928. Czy warszawska tragedia nauczy nas czegoś?

Jak większość z Was wie, tydzień temu w jednej z warszawskich szkół miała miejsce prawdziwa tragedia - uczeń ósmej klasy szkoły podstawowej podszedł do kolegi i zadał mu kilka ciosów nożem, pozbawiając go tym samym życia. Mówi się, że to pierwsza taka sytuacja w naszym kraju. Niestety, całe zdarzenie pozostało w cieniu filmu Tomasza Sekielskiego pt. "Tylko nie mów nikomu", który opowiada o problemie pedofilii wśród księży. Problem wzbudzający wiele emocji, do którego niestety wrócę, jak tylko obejrzę ten film, niemniej agresja oraz różnorakie uzależnienia od używek wśród nastolatków i jej konsekwencję są wcale nie mniejszym problemem. 

Z agresją wśród osób do 18 roku życia spotykamy się wcale nie rzadko. Już kilkuletnie dzieci bawiące się w piaskownicy potrafią mieć niezwykle wulgarne słownictwo. Czasami przysłuchując się takim rozmowom, zastanawiam się, skąd to się bierze. Dużo do myślenia dała mi sytuacja przytoczona przez jednego z naszych księży podczas jakiegoś kazania: otóż przechodził on obok jakiegoś placu zabaw, kiedy usłyszał, jak bawiące się w piaskownicy dzieci wyzywają się wzajemnie. Delikatnie zwrócił im uwagę, bez żadnych podtekstów religijnych. Wiecie co usłyszał w odpowiedzi? "Czemu się ksiądz czepia? U nas w domu inaczej się nie mówi!". Bo wbrew pozorom to właśnie w środowisku domowym dzieci poddawane są pierwotnej socjalizacji - poprzez obserwację zachowań najbliższych same ich nabierają. Jeżeli w domu stosowane są wulgaryzmy - dzieciaki też będą używać takich słów. Jeżeli jest przemoc - przemoc będzie też w środowisku szkolnym i podwórkowym. Tak samo z alkoholem i narkotykami. A uwierzcie mi - dzisiejsze dzieci są tak cwane, że potrafią przemycić alkohol nawet w miąższu owoców(sama byłam tym zszokowana). 

Inną sprawą jest to, że rodzice coraz mniej czasu poświęcają swoim dzieciom, które są wychowywane albo przez ulicę, albo całymi popołudniami ślęczą przed monitorem komputera, tracąc czas na przechodzeniu kolejnego poziomu ogłupiającej gry komputerowej albo przeglądając jakieś dziwne strony internetowe(jak czasami słyszę co robi M. po godzinach, to włosy mi dęba stają). W efekcie narasta w nich agresja, która upust znajduje najczęściej w przemocy wobec innych osób bądź przedmiotów. Wszak ławki w parku się same nie łamią, prawda? Jeżeli dochodzi do tego jeszcze alkohol i narkotyki to mamy mieszankę wybuchową. A odurzyć się jest bardzo łatwo. Zresztą mam zamiar poświęcić temu osobnego posta, muszę tylko dokopać się do odpowiednich materiałów(spokojnie, gdzieś mam w świetny sposób to wszystko opisane, muszę tylko dokopać się do czasopisma).

Jako przyczynę tragedii w warszawskiej szkole podaje się konflikt właśnie na tle narkotykowym. Ofiara, 16-letni Jakub, miał być winny pieniądze za nie swojemu oprawcy, o rok młodszemu Emilowi. Koledzy ze szkoły nie mają o Emilu najlepszego zdania: charakteryzowała go agresja, zarówno w stosunku do kolegów, jak i nauczycieli. Pił, ćpał i palił, potrafił nawet uderzyć dziewczynę. Lubił też wszczynać bójki. Rzadko, ale jednak, przynosił do szkoły nóż, który nosił przy sobie w saszetce. W ciągu ostatnich dwóch lat w sądzie dla nieletnich toczyły się dwie sprawy, w których chłopak był oskarżony. Pierwsza z nich dotyczyła naruszenie nietykalności cielesnej innego nieletniego(popychania). Skończyła się upomnieniem. Druga miała stwierdzić, czy nastolatek przejawia objawy zdemoralizowania ze względu na spożywanie alkoholu, przemoc oraz wszczynanie kłótni wśród rówieśników. Sąd dla nieletnich uznał, że przejawia, a jednocześnie umorzył sprawę. Jakub to jego przeciwieństwo, chociaż koledzy przyznali, że wiedzieli, iż coś bierze. Ostatnio jednak zdarzało mu się to coraz rzadziej. 

