1970. "Od Paryża do Paryża" 100-lecie Polski na Letnich Igrzyskach Olimpijskich - Helsinki 1952

XV Letnie Igrzyska Olimpijskie w Helsinkach w 1952 roku były szóstymi igrzyskami, w których wystartowała polska reprezentacja. Podobnie jak w przypadku Londynu, mistrzostwa miały się odbyć wcześniej, bo od 20 lipca do 4 sierpnia 1940 roku. Stało się jednak inaczej - niemiecka agresja na Polskę oraz sowiecki atak na Finlandię z 30 listopada tego samego roku odsunęły w czasie sportowe zmagania. II wojna światowa była zupełnym zaprzeczeniem olimpijskiej idei.

W igrzyskach tych po raz pierwszy wystąpili przedstawiciele ZSRR i od razu stali się nie tylko najliczniejszą ekipą, ale też taką, która realnie zagrażała amerykańskiej dominacji. Ponadto do rywalizacji stanęły reprezentacje krajów zza "żelaznej kurtyny".

Inauguracja Igrzysk Olimpijskich w 1952 roku miała miejsce 19 lipca na Stadionie Olimpijskim w Helsinkach. Został on wybudowany jeszcze przed wybuchem II wojny światowej i nie ucierpiał zbytnio w jej trakcie. Sam obiekt istnieje do dzisiaj. Jego cechą charakterystyczną jest bardzo wysoka wieża. Stadion mógł w tamtych latach pomieścić 70 tysięcy widzów (dziś jest to jedynie 40 tysięcy). Prezydent Finlandii, Juho Paasikivi wygłosił przemówienie inaugurujące najpierw po francusku, następnie po angielsku, aż w końcu po fińsku. Natomiast arcybiskup Ilmani Solomies odmówił modlitwę po łacinie. Znicz olimpijski został zapalony przez dwójkę znakomitych fińskich biegaczy - 9. krotnemu mistrzowi olimpijskiemu Paavo Nurmiemu oraz 4. krotnemu złotemu medaliście olimpijskiemu, Hannesowi Kohelmainenowi. Podczas przemarszu drużyn reprezentacja Polski wyróżniła się czerwonym kolorem marynarek, który spłynął w strugach deszczu. Chorążym naszej reprezentacji był wioślarz Teodor Kocerka.

Ceremonia otwarcia została zakłócona przez małą Niemkę, Barbarę Pleyer. Udało jej się przedostać do mikrofonu, gdzie rozpoczęła swoje przemówienie od słów "moi przyjaciele" (po fińsku) oraz "panie i panowie" (w języku angielskim), a następnie usunięto ją z mównicy. Dziewczynka tłumaczyła to tym, że chciała wystosować do wszystkich apel o pokój na świecie.

Igrzyska trwały do 3 sierpnia. Podczas ceremonii ich zamknięcia na Stadionie Olimpijskim przemówienie wygłosił Przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, Sigrid Edstroma. Zapomniał jednak zabrać z hotelu tekstu swojego przemówienia. Aby wyjść z opresji, musiał improwizować. Poszło mu nie najgorzej, zapomniał jednak zamknąć Igrzyska oficjalną formułą: "Ogłaszam zamknięcie Igrzysk XV Olimpiady". Teoretycznie więc Olimpiada w Helsinkach nigdy się nie skończyła i trwa po dzień dzisiejszy.

