1338. Żabińscy na szklanym ekranie :)

Historia rodziny Żabińskich i jej niezwykłego jak na owe czasy zachowania zawsze wzbudzała we mnie podziw. Nie wiem kiedy pierwszy raz usłyszałam o nich. Może jeszcze w czasach podstawówki, kiedy na lekcjach historii padały pierwsze informacje o holokauście. A może sama wyczytałam o tej historii w jednej z gazet, bądź usłyszałam w jakimś programie telewizyjnym? W każdym razie zrobiła na mnie tak niesamowite wrażenie, że nawet akcję jednego z moich dziecięcych opowiadań umieściłam w sercu warszawskiego ogrodu zoologicznego.

źródło zdjęcia

Jan i Antonina Żabińscy byli jednymi z tych osób, którzy za nic mieli hitlerowskie rozporządzenia i narażając życie swoje i swoich dzieci, ukrywali u siebie uciekinierów z getta. Ich historia przed laty zainspirowała Diane Ackerman do napisania książki "Azyl. Historia inspirowana prawdziwymi wydarzeniami", której lektura przypadła mi bardzo do gustu(pisałam o niej w >>tym<< wpisie). W przeddzień wybuchu II wojny światowej udało mi się obejrzeć film "Azyl" nakręcony na podstawie powieści.

Akcja ekranizacji rozpoczyna się w międzywojennej Warszawie. Wielokulturowe miasto tętni życiem, a jedną z rozrywek jego mieszkańców są wizyty we wspaniale prosperującym ogrodzie zoologicznym prowadzonym przez prawdziwych pasjonatów, Jana i Antoninę Żabińskich. Ach, czego tam nie ma - żyrafy, niedźwiadki, słonie, drapieżne ptaki, nosorożce, lwy, hipopotamy, egzotyczne zwierzęta... Jednym słowem wiele gatunków zwierząt, które można było zobaczyć na kartach książki, znajdowało się też w klatkach zoologicznych i na wybiegach. Wszystkie zadbane, traktowani niemal jak domownicy i niewątpliwie przywiązane do właścicieli. A przecież Żabińscy w dalszym ciągu planują poszerzać kolekcję. W swojej willi położonej w sercu ogrodu wiodą szczęśliwe i spokojne życie wraz z synkiem, Rysiem. Ich plany przerywa wybuch II wojny światowej. ZOO zostaje zniszczone, a następnie zamknięte, co cenniejsze okazy wywieziono do Niemiec (niejaki Luck Heck miał w planach odtworzenie populacji wymarłego przed latami tura), wiele biegających po ulicach zwierząt zostaje po prostu zastrzelonych.

źródło zdjęcia

Tymczasem w Warszawie tworzy się getto dla Żydów. Wśród jego mieszkańców jest wiele przyjaciół Żabińskich, w tym były pracownik ich ZOO, Maurycy. Pewnego dnia, tuż przed przesiedleniem, w willi zjawia się przyjaciel rodziny z prośbą o przechowanie jego kolekcji motyli. Żabińscy się zgadzają, a przy okazji zastanawiają się nad przygarnięciem pod swój dach przyjaciółki, też Żydówki, Magdy. Sam Jan Żabiński zmienia swoją profesję. Dotychczasowy właściciel ogrodu zoologicznego zostaje hodowcą świń. Udaje im się uzyskać zgodę na wchodzenie na teren getta po obierki potrzebne do ich wykarmienia. Pod tą przykrywką Żabiński od czasu do czasu wywozi kogoś z getta w swojej ciężarówce. Z czasem cała procedura nabiera coraz większego rozmachu.

Jan Żabiński i Janusz Korczak podczas wywózki z getta (źródło zdjęcia)

Z filmu przebija się wiele pozytywnych przesłań. Między innymi to, że zwierzęta tak samo jak ludzie mają swoje uczucia. Bardzo często o tym zapominamy i tu nie chodzi tylko o jawne znęcanie się nad nimi. Niejednokrotnie nawet zwierzęta hodowane na ubój żyją w tragicznych warunkach. Tymczasem, tak jak pisałam, Żabińscy traktowali zwierzęta niczym domowników. Jest taka wzruszająca scena, kiedy po zbombardowaniu ZOO wiele ocalałych zwierząt ma zostać przetransportowanych do Niemiec. Antonina bierze wtedy na ręce młode lwiątka(tego nie jestem pewna) i żegna się z nimi niczym z przyjaciółmi. Reżyserowi bardzo trafnie udało się uchwycić strach niektórych z nich podczas bombardowania. Sama też miałam łzy w oczach, kiedy tuż przed Nowym Rokiem 1940 zastrzelono młodego wielbłąda oraz pięknego orła. A potem bezemocjonalnie kazano wypchać tego drugiego. 

