1975. "Od Paryża do Paryża": 100-lecie Polski na Letnich Igrzyskach Olimpijskich - Meksyk 1968

XIX Letnie Igrzyska Olimpijskie miały miejsce w 1968 roku w Meksyku. To już drugi raz, po igrzyskach w Los Angeles w 1932 roku, kiedy tego typu impreza odbyła się po drugiej stronie oceanu. Odbyły się w terminie od 12 do 27 października. Decyzja ta została podjęta zaledwie pięć lat wcześniej, w 1963 r., na sesji Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego w Baden - Baden.

Wydarzenie to były jednym z najbardziej upolitycznionym w historii igrzysk. Dziesięć dni przed ceremonią ich otwarcia studenci protestujący przeciwko finansowaniu przez państwo tak wielkiego przedsięwzięcia starli się z wojskiem i policją. W wyniku walk zginęło 250 protestujących, zaś ponad tysiąc trafiło do szpitala. Zdarzenia te przeszły do historii jako masakra w Tlatelolco. Wątpliwości budziły też warunki naturalne państwa, głównie to, że Ciudad de Mexico położone jest ponad 2200 m. n. p. m. Zarówno eksperci, jak i lekarze byli zdania, iż gęstość powietrza na takiej wysokości może wpływać negatywnie na ludzki organizm, zwłaszcza podczas wysiłku fizycznego. W dodatku zaledwie kilka miesięcy wcześniej w Meksyku miało miejsce trzęsienie ziemi. Przerwane zostały linie telefoniczne, ucierpiała infrastruktura. Wiele do życzenia pozostawiała kondycja kraju i żyjącego w nim społeczeństwa. Zaległości gospodarcze i finansowe zaczął nadrabiać w połowie lat 60-tych, kiedy odkryto złoża ropy naftowej. W dziedzinie sportu popularne były właściwie tylko boks i piłka nożna. Nic dziwnego, że wiele osób widziało w nich "próbę generalną" przed mającym się odbyć w tym kraju w 1970 r. mundialem.

Do samego otwarcia zawodów wybuchały kolejne skandale, w tym nie dopuszczenie do uczestnictwa w nich Rodezji i RPA, czyli krajów prowadzących politykę rasistowską. Innym problemem był start NRD i RFN. Dotychczas obydwa kraje startowały wspólnie. Jednak od 1966 r. członkiem MKOlu został pochodzący z NRD Heinz Schobel. Być może to dzięki niemu uznano NRD-owski komitet olimpijski, co pozwoliło na osobny start reprezentantów z tego kraju. Dużym zaskoczeniem dla wszystkich było wycofanie się w ostatniej chwili reprezentacji Korei Północnej. Jako powód podano nazwę narzuconą im przez MKOl - "Korea Północna". Oni zaś chcieli wystąpić jako "Koreańska Republika Ludowo - Demokratyczna".

Ceremonia otwarcia Igrzysk XIX Olimpiady odbyła się 12 paździerrnika, dokładnie w 466. rocznicę odkrycia Ameryki przez Kolumba. Odbyła się ona na Estadio Olimpico Universitario, a dokonał jej ówczesny prezydent kraju, Gustawo Diaz Ordaz. Przysięgę olimpijską złożył Pablo Garrido. Po raz pierwszy w historii znicz olimpijski został zapalony przez kobietę - lekkoatletkę Enriquttę Basilio. 

Enriqutta Basilio w drodze do zapalenia znicza olimpijskiego

Igrzyska Olimpijskie w Meksyku przyniosła wiele sportowych nowinek. Po raz pierwszy bieżnie i skocznie lekkoatletyczne wyłożone zostały tartanem. Nowością było też przeprowadzenie testów antydopingowych oraz testów płci.

Olimpiada zakończyła się 27 października. Ceremonia jej zamknięcia w spontaniczny sposób przerodziła się w istny festyn ludowy, co ujawniło prawdziwą naturę Latynosów, którzy lenistwo i słabą organizację nadrabiali serdecznością oraz gościnnością. W zawodach wystartowało 112 reprezentacji, których zawodnicy walczyli w 19 dyscyplinach. Organizacja imprezy kosztowała ok. 180 milionów dolarów, z czego 30% przeznaczono na budowę obiektów sportowych. W klasyfikacji medalowej zwyciężyły Stany Zjednoczone, na drugim miejscu było ZSRR, a na trzecim wylądowali przedstawiciele Japonii. Jednocześnie igrzyska te rozpoczęły erę zdominowania tej największej sportowej imprezy przez rozgrywki polityczne. Rosła też komercjalizacja olimpiady i samego sportu.

