1343. O Róży Czackiej w dniu wzniesienia jej na ołtarze

Siostra Elżbieta Róża Czacka - matka niewidomych(źródło zdjęcia)

Zeszły rok miał nam przynieść długo wyczekiwaną beatyfikację Sługi Bożego Prymasa Tysiąclecia Stefana Wyszyńskiego. Wraz z nim błogosławioną miała zostać Matka Elżbieta Róża Czacka, założycielka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi. O ile ta pierwsza postać jest większości Polakom doskonale znana, o tyle siostra Elżbieta już nie. A przecież obydwoje bardzo dobrze się znali. Kim była?

Róża Czacka w wieku 15 lat
(źródło zdjęcia)

Róża Czacka przyszła na świat 22 października 1876 roku w Białej Cerkwi na terenie współczesnej Ukrainy, jako szóste z siedmiorga dzieci Zofii i Feliksa Czackich. Jej rodzice należeli od arystokracji. Majątek rodziny obejmował 5 tysięcy hektarów, a cała rodzina żyła w pałacu. Chociaż mogłoby się wydawać, że prowadzi beztroskie życie, jej dzieciństwo nie było bezproblemowe. Pani Zofia była bardzo rygorystyczna, przez co mała Różyczka niemal bez przerwy zanosiła się płaczem. W dodatku od dzieciństwa miała problemy ze wzrokiem. Po upadku z konia tempo jego utraty stało się jeszcze szybsze. W efekcie tego już w wieku 22 lat, pomimo licznych operacji, była osobą całkowicie niewidomą. 

Ale to ją nie zniechęciło do czerpania  z życia ile się da. To co trudne, przyjmowała z taką samą pokorą jak to, co łatwe. Zaś jedno i drugie potrafiła przeobrazić w dobro. Młoda, wykształcona(np. znakomicie grała na fortepianie, czy też posługiwała się biegle 4 językami: angielskim, niemieckim, francuskim i łacińskim) oraz religijna kobieta musiała nauczyć się żyć na nowo. Za namową jednego z lekarzy postanawia też poświęcić swoje życie osobom takim, jak ona sama. A to wymagało porządnej pracy nad samą sobą. Jak mówiła: "Całe życie uczyli mnie nosa zadzierać, a teraz sama muszę nauczyć się go spuszczać". Wyzbyła się dawnego przywiązania do luksusu i elegancja wybierając prostotę i ubóstwo. Ponadto uczy się alfabetu Braille'a, odbywa podróż po Szwajcarii, Niemczech i Francji, podczas której poznaje najnowocześniejsze metody pracy z ociemniałymi. Z czasem wiele włożyła w ich rozwój.

Róża przy fortepianie
(źródło zdjęcia)

Uzbrojona w pokłady wiedzy zakłada w 1911 roku Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi. Dzięki staraniom nowej instytucji, w Warszawie założone zostają ochronka, szkoła powszechna, warsztaty,  brajlowska biblioteka a także patronat, obejmujący na terenie miasta dorosłych niewidomych wraz z rodzinami.

Trzy lata później wybuchła I wojna światowa. Jej okres Róża spędziła w Żytomierzu. Jak wielokrotnie wspominała, był to dla niej czas swoistych rekolekcji i rozmyślań nad dalszymi działaniami skierowanymi w stronę ociemniałych. Czuła, że jest powołana do utworzenia jeszcze czegoś większego. Wkrótce zakiełkowała w niej myśl o podjęciu życia zakonnego oraz powołaniu nowego zgromadzenia służącego osobom niewidomym. W 1917 roku Róża Czacka przyjęła habit franciszkański i złożyła śluby wieczyste w III Zakonie św. Franciszka.

Ale i tutaj pojawiły się przeszkody. Wiedziała, że ma poparcie nuncjusza apostolskiego(nota bene późniejszego papieża Piusa XI) oraz metropolity warszawskiego, nie zwracała uwagi na zdanie niektórych kurialistów. Jeden z nich, oddelegowany do opieki nad inicjatywą Czackiej, stwierdził wręcz, że "zachciało się ślepej babie zakon zakładać". Ale Róża, a właściwie to już siostra Elżbieta, szła dalej marząc, by założone przez nią dzieło było zawsze "z Boga i dla Boga". Dlatego często powtarzała: "Gdyby zboczyło z tej drogi, niech przestanie istnieć".