W Helsinkach sportowcy rywalizowali w 18 dyscyplinach sportowych. Porzucono konkurs sztuki i literatury, co stało się dosłownie w ostatniej chwili. Prace zostały przysłane już na konkurs, a nawet zrobiono z nich wystawę towarzyszącą igrzyskom. Najliczniejszą drużynę wysłał Związek Sowiecki - aż 295 osób, obsadzając tym samym wszystkie konkurencje z wyjątkiem hokeja na trawie. Druga pod tym względem była reprezentacja Stanów Zjednoczonych (286 sportowców), a trzecia Finlandii, czyli gospodarzy (260). Polska do Helsinek wysłała 125 zawodników startujących w 11 dyscyplinach sportowych. Byli to:

• Boks: Henryk Kukier, Henryk Niedźwiedzki, Leszek Drogosz, Aleksy Antkiewicz, Leszek Kudłacik, Zygmunt Chychła, Jerzy Krawczyk, Henryk Nowara, Tadeusz Grzelak, Antoni Gościański;
• Gimnastyka sportowa: Stefania Świerzy, Stefania Reindl, Helena Rakoczy, Zofia Kowalczyk, Honorata Marcińczak, Barbara Wilk, Dorota Horzonek, Urszula Łukomska, Szymon Sobala, Paweł Świętek, Paweł Gawron, Zdzisław Lesiński, Paweł Gaca, Jerzy Jokiel, Ryszard Kucjas, Jerzy Solarz;
• Hokej na trawie: Zdzisław Wojdylak, Bronisław Pawlicki, Jan Małkowiak, Antoni Adamski, Ryszard Marzec, Narcyz Maciaszczyk, Eugeniusz Czajka, Maksymilian Małkowiak, Jan Flinik, Alfons Flinik, Tadeusz Adamski, Jerzy Siankiewicz, Zdzisław Starzyński;
• Lekkoatletyka: Elżbieta Bocian, Eulalia Szwajkowska, Maria Arndt, Genowefa Minicka, Maria Ilwicka, Elżbieta Duńska, Magdalena Breguła, Elżbieta Krysińska, Maria Ciach, Emil Kiszka, Gerard Mach, Roman Budzyński, Zdobysław Stawczyk, Edmund Potrzebowski, Roman Korban, Mieczysław Długoborski, Stefan Lewandowski, Alojzy Graj, Winand Osiński, Jan Kielas, Dominik Sucheński, Zygmunt Buhl, Zenon Ważny, Henryk Grabowski, Zygfryd Weinberg, Stanisław Kowal, Tadeusz Krzyżanowski, Janusz Sidło, Zbigniew Radziwonowicz;
• Piłka nożna: Tomasz Stefaniszyn, Edward Szymkowiak, Władysław Gędłek, Edward Cebula, Hubert Banisz, Kazimierz Kaszuba, Czesław Suszczyk, Józef Mamoń, Zdzisław Bieniek, Kazimierz Trampisz, Jerzy Krasówka, Henryk Alszer, Gerard Cieślik, Jan Wiśniewski, Paweł Sobek;
• Pływanie: Irena Milnikiel, Aleksandra Mróz, Gotfryd Gremlowski, Jerzy Boniecki, Marek Petrusewicz, Antoni Tołkaczewski, Józef Lewicki, Jerzy Boniecki;
• Podnoszenie ciężarów: Augustyn Dziedzic, Henryk Skowronek, Edward Ścigała, Czesław Białas;
• Strzelectwo: Józef Kiszkurno, Olgierd Darżynkiewicz:
• Szermierka: Irena Nawrocka (floret), Maria Sołtan (floret), Anna Włodarczyk (floret), Jerzy Pawłowski (floret, szabla), Jerzy Twardokens (floret), Adam Krajewski (szpada), Andrzej Przeździecki (szpada), Wojciech Rydz (szpada), Zygmunt Grodner (szpada), Jan Nawrocki (szpada), Leszek Suski (szpada), Wojciech Zabłocki (szpada), Zygmunt Pawlas (szpada);
• Wioślarstwo: Teodor Kocerka, Jan Świątkowski, Stanisław Wieśniak, Czesław Lorenc, Romuald Thomas, Zdzisław Michalski, Zbigniew Schwarzer, Edward Schwarzer, Henryk Jagodziński, Zbigniew Żarnowski;
• Zapasy: Rudolf Toboła, Ernest Gondzik, Zbigniew Szajewski, Antoni Gołaś, Jerzy Gryt.

