Prokuratura Wojewódzka w Krakowie ustaliła, że wypadek nastąpił z winy pilotów. W uzasadnieniu podała: załoga nie miała dokładnego rozeznania czasu lotu. Wszystko wskazuje na to, że w kabinie samolotu w ogóle nie prowadzono własnej nawigacji, zdając się na informację kontrolerów lotu. Czy to możliwe w przypadku tak doświadczonego pilota? (...) Jak można było przegapić Kraków - przy wysokim pułapie chmur i dobrej widoczności?"

Powołano więc drugą komisję. Ta również stwierdziła, że winna jest załoga nie prowadząca własnej nawigacji, ale też obsługa naziemna z Balic. Głównie operatorzy radarów, którzy nie mogli "odnaleźć" samolotu po minięciu przez niego Jędrzejowa. Ostatecznie oskarżone zostały cztery osoby z obsługi lotniska. Do procesu jednak nie doszło, gdyż objęła ich amnestia z 22 lipca 1969 r. 

W książce "Cześć, giniemy" Jarosław Reszka wykazał, że po katastrofie powstało wiele plotek i spekulacji na jej temat "... od absurdalnych - w rodzaju >>Ruscy wystrzelili rakietę, która strąciła samolot<< - do nie całkiem pozbawionych sensu? A może załoga nie wylądowała w Krakowie, bo nie mogła lub nie chciała? Może samolot został uprowadzony i minął Kraków, aby lecieć w stronę któregoś z lotnisk w zachodniej Europie? Na przykład do Wiednia?".

Aktualnie tragedię z 2 kwietnia 1969 roku upamiętnia pomnik w kształcie pionowego statecznika samolotu oraz tablicą, na której zostały umieszczone nazwiska wszystkich jej ofiar.

na podstawie: https://wiadomosci.onet.pl/kraj/50-rocznica-katastrofy-samolotu-an-24-ktory-rozbil-sie-w-beskidach/fyk3cxq