Udział w Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku był dziesiątym występem Polski na LIO. Wzięło w nich udział 177 zawodników. Byli to:

• Boks: Hubert Skrzypczak, Artur Olech, Jan Gałązka, Jan Wadas, Józef Grudzień, Jerzy Kulej, Marian Kasprzyk, Witold Stachurski, Wiesław Rudkowski, Stanissław Dragon, Lucjan Trela;
• Gimnastyka sportowa: Łucja Ochmańska, Wiesława Lech, Barbara Zięba, Grażyna Witkowska, Halina Daniec, Małgorzata Chojnacka, Wilhelm Kubica, Mikołaj Kubica, Sylwester Kubica, Andrzej Gonera, Aleksander Rokosa, Jery Kruża;
• Jeździectwo: Marian Kozicki, Antoni Pacyński, Piotr Wawryniuk, Jan Kowalczyk;
• Kajakarstwo: Stanisława Szydłowska, Izabella Antkowiak, Jadwiga Doering, Władysław Szuszkiewicz, Ryszard Marchlik, Rafał Piszcz, Władysław Zieliński, Ewald Janusz;
• Kolarstwo: Janusz Kierzkowski, Rajmund Zieliński, Wacław Lachota, Wojciech Matusiak,  Kazimierz Jasiński, Zygmunt Hanusik, Andrzej Bławdzin, Zenon Czechowski, Marian Kegel, Jan Magiera; 
• Koszykówka: Mieczysław Łopatka, Bohdan Likszo, Kazimierz Frelkiewicz, Włodzimierz Trams, Czesław Malec, Henryk Cegielski, Adam Niemiec, Bolesław Pasiorowski, Edward Jurkiewicz, Andrzej Kasprzak; 
• Lekka atletyka: Irena Szewińska, Danuta Staszyńska, Elżbieta Żebrowska, Teresa Sukniewicz, Mirosława Jóźwik, Mirosława Sarna, Daniela Jaworska, Lucyna Krawcewicz, Marian Dudziak, Wiesław Maniak, Zenon Nowosz, Edward Romanowski, Andrzej Badeński, Jan Werner, Jan Balachowski, Henryk Szordykowski, Jerzy Maluśki, Edward Stawiarz, Roland Brehmer, Wilhelm Weistand, Jan Cych, Stanisław Grędziński, Andrzej Stalmach, Józef Szmidt, Jan Jaskólski, Władysław Komar, Edmund Piątkowski, Leszek Gajdziński, Władysław Nikiciuk, Janusz Sidło, Mieczysław Rutyna;
• Pływanie: Władysław Wojkakajtis, Zbigniew Pacelt, Józef Klukowski, Jacek Krawczyk;
• Podnoszenie ciężarów: Henryk Trębicki, Jan Wojnowski, Mieczysław Nowak, Waldemar Baszanowski, Marian Zieliński, Norbert Ozimek, Marek Gołąb; 
• Siatkówka: Halina Aszkiełowicz, Krystyna Czajkowska, Krystyna Jakubowska, Krystyna Krupa, Józefa Ledwig, Jadwiga Marko - Książek, Barbara Niemczyk, Krystyna Ostromęcka, Elżbieta Porzec, Zofia Szcześniewska, Wanda Wiecha, Lidia Żmuda, Wojciech Rutkowski; Zdzisław Ambroziak, Hubert Wagner, Edward Skorek, Stanisław Gościniak, Zbigniew Jasiukiewicz, Romuald Paszkiewicz, Tadeusz Siwek, Aleksander Skiba, Jerzy Szymczyk, Zbigniew Zarzycki, Stanisław Zduńczyk;
• Skoki do wody: Bogusława Pietkiewicz, Elżbieta Wierniuk, Włodzimierz, Mejsak, Jakub Puchow, Jerzy Kowalewski;
• Strzelectwo: Paweł Małek, Rajmund Stachurski, Józef Zapędzki, Wacław Hamerliński, Jerzy Nowicki, Ryszard Fander, Eulalia Rolińska, Eugeniusz Pędzisz, Adam Smelczyński, Włodzimierz Danek, Wiesław Gawlikowski; 
• Szermierka: Halