1542. Zapraszam nad Sadzawkę Siloe

W dzisiejszej Mszy świętej uwagę może przykuć przydługawy fragment Ewangelii św. Jana (hmm... naprawdę Ksiądz, który będzie błogosławiony aż tyle miał do przeczytania zaprowadzając nas nad TĄ Sadzawkę). Opowiadał on o spotkaniu Pana Jezusa z niewidomym od urodzenia, a następnie uzdrowienie go poprzez nałożenie na jego oczy błota. Całość działa się nad sadzawką Siloam.

Schodki prowadzące w dół sadzawki Siloe

Myślę, że sama sadzawka ma bardzo ciekawą historię, którą miałam okazję poznać na miejscu, czyli w Jerozolimie. Do sadzawki, czy też basenu (ten drugi termin znacznie częściej funkcjonuje w Ziemi Świętej), można dotrzeć przechodząc np. przez Miasto Dawidowe (są to udostępnione wykopaliska archeologiczne, które pochodzą z czasów króla Dawida, dlatego ich nazwa to Miasto Dawidowe). Warto jednak wejść do niego grupą, ponieważ bilet za jego zwiedzenie wynosi aż 600 dolarów, niezależnie od ilości osób.

Takim znakiem rozpoznawczym Miasta Dawidowego są sporych rozmiarów harfy (przynajmniej dla mnie wyglądają jak harfy), znajdujące się zarówno przy wejściu na jego teren, jak i przy wejściu na różne oddzielne znajdujące się na jego terenie obiekty. Również przed tym, co do dziś zachowało się z basenu.

Sadzawka znajduje się u końca Miasta. Pierwszy raz zbudowano ją około 2700 lat temu, chociaż są też źródła mówiące, że powstała na 3000 - 1200 lat przed narodzeniem Chrystusa. Była częścią systemu wodnego Jerozolimy za panowania króla Ezechiasza (był to VIII w. p. n. e.). Można o tym znaleźć wzmiankę w Drugiej Księdze Królewskiej (Stary Testament):

"A czyż pozostałe dzieje Ezechiasza i cała jego potęga oraz sposób, w jaki wykonał sadzawkę i kanał, i doprowadził wodę do miasta, nie są opisane w Księdze Kronik królów judzkich?"(20, 20)

Sadzawka Siloe służyła jako zbiornik dla wód ze źródła Gichon. Woda była do niej kierowana przez podziemny tunel wodny. W czasach starotestamentalnych źródło to było jedynym źródłem zaopatrzenia miasta w wodę pitną, dlatego już w okresie Pierwszej Świątyni uważano go za jeden z najważniejszych obszarów Jerozolimy.
Zresztą Gichon był wyjątkowym źródłem, na co miała wskazywać sama jego nazwa oznaczająca "wytryskujący". Działa ona na zasadzie syfonu, który przez 30 minut w intensywny sposób wyrzuca w intensywny sposób duże ilości wody, a następnie zatrzymuje się na od czterech do dziesięciu godzin. Tłumaczy to konieczność budowy zbiornika, będącego w stanie gromadzić wodę na okres, kiedy nie byłaby ona dostępna. Dodatkowo Gichon znajduje się po przeciwnej stronie wzgórza, niż sama starożytna Jerozolima. Dlatego trzeba było wybudować kanał, który doprowadzałby wodę do miasta.

Źródło Gichon (źródło zdjęcia)

Taki kanał powstał już w epoce brązu. Przebiegał częściowo przez wydrążone tunele, a częściowo przez ogólnie dostępne koryto. Kanał ten nazywał się Siloe. Co więcej, według niektórych uczonych inna nazwa na źródło Gichon brzmiała również Siloe.

Termin siloe (siloam) wywodzi się od hebrajskiego słowa shalah oznaczającego posyłać. Być może chodziło w nim o to, że woda wytryskująca co kilka godzin ze źródła Gichon jest darem posyłanym z  niebios. A może o sam kanał przesyłający wodę do sadzawki. Nie ulega jednak wątpliwości, że jest to źródło wody żywej - było ono źródłem wody, która utrzymywała mieszkańców Jerozolimy przy życiu. Doświadczali tego w szczególny sposób podczas wielokrotnych oblężeń Jerozolimy przez wrogie wojska.

Zanim powstała sadzawka Siloe przy źródle Gichon dokonywano wielu ważnych aktów polityczno-religijnych, np. namaszczono następcę króla Dawida - jego syna Salomona. Także dla chrześcijan źródło zachowuje swoje niezwykłe znaczenie. Miejscowi nazywają je Ain Sittim Marjam - źródłem Maryi. Niedaleko znajduje się Kościół Grobu Najświętszej Maryi Panny, który został wybudowany w miejscu, z którego według tradycji Matka Boża została wzięta duszą i ciałem do Nieba.