źródło zdjęcia

Inne przesłanie to takie, że każdemu człowiekowi należy się szacunek. Myślę, że ono jest ważne także dzisiaj. W okresie II wojny światowej najbardziej szkalowaną rasą byli Żydzi, dzisiaj według moich spostrzeżeń(które jednak są subiektywne) są to muzułmanie. Jasne, że potępiam terroryzm, ale nie umiem w każdym przybyszu z Bliskiego Wschodu doszukiwać się terrorysty. Tak samo jak nie potrafię doszukiwać się np. w ateistach "największych grzeszników świata" tylko dlatego, że nie wierzą. Nie mnie o tym sądzić. Żabińscy nie zważali na grożące im niebezpieczeństwo. Z pełną świadomością najpierw wywozili Żydów z getta, a później zapewniali im tymczasowy kąt u siebie. Chociaż doskonale znam historię końca życia Janusza Korczaka, to oglądając z nim sceny wewnętrznie buntowałam się, że z góry założył, że nie uda się ocalić wszystkich jego dzieci i nie zgodził się na oferowaną mu pomoc. 

źródło zdjęcia

Co więcej, Antonina i Jan nie tylko organizowali u siebie schronienie, ale i starali się zorganizować im namiastkę codzienności. Kiedy 19 kwietnia 1943 roku zapłonęło getto warszawskie, w ich willi odbywała się uroczysta Pascha dla ocalałych Żydów. Rodzina często z nimi rozmawiała, a w przełamywaniu lodów niejednokrotnie pomagali im mali, futerkowi przyjaciele(np. króliczki). Kilka dni przed wojną Rysio otrzymał od mamy kolorowe kredki, którymi później ozdabiano piwniczne ściany. Darzyli swoich gości sympatią, zaufaniem i zrozumieniem, cechami tak bardzo deficytowymi również we współczesnym świecie.

źródło zdjęcia

Na moją szczególną uwagę zasłużyły przepiękne ujęcia wykonane ze zwierzętami, które maskują nieco negatywne uczucia po scenach płonącego getta, które "aż krzyczą" zastosowanymi efektami specjalnymi. Jak się potem dowiedziałam, wszystkie zwierzęta występujące w filmie były prawdziwe, a więc tutaj specjalne uznanie dla ich tresera. 

źródło zdjęcia

Film przedstawia czasy II wojny światowej od "pozytywnej strony". Pokazuje, że wśród zastraszonego przez hitlerowców społeczeństwa znaleźli się też tacy, którzy mimo wszystko postawili na ludzkie uczucia. Oscar Schindler, Irena Schendlerowa, Jan i Antonina Żabińscy, znani z produkcji filmowych, to tylko niektórzy z nich. Ja zaś niecierpliwie czekam, aż ktoś kiedyś przeniesie na szklany ekran historię rodziny Ulmów z Markowej oraz Baranków spod Miechowa, również ratujących Żydów. To ono byli prawdziwymi bohaterami tamtych lat. W dzisiejszych czasach, kiedy ludzie potrafią stwierdzić, że wojna była czymś dobrym, ponieważ pokazywała przewagę ideologii nad ogłupiającą religią (myślałam że mnie krew zaleje, kiedy to przeczytałam), warto pomyśleć o tym, co samemu by się zrobiło stając zarówno po stronie okupanta, jak i okupowanego. Czy bylibyśmy zdolni zaryzykować życie woje i naszej rodziny dla innych, czy też wolelibyśmy nic nie robić(do czego też de facto mielibyśmy prawo). Ja do dzisiaj nie znajduję na to pytanie odpowiedzi.

źródło zdjęcia