W maju 1818 roku siostra Elżbieta powraca do Warszawy. Uzyskawszy konieczne pozwolenia przyjmuje kandydatki do nowego zgromadzenia, które od 1 grudnia 1918 roku funkcjonuje jako Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Jego celem była służba ludziom niewidomym i wynagrodzenie za duchową ślepotę świata. Opiekunem duchowym Zgromadzenia i całego Dzieła zostaje ksiądz Władysław Korniłowicz.

Elżbieta Czacka w habicie
(źródło zdjęcia)

W 1921 roku pewien ziemianin z Lubelszczyzny, Antoni Daszewski, ofiarował Róży Czackiej pięć morgów piaszczystej ziemi na skraju Puszczy Kampinoskiej. Dzisiaj, aby tam dotrzeć, wystarczy wsiąść w odpowiedni podmiejski autobus z Warszawy, wysiąść na odpowiednim przystanku i przejść kilkaset metrów, ale wtedy wszędzie było stamtąd daleko. Jak odnotował Jan Turnau: "Do tramwaju na Powązkach było trzynaście kilometrów kiepskiej drogi, po której oczywiście żaden autobus nie kursował. Róża wielokrotnie przebywała ją piechotą - a była, pamiętajmy, niewidoma". Na tym terenie stopniowo powstawały kolejne budynki zakładu dla niewidomych: szkołę i warsztaty, powstaje także dom macierzysty Zgromadzenia.

Do wybuchu II wojny światowej, Laski stały się nowoczesną placówką dającym możliwość niewidomym wychowankom zdobycia wykształcenia na poziomie podstawowym i zawodowym, co znów pozwalało im nie tylko na samodzielne i niezależne finansowo życie, ale i przywrócenie im ludzkiej godności. Laski stają się miejscem, gdzie cierpienie spowodowane brakiem wzroku, przyjmowane jest z męstwem i pogodą. Miejscem, gdzie na równych prawach współpracowały ze sobą osoby niewidome, pracownicy świeccy i siostry zakonne.

Ale Laski to nie tylko nowoczesny ośrodek do opieki nad ociemniałymi, ale także miejsce odnowy liturgicznej, duchowej oraz duszpasterstwa inteligencji. To tam, przywiedzeni niezwykłym świadectwem Matki Elżbiety Czackiej oraz niecodzienną osobowością księdza Władysława Korniłowicza, przybywali tak samo poszukujący, jak i wątpiący.
Na długi przed Soborem Watykańskim II(lata 60.) w niewielkiej wsi pod Warszawą czuć było jego ducha. Nie było to jednak przypadkiem. Czacka chciała bowiem służyć nie tylko tym, którzy byli "niewidomymi na ciele", ale też "niewidomym na duszy". Całe Dzieło Lasek opierało się zaś na sformułowanej przez księdza Korniłowicza zasadzie Triuno, opierającej się na wspomnianej już współpracy na równych prawach osób niewiadomych, świeckich współpracowników Dzieła oraz samych sióstr franciszkanek. To jeden z powodów, dla których Laski przyciągały tak niezwykłe osobistości, jak Stefan Świeżawski, Jacques i Raissa Maritain, Stefan Wyszyński, Jerzy Zawieyski czy też Jan Lechoń.

Szczęśliwe lata przerwał wybuch II wojny światowej. Podczas bombardowania Warszawy we wrześniu 1939 roku Elżbieta Czacka została ranna w głowę. Bez znieczulenia zoperowano jej bark oraz usunięto oko. Matka Czacka przyjęła to jako wyzwanie, a zarazem wezwanie do dalszej służby. Po pięciu latach podjęła decyzję o przystąpieniu Lasek do Powstania Warszawskiego. W ośrodku zorganizowano szpitale polowe, przechowywano w nich broń oraz przekazywano przebywającym w nim powstańcom informacje.

Po skończonej wojnie, już w czasach stalinowskich, postanowiono odbudować zniszczone Laski. Ku zdumieniu wielu, to też się udało. Róża Czacka uznałaby, że tak się stało wyłącznie dzięki pomocy Bożej. Nie pojmował tego nawet ksiądz Korniłowicz, który powtarzał: "Dopiero na sądzie Bożym zobaczymy jasno, jakimi to drogami Bóg Matkę prowadził, że z hrabianki Róży Czackiej, która mogła sobie żyć wygodnie i niezależnie, stała się Służebnicą Krzyża, służebnicą niewidomych".

Ostatnie lata życia Matki Elżbiety Czackiej
(źródło zdjęcia)

Pod koniec lat 40, Matka Czacka doznała jednak wylewu, po którym, częściowo sparaliżowana, oddała kierownictwo zgromadzenia i Dzieła. Ostatnie dziesięć lat spędziła w celi, która przylegała do laskowskiej kaplicy. Tam modliła się, doradzała i udzielała pociechy. Odeszła do Pana w dniu 15 maja 1961 roku.

Po śmierci ludzie nie przestawali szukać u niej rady i pocieszenia, tak samo jak czynili to za jej życia. Już w 1942 roku Jan Lechoń pisał:

"Matko Czacka, która kijem szukasz sobie drogi,

I masz w oczach niewidzących niebios spokój błogi

I wśród głodu, nędzy, zbrodni wciąż uśmiech panieński,

Której modłów chętnie słucha Jezus Nazareński,

Między Polską a Chrystusa Ty arko przymierza.

Włącz nas wszystkich, i mnie także, do twego pacierza".

26 lat po jej śmierci kardynał Józef Glemp otworzył proces beatyfikacyjny Matki Elżbiety. W październiku 2017 roku papież Franciszek zatwierdził dekret o heroiczności jej cnót, a 28 października 2020 roku podpisał dekret autentyczności cudu wyproszonego za jej wstawiennictwem. To otworzyło drogę do beatyfikacji założycielki Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża.

Środowisko Dzieła Lasek z niecierpliwością czekało na tą decyzję. Od dawna byli bowiem przekonani o świętości jego założycielki. Bogato urodzonej kobiety, która zrezygnowała ze wszystkiego dla innych, która własne cierpienie przekuła w konkretną służbę. Która zaprzeczyła ewangelicznym słowom, że niewidomy nie powinien prowadzić niewidomego. Matka Elżbieta Czacka doskonale widziała "oczami duszy" i dała się z pełnym zaufaniem prowadzić Chrystusowi.

Na podstawie:

1. Matka Róża Czacka: "Zachciało się ślepej babie zakon zakładać". A teraz zostanie błogosławioną, źródło: https://pl.aleteia.org/2017/10/12/roza-czacka-niewidoma-matka-niewidomych-i-kobieta-odnowy-kosciola/

2.  Sługa Boża Matka Elżbieta Róża Czacka, źródło: https://www.laski.edu.pl/pl/ludzie-lasek?opt_4782_page=1&opt_4782_article_id=4923

Matka Elżbieta Róża Czacka, chociaż żyła wiele lat temu, po dzisiejszy dzień może być inspiracją dla wielu z nas. Stała się mimowolnym symbolem tego, że niepełnosprawność i ograniczenia nie muszą być przeszkodą w czynienia Wielkich Rzeczy, jakże potrzebnych ludzkości. W połączeniu z pokorą, skromnością i oddaniu się Bogu może stanowić to swoistego rodzaju "receptą na świętość". W dzisiejszych czasach, kiedy tak bardzo człowiek chce się wybić ponad innych sądząc że jest od nich po prostu lepszy w różnych rzeczach, może warto spojrzeć na dzisiejszą błogosławioną i schować pychę do kieszeni? Elżbieta Czacka wiedziała, że tworzy niezwykłe dzieło, ale nie sądzę, aby wychodziła przed szereg, wołając: "paczcie co stworzyłam, mówcie o mnie, podziwiajcie mnie". Nie. Raczej spokojnie wyjaśniła program założeniowy swojego zakony i cierpliwie czekała, jak to wszystko się rozwinie, pokładając swoją ufność w Bogu. Tak bardzo brakuje nam takich osób w dzisiejszym wciąż goniącym świecie...