Kanał łączący źródło z sadzawką wielokrotnie przebudowywano i ulepszano. Ostatniej jego gruntownej przebudowy dokonano za panowania wspomnianego już króla Ezechiasza. Władca, spodziewając się długiego oblężenia miasta przez Asyryjczyków, postanowił usunąć ostatni jego słaby punkt, czyli to, że kanał częściowo przebiegał poza murami Jerozolimy. Woda w nim mogła więc zostać zatruta lub też mógł zostać zniszczony przez wroga. Wykuto więc w skale tunel o długości 530 metrów, który istnieje do dzisiaj i w dalszym ciągu prowadzi wodę do sadzawki.

Wróćmy jednak do samej Sadzawki Siloe. Ze względu na swoje położenie z znaczenie została ona odnowiona i rozbudowana pod koniec okresu Drugiej Świątyni (ok. 2000 lat temu). Uważa się, że w tym czasie sadzawka używana była jako miejsce do rytualnej kąpieli (czyli jako "mykwa") przez miliony pielgrzymów, którzy gromadzili się przy niej, zanim udali się przez Miasto Dawidowe do Świątyni.

Po zburzeniu Jerozolimy przez Rzymian również Sadzawka Siloe ucierpiała i przestała być używana. Jednak tunel Ezechiasza zachował się w dobrym stanie. Kiedy w IV w. zaczęto odkrywać miejsca związane z życiem i działalnością Pana Jezusa uznano, że to właśnie u wylotu tego tunelu znajdowała się Sadzawka Siloe. Z woli cesarzowej Eudoksji w pierwszej połowie V w. w tym miejscu wybudowano kościół i basen upamiętniające cud uzdrowienia niewidomego, a zarazem sam zbiornik wodny. Kościół ten został zburzony przez Persów w 614 roku i nigdy już go nie odbudowano, a błędna lokalizacja Sadzawki utrzymywała się aż do początków XXI wieku.

W 1880 roku w tunelu wodnym kilkadziesiąt metrów od Sadzawki został odkryty napis Siloam. Jest on napisany starożytnym pismem hebrajskim i opisuje, w jaki sposób woda ze źródła Gichon została skierowana do Sadzawki za panowania króla Ezechiasza. Aktualnie znajduje się ona w Muzeum Archeologicznym w Stambule.

Przez lata z Sadzawką Siloe związanych było wiele tradycji, a do końca XIX wieku była ona celem ekspedycji archeologów z całego świata.

W 2004 roku podczas prac infrastrukturalnych odsłonięto część stopni basenu. W ramach wykopalisk został odsłonięty północny obwód oraz niewielka część wschodniego obwodu Sadzawki Siloe. Warto tu zaznaczyć, że pierwszy raz w historii wykopaliska prowadzone były w ramach oficjalnych prac archeologicznych. Obwód basenu zbudowano jako szereg stopni, które pozwalały kąpiącym się usiąść, a następnie zanurzyć w jego wodach. Według szacunków u szczytu swojej świetności Sadzawka była rozmiaru ok. 125 m2 i była wyłożona płytami chodnikowymi.

Odkrycia z 2004 roku pozwoliły nie tylko zobaczyć prawdziwą Sadzawkę Siloe, ale też odtworzyć drogę, jaką przebył niewidomy od urodzenia od Świątyni do zbiornika z wodą. Jak można przeczytać w Ewangelii wg św. Jana - Jezus nałożył mu na oczy błoto powstałe z Jego śliny i prochu, a następnie kazał mu się iść obmyć w Sadzawce. Jego droga wiodła w dół po schodach, a na dodatek była dłuższa od tzw. drogi szabatowej. Jest to o tyle ważne, że Jezus uczynił ten cud właśnie w szabat. Niewidomy musiał więc pokonać wiele trudności zewnętrznych i oporów wewnętrznych, aby mógł przejrzeć na oczy.

Mam nadzieję, że chociaż trochę przybliżyłam Wam to niezwykłe miejsce (zarówno pod względem samej genezy jego powstania, jak i wizualnym). A Wy przeczytaliście o nim z nie mniejszym zainteresowaniem, niż my słuchaliśmy wykładu lokalnego przewodnika (spokojnie, mówił po polsku) na jego temat. Nie wiem jak inni, ale ja tego dnia już walczyłam sama ze sobą - przylot o 4 rano do Jerozolimy, a następnie cały czas na nogach dały mi w kość. Na szczęście nie poddałam się i wytrwałam.

Mimo zmęczenia z uwagą wszystkiego słuchamy