1544. O ojcu Augustynie Kordeckim słów kilka

Pomnik o. Augustyna Kordeckiego w Częstochowie
(źródło zdjęcia)

W tym tygodniu na Jasnej Górze w szczególny sposób obchodzona jest 350 rocznica śmierci jednego z ojców przeorów tamtejszego sanktuarium - ojca Augustyna Kordeckiego. Dla klasztoru, a niejako i dla całego narodu, jest to niezwykle ważna postać o czym może świadczyć fakt, że został on utrwalony przez Henryka Sienkiewicza na kartach "Potopu", który wchodzi w skład trylogii napisanej "ku pokrzepieniu serc".

Ojciec Augustyn Kordecki urodził się 16 listopada 1603 roku w położonych w województwie kaliskim Iwanowicach jako Klemens. Przy ulicy Garbarskiej stoi nawet stara drewniana chata, w której wedle tradycji miał przyjść na świat. Tego samego dnia został ochrzczony w kościele św. Katarzyny w Iwanowicach. Jego rodzice, Marcin i Dorota Kordeccy byli mieszczanami. Klemens miał jeszcze starszą siostrę Katarzynę i młodszego brata Tomasza. Marcin Kordecki był nawet burmistrzem Iwanowic.
W 1615 roku Klemens rozpoczął naukę w miejscowej szkole parafialnej, którą ukończył z wynikiem bardzo dobrym. Rodzice postanowili kształcić go dalej w kaliskim jezuickim gimnazjum. Następnie studiował filozofię w Kaliszu oraz teologię w Poznaniu.

Na to, że wybrał życie zakonni mogli wpłynąć spotkani na studiach paulini. Do ich zakonu wstąpił w wieku 30 lat w dniu 19 marca 1633 roku. Przyjął sobie wtedy imię Augustyn. Rok później złożył śluby zakonne. Po święceniach kapłańskich skierowano go do klasztoru na Jasnej Górze.

źródło zdjęcia

Ojciec Kordecki zajmował się pracą wychowawczą oraz uczył retoryki (czyli poprawnego układania i wygłaszania przemówień w języku łacińskim) i teologii (a zwłaszcza teologii moralnej). Miał dosyć znaczącą pozycję w zakonie paulinów, toteż w trakcie swojej posługi duchowej był przeorem lub przedprzeorem klasztorów w Wielgomłynach, Wieluniu, Beszowej, Oporowie, Pińczowie i na Jasnej Górze. W tym ostatnim miało miejsce wydarzenie, które na zawsze zapisało go na kartach historii Polski.

W 1655 roku Polska toczyła ze Szwedami VI wojnę polsko - szwedzką. Kiedy wojska nieprzyjaciela niebezpiecznie zbliżyły się pod mury jasnogórskiego klasztoru, ojciec Kordecki postanowił, że za nic nie pozwoli, aby wkroczyły one na jego teren. Oblężenie klasztoru trwało 40 dni - od 18 listopada do 27 grudnia. Według historyka z Uniwersytetu Śląskiego profesora Idziego Panica, Szwedzi przystąpili do niego zbyt pewni siebie. Nie spodziewając się znaczącego oporu przysłali oddziały "drugiej kategorii", chociaż ze znakomitym dowódcą. Mieli za mało artylerii, a także byli zaskoczeni zaciętym oporem obrońców klasztoru, których chwilami było o wiele mniej niż napastników.

W nocy z 26 na 27 grudnia 1655 roku wojska szwedzkie zakończyły oblężenie klasztoru paulinów na Jasnej Górze, którego obroną kierował przeor o. Kordecki.

Według prof. Panica o. Kordecki przez jednych postrzegana jest przez pryzmat sienkiewiczowskiego "Potopu". Inni próbują zanegować legendarny obraz obrony Jasnej Góry oraz udziału w nim ojca Augustyna Kordeckiego, zarzucając mu nawet paktowanie ze Szwedami. Według prof. Panica prawda leży gdzieś pośrodku - postawa o. Kordeckiego podyktowana była względami praktycznymi, a jego list do króla Szwecji był grą na zwłokę.

Chodzi tutaj o list przeora do króla Karola X Gustawa znajdujący się w sztokholmskich archiwach. Ojciec Kordecki miał w nim zadeklarować poddanie się klasztoru w zamian za gwarancję jego nienaruszalności. Warto jedna zwrócić uwagę na okoliczności, w jakich przeor wysłał ten list - Szwedzi zajęli już Kraków i nic nie wskazywało na to, że Polska może się jeszcze obronić. W dodatku król Polski został zmuszony do ucieczki. Wydawało się więc, że nie ma żadnego ratunku, toteż jedynym wyjściem było opóźnienie szwedzkiego marsz na Jasną Górę, oczekiwanie na mroźną zimę, a w końcu liczenie na to, że fortuna wojny w końcu się odwróci. Dlatego prawdopodobnie ojciec Kordecki napisał list do szwedzkiego króla. Jednocześnie miał on świadomość, że nawet gdyby klasztor dostał gwarancję nienaruszalności to wzorem podobnych wydarzeń, Szwedzi w końcu złamaliby ją. Również to, że przeor ukrył obraz Matki Bożej, zastępując go kopią, świadczy o tym, że zbytnio nie liczył on na pakty ze Szwedami. Ojciec Kordecki chciał tym samym uchronić klasztor przed rabunkiem oraz zniszczeniem.