Tego dnia, około 10:30 Emil zaczepił Jakuba na szkolnym korytarzu. Na początku zaczęli się bić. Następnie poszli na koniec korytarza do sali od fizyki, gdzie ponownie wywiązała się bójka. Emil wyjął swój nóż i dziewięć razy dźgnął Jakuba w głowę, szyję oraz klatkę piersiową. Potem pociął sobie rękę i poszedł do pani pielęgniarki zgłosić, że to Kuba go zaatakował. Nóż wyrzucił na korytarz. Pomimo przeprowadzonej reanimacji, najpierw przez nauczyciela fizyki, a następnie przez sanitariuszy z pogotowia ratunkowego, Jakub zmarł.

Wszystko to wydarzyło się na oczach innych uczniów, którzy z pewnością będą mieli traumę przez wiele lat, jeżeli nie do końca życia. Mnie jednak nasuwa się kilka pytań. Dlaczego widząc bójkę, nikt nie zareagował? Nie musiał sam rozdzielać bijących się chłopców, wystarczyło znaleźć nauczyciela pełniącego dyżur na korytarzu. Wiadomo było, że zdemoralizowany Emil ma orzeczone nauczanie indywidualne. Dlaczego więc miał je w szkole, a nie w domu, skoro nauczyciele wiedzieli, jakie są z nim problemy? Dlaczego, jeżeli miał nauczanie indywidualne w szkole, nie pozostawał pod kontrolą nauczycieli, nawet w czasie przerw. A jeżeli jednak miał to nauczanie w domu(nigdzie nie mogę znaleźć informacji na ten temat), to co on robił w szkole? Co zrobił szkolny pedagog, aby zapobiec tej sytuacji? Zwłaszcza, że chwilę wcześniej w szkole pojawili się rodzice Jakuba zgłosić, że ich syn jest szantażowany i zastraszany przez szkolnego kolegę. I to nie było pierwsze zgłoszenie tego typu. Które ogniwo w tym wszystkim zawiodło?

Dużo jest pytań, na które trudno będzie znaleźć jednoznaczną odpowiedź. Ktoś powie, że trudno w tym wszystkim winić szkołę, bo to rodzinny dom powinien wychowywać. Ja jednak nie do końca się z tym zgodzę. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu szkoła odgórnie miała spełniać funkcję zarówno edukacyjną, jak i wychowawczą. Ostatnio jednak wykreślono z oficjalnej definicji słowo wychowywać(nauczyciele pewnie będą lepiej wiedzieć o co chodzi i pewnie jaśniej wszystko wytłumaczą), co niektórzy pedagodzy zrozumieli zbyt dosłownie. Mimo wszystko, według mnie, szkoła powinna w dalszym ciągu pełnić funkcję wychowawczą uczęszczającej do niej młodzieży, chociażby przez odpowiednio przeprowadzone lekcje z wychowawcą. Powinny one poruszać wiele problemów życia codziennego. Dodatkowo poszerzyłabym je o kontakty ze specjalistami w różnych dziedzinach. Zmieniłabym też działanie pedagoga szkolnego. Nie wiem jak jest teraz, ale za moich czasów był on tylko 2-3 dni w tygodniu po kilka godzin. Zdecydowanie za mało, jak dla mnie. 

Jakubowi życia nic już nie zwróci. Jednak obserwując problemy współczesnej młodzieży mam wrażenie, że to tylko początek problemów, jakie się dopiero szykują. Jakoś nie przewiduję boomu na budowę ośrodków uzależnień, odwykowych i resocjalizacyjnych, dlatego tak ważna będzie praca organiczna, od podstaw. Cofamy się być może do XIX wieku, ale jak ktoś mi to kiedyś powiedział - czasami trzeba się cofnąć, aby coś osiągnąć...