Zygmunt Chychła

Jedyny złoty medal w fińskiej stolicy wywalczył nasz bokser w wadze półśredniej, Zygmunt Chychła. Już w pierwszej walce pokonał Belga, Pierre'a Woutersa, a zarazem sprawił kłopot fińskim dziennikarzom niepotrafiącym wymówić jego nazwiska. Do końca rozgrywki nazywano go więc z niemiecka Sziszlą. Nie przeszkodziło mu to w pokonaniu kolejnych przeciwników: Meksykanina Jose'a Davalosa oraz Słowaka Julisa Torma. Szczególnie ten drugi sprawił mu dużo problemów. Mimo wszystko udało mu się awansować do półfinału, w którym pokonał Niemca, Gunthera Heidemanna. W finale zmierzył się on z reprezentantem ZSRR, Wasilijem Szczerbakowem. Pierwsze dwie walki były w miarę wyrównane, jednak w trzeciej Polak wypunktował Szczerbakowa, który pod koniec walki ledwie trzymał się na nogach. Na koniec z głośników padła wiadomość: "Sziszla, Poula" ("Chychła, Polska"). Pierwszy raz od dwudziestu lat na Igrzyskach Olimpijskich zabrzmiał "Mazurek Dąbrowskiego". Był to nasz pierwszy złoty krążek w tej dyscyplinie.

Srebrny medal zdobył medalista z Londynu w wadze lekkiej, Aleksy Antkiewicz. Według relacji dziennikarzy to jemu należał się złoty medal. Sędziowie byli jednak innego zdania i przyznali go Włochowi, Aureliano'wi Bolognesim'owi. Wcześniej w podobny sposób został Włoch Serio Caprari walczący w finale z Czechosłowakiem Janem Zacharą (w kategorii waga piórkowa). Wedle relacji dziennikarzy Aleksy szedł przez turniej jak burza, wygrywając pojedynki w znacznie pewniejszy sposób niż Chychła. Dlatego ten brak złotego medali przez błędne decyzje sędziów doskwierał tym bardziej.

Jerzy Jokiel

Drugi srebrny medal wywalczył Jerzy Jokiel w ćwiczeniach wolnych gimnastyki. Miał szansę na złoto, ale zagapił się podczas odliczania czasu. Jego pokaz trwał o dwie minuty za długo, dlatego też sędziowie odjęli mu za niego punkty. Ostatecznie zdobył drugie miejsce ex aequo z Japończykiem Tadao Uesako. Do zwycięzcy zabrakło im zaledwie 0,1 punktu (oboje otrzymali po 19,15). Brązowego medalu nie przyznano.

Do dorobku medalowego swój brązowy medal dorzucił chorąży naszej reprezentacji podczas ceremonii otwarcia, Teodor Kocerka. Nasz wioślarz w konkurencji jedynek stracił dosyć dużo do zwycięzcy, pochodzącego ze Związku Sowieckiego Jurija Tiukałowa (prawie 7 sekund), a także do wicemistrza olimpijskiego, którym okazał się Australijczyk Mervyn Wood (5 sekund). Jednak czytając polskie gazety z tamtego okresu szybko można wywnioskować, że dla współczesnych kibiców i dziennikarzy sportowych to trzecie miejsce było bardzo miłą niespodzianką.

Zawód sprawiła za to mistrzyni świata w wieloboju z 1950 roku, Helena Rakoczy. W konkurencji skoku przez konia zajęła dopiero siódme miejsce. Na tym samym miejscu swoje zmagania ukończyła oszczepniczka Maria Ciach. W półfinale turnieju szablistów odpadł Leszek Suski, a wraz z kolegami z reprezentacji: Zygmuntem Pawlasem, Jerzym Pawłowskim, Jerzym Twardokensem oraz Wojciechem Zabłockim zajął w zawodach drużynowych odległe 5-8 miejsca. Nieudane debiuty odnotowali także późniejsi mistrzowie w lekkoatletyce: Elżbieta Duńska i Janusz Sidło.