920. Wspomnienie o Jean'ie Vanieru

Zaledwie dwa dni temu obchodzono Europejski Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych. A dzisiejszej nocy odszedł jeden z tych, którzy zaczęli z nią walczyć na długo przed tym, zanim został on ustanowiony. Co ważne, zamiast wielkich słów, robił to czynami.

Jean'a Vaniera, bo o nim mowa, nie da się określić jednym słowem. Był filozofem, pisarzem, przyjacielem osób niepełnosprawnych, jednym z najbardziej znanych współczesnych świadków Chrystusa. Był także twórcą dwóch wspólnot o charakterze międzynarodowym, w których centrum są osoby z niepełnosprawnością intelektualną - Wiara i Światło oraz "L'Arche"(o której pisałam >>TUTAJ<<). Dzisiaj 154 wspólnot "L'Arche" w 38 państwach oraz 1450 wspólnot "Wiary i Światła" w 85 państwach są autentycznymi centrami przemiany, która dokonywała się w ludziach. Sam Vanier, żyjący przez 52 lata we wspólnocie z osobami upośledzonymi umysłowo, znany był jako głęboko zaangażowany obrońca ubogich i słabych w naszym społeczeństwie. I to właśnie przyjaciele z "L'Arche" czuwali przy nim do końca w jednym z paryskich szpitali, gdzie od kilku miesięcy przebywał po usunięciu nowotworu tarczycy.

Jean był synem gubernatora generalnego Kanady. We wczesnej młodości działał jako oficer marynarki wojennej, jednak po kilku latach służby na jednym z brytyjskich lotniskowców zrezygnował z kariery wojskowej. Następnie studiował teologię i filozofię. Doktorat napisał na temat Arystotelesa.

W połowie lat 60 ubiegłego wieku, kierowany wewnętrznym powołaniem, wycofał się z życia naukowego i kupił niewielki dom pod Paryżem, w którym postanowił dzielić swe życie z osobami niepełnosprawnymi. W ten sposób powstała pierwsza wspólnota "L'Arche". 

Życie wspólnotowe w "L'Arche" oparte jest na zasadzie partnerstwa, które rozumie się, jako wymiana darów pomiędzy osobami zdrowymi, a dotkniętymi niepełnosprawnością - razem prowadzi się dom, spożywa posiłki, pracuje i modli. Nie ma tam typowego dla instytucji charytatywnych podziału na dwa światy: opiekunów i podopiecznych, a wzajemnym relacją towarzyszy zasada przyjaźni. Dla Vaniera słabość była darem, szansą, a nawet siłą zbliżającą ludzi do siebie oraz wyzwalającą w nich dobro. Nieustannie podkreślał też, że osoby z upośledzeniem mają do odegrania wielką rolę, zarówno we współczesnym świecie, jak i w Kościele. A to dlatego, że osoby te będąc ograniczone w rozwoju intelektualnym, dużo silniej rozwijają się w sferze duchowej i emocjonalnej - czyli w miłości. Charakteryzują się one nieograniczonym zaufaniem, wiernością w przyjaźni, bezinteresownością oraz szczególnie głębokim wyczuciem sfery sacrum. I właśnie tymi wartościami, według Vaniera, upośledzeni mogą służyć otaczającemu światu, który tak bardzo goni za powierzchownym sukcesem. Misja wspólnot polega na uświadomieniu otoczeniu, w tym wspólnocie Kościoła, jakie istotne znaczenie mają ubodzy i upośledzeni. Odbierając w 1997 roku nagrodę z rąk Jana Pawła II zauważył, że osoby z upośledzeniem nie są poważane, ani dostrzegane jako część Ciała Chrystusowego, a wręcz zbyt często uważa się je za niewarte uwagi i traktuje jedynie jako obiekt miłosiernej dobroczynności. Tymczasem dzielenie z upośledzonymi życia powinno być błogosławieństwem i zaszczytem.

Kilka lat po ustanowieniu "L'Arche" Jean Vanier powołał kolejny ruch wspólnot, który nazwał "Wiara i Światło". Powstał on podczas międzynarodowej pielgrzymki osób niepełnosprawnych do Lourdes, która odbyła się z inicjatywy Vaniera na Wielkanoc 1971 roku. Ruch ten skupiał w sobie osoby zdrowe oraz niepełnosprawnych wraz z rodzinami. Nie mieszkali oni jednak pod wspólnym dachem, lecz w jednej parafii, dzielnicy lub mieście. Tworzą one środowisko, które koncentruje się wokół niepełnosprawnych.

Chociaż zarówno "L'Arche" jak i "Wiara i Światło" powstały na gruncie Kościoła katolickiego, zrzeszają ludzi różnych wyznań i religii pokazując tym samym, że osoby z upośledzeniem umysłowym mogą odegrać istotną rolę w budowaniu jedności międzywyznaniowej i między religiami.

W Polsce jest ok. 150 wspólnot "Wiary i Światło" oraz 4 wspólnoty "L'Arche"(Śledziejowicach, w Poznaniu, we Wrocławiu oraz w Warszawie).