Obrona Jasnej Góry pędzla Januarego Suchodolskiego (źródło obrazu)

Ojciec Kordecki pisał pamiętnik, gdzie przedstawił historię oblężenia klasztoru. Na jego podstawie stworzył "Nową Gigantomachię" - dzieło opowiadające o oblężeniu i obronie Jasnej Góry. To ono posłużyło dwa wieki później do opisania obrony klasztoru przez Henryka Sienkiewicza w "Potopie".

(źródło zdjęcia)

Po zwycięskiej obronie Jasnej Góry król Jan Kazimierz chciał uczynić ojca Kordeckiego dożywotnim przeorem jasnogórskiego klasztoru, a także biskupem. Ojciec Kordecki nie zgodził się jednak na to. Odmówił też przyjęcia oferowaną mu w zakonie funkcję wikariusza generalnego. Do śmierci pełnił funkcję prowincjała paulinów w Polsce.

Ojciec Augustyn Kordecki zmarł 20 marca 1673 roku, kiedy wizytować klasztor w Wieruszowie. Pogrzebano go w podziemiach jasnogórskiego sanktuarium. Dziś urna z jego prochami znajduje się w niszy po lewej stronie kaplicy cudownego obrazu.

W częstochowskim sanktuarium przechowywana jest gotycko - renesansowa monstrancja z 1542 roku. To z nią ojciec Kordecki miał obchodzić jasnogórskie wały w procesji w trakcie oblężenia szwedzkiego. Tradycja mówi, że została ona ufundowana przez króla Zygmunta I Starego, natomiast według paulińskiego inwentarza skarbca z 1685 roku jest to dar jego syna, Zygmunta II Augusta.

W maju 1973 roku, 300 rocznicę śmierci przeora, uczczono w Wieruszowie. W zasobach biura prasowego Jasnej Góry znajduje się treść homilii, wygłoszonej przez kardynała Karola Wojtyłę. Późniejszy papież Karol Wojtyła nazwał heroicznego zakonnika tym, który "na wiele stuleci nauczył polskie pokolenia niepodległości ducha". Mówił też o dziejowym geniuszu przeora, który podejmując bohaterską i heroiczną decyzję o obronie Jasnej Góry zapoczątkował nowego "ducha polskiego" pomagającego Polakom przetrwać w czasie rozbiorów. W jego postaci dostrzegał "splot pokory i wielkoduszności, pokory i heroizmu".

(źródło zdjęcia)

"Decyzja żołnierska, ale o dziwo, podejmuje ją mnich, kapłan. Widać do takiej wielkiej decyzji trzeba było nie tylko odwagi wodza, ale także i poświęcenia i pokory zakonnika. I wiemy, że o. Augustyn Kordecki odniósł zwycięstwo. Jasna Góra zadziwiła cały naród. Ona jedna potrafiła się obronić przed potopem; ostatnia wyspa niepodległego bytu i niepodległego ducha. Ten fakt mówił bardzo wiele współczesnym, ale ten fakt mówił jeszcze więcej potomnym. Bo potop wieku XVII był tylko zapowiedzią gorszego potopu, który przyszedł na Polskę w wieku XVIII, w wieku rozbiorów. (...) Ten pokorny Sługa Boży pokazał swoim potomnym, że trzeba mieć niepodległego ducha, nawet jeżeli Ojczyzna jest w niewoli. I mieli Polacy niepodległego ducha, zachowali go i okazało się, że niepodległy duch potrafi nadawać kształty, nowe kształty najbardziej nawet opornej materii dziejowej. Polska wszystkich stuleci, Polska naszych czasów musi patrzeć w stronę o. Augustyna Kordeckiego, bo w nim się wyraziły, skupiły jak gdyby w soczewce najgłębsze prawdy o bycie, o duchu naszego Narodu" - mówił późniejszy papież.

Na podstawie:

https://dzieje.pl/aktualnosci/ojciec-augustyn-kordecki-obronca-jasnej-gory

https://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/978174,Potop-szwedzki-powstrzymala-Jasna-Gora

https://pl.wikipedia.org/wiki/Augustyn_Kordecki