1537. Kiedy człowiek staje się przedmiotem

Warszawska afera reprywatyzacyjna, chociaż dotyczyła stolicy, odbiła się szerokim echem w całym kraju. Proceder ten trwał od 1990 r., kiedy rozpoczęto proces reprywatyzacji warszawskich nieruchomości, które zostały przejęte na podstawie dekretu Bieruta. W wyniku procesu zwrócono ich 4157. Za prezydentury Hanny Gronkiewicz - Waltz częstotliwość zwracania nieruchomości wyraźnie się zwiększyła (w 2008 i 2009 r. było to blisko 600 kamienic). Aferę ujawniono w 2016 roku w wyniku opublikowanych w "Gazecie Wyborczej" artykułów. Ich autorki zwróciły uwagę na nieprawidłowości podczas warszawskiej reprywatyzacji oraz niejasne powiązania między urzędnikami Ratusza, a następcami prawnymi dawnych właścicieli nieruchomości. Największym chyba echem odbiła się sprawa oddania działki przy Pałacu Kultury i Nauki wartej ok. 160 milionów zł., co do której roszczenia zostały spłacone jeszcze w PRL-u na podstawie umów indemnizacyjnych. Szacuje się, że na przestrzeni lat w wyniku procederu zostało poszkodowanych od 40 do 55 tys. osób. Po ujawnieniu afery wiele osób domagało się dymisji ówczesnej prezydent miasta, Hanny Gronkiewicz-Waltz. Jednak do tego nie doszło. W odpowiedzi na aferę zdymisjonowała swoich wiceprezydentów oraz rozwiązała odpowiedzialne za rozpatrywanie wniosków o zwrot nieruchomości Biuro Gospodarki Nieruchomościami. Aresztowano także kilkoro byłych urzędników Urzędu Miasta i adwokatów oraz odwołanie dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie.

Myślę, że każdy z nas zna takie porzekadło: mój dom moja twierdza. Wszyscy mamy domy, w których raczej czujemy się bezpieczni. Jedne są lepiej, inne gorzej wyposażone, jedne bardziej inne mniej bezpieczne. Wielu z nas przez lata je urządza aby były jak najbardziej przytulne i funkcjonalne. Dlatego chyba każdy byłby oburzony, gdyby do drzwi ich mieszkania czy też domu zapukał ktoś obcy i po prostu kazał nam się wyprowadzić bez ważniejszego powodu. Prawdopodobnie walczylibyśmy o swoją własność. Przed podobnym problemem stanęła Janina Markowska, główna bohaterka filmu Michała Otłowskiego pt. "Lokatorka".

Janina Markowska wraz z mężem Władysławem wiodą w miarę spokojne życie w jednym z mieszkań w kamienicy na warszawskim Mokotowie. Często odwiedza ich córka Marta, wraz z kilkuletnim synkiem. Spokój mieszkańców kamienicy zostaje zachwiany wraz z pojawieniem się rzekomego właściciela budynku, który postanawia się pozbyć wszystkich jej lokatorów. Na liście osób do eksmisji znajdują się też Markowscy. Małżonkowie jednak nie mają zamiaru opuszczać mieszkania, w którym od 70 lat mieszkała ich rodzina. 

Mijają lata. Władysław umiera, lokatorzy natomiast urządzają kolejne akcje protestacyjne. Niestety, na niewiele się one zdają. Raz po raz któryś z nich musi opuścić zajmowany dotychczas lokal. Janina wydaje się w tym wszystkim nieugięta i wciąż trwająca przy swoim. Kobieta jednak niespodziewanie znika na przełomie lutego i marca. Kilka dni po zgłoszeniu zaginięcia policja otrzymuje informacje o płonącej kobiecie w lesie kabackim. Chociaż na pierwszy rzut oka nic nie wskazuje na to, że ofiarą okaże się Markowska (nawet wiek jej został oszacowany na 30 lat, a Markowska miała znacznie więcej), jednak funkcjonariuszka Anna Szerucka łączy te dwie sprawy. Prowadząc śledztwo odkrywa sprytnie uknutą intrygę, w którą zamieszani byli przedstawiciele elit, a dobro zwykłych mieszkańców stolicy nie miało większego znaczenia.

Sławomira Łozińska jako Janina Markowska

Pierwowzór postaci Jolanta Brzeska

Film "Lokatorka" inspirowany był wydarzeniami z początku 2011 roku, kiedy w tajemniczych okolicznościach zaginęła 64-letnia lokatorka jednej z warszawskich kamienic, Jolanta Brzeska. Kobieta przez lata udzielała się w Warszawskim Stowarzyszeniu Lokatorów, walczących z nielegalną reprywatyzacją mieszkań. Brzeska czynnie uczestniczyła w protestach związanych z eksmisją pozostałych lokatorów. Udzielała im też wsparcia moralnego oraz służyła swoją wiedzą prawną. Prowadziła rejestr spraw eksmisyjnych, wraz z ich postępem i przebiegiem. Często uczestniczyła w obradach warszawskiej Rady Miasta, domagając się przyjęcia i realizacji postulatów związanych z obroną lokatorów. Kobieta bez słowa opuściła mieszkanie 1 marca i już do niego nie wróciła. Po zgłoszeniu zaginięcia powiązano je z innym zgłoszeniem, które dotyczyło znalezienia spalonych zwłok. Badania genetyczne potwierdziły, że ciało należało do Brzeskiej. Winni do dzisiaj nie zostali znalezieni. 

Irena Melcer jako funkcjonariusz Anna Szerucka (źródło zdjęcia)

W filmie znajdziemy wiele odniesień do tej sprawy, m.in. zgadzają się daty, nawet Łozińska została ucharakteryzowana na Janinę Brzeską. Moją uwagę przykuły też sceny protestów lokatorów którym przewodniczył nieznany z imienia i nazwiska szef ruchu lokatorów (w tej roli charyzmatyczny Emilian Kamiński). I jakoś przykro mi się zrobiło, że wszyscy zostali zlekceważeni. Stosunkowo dużo miejsca poświęcono śledztwie prowadzonym przez Annę oraz wszelkim próbom zaniechania jej zamiarów ujawnienia jak było naprawdę.

Film był okazją do przypomnienia sobie tamtych zdarzeń. Przyznam się szczerze, że wtedy, w 2011 roku niezbyt interesowałam się sprawą, chociaż o samej śmierci Brzeskiej czytałam niejeden artykuł. Teraz poczytałam sobie więcej o całym procederze i jestem przerażona machiną, jaka wtedy działania, a w której trybikami byli ludzie z wyższych sfer. Oraz jak mało może znaczyć zwykły, szary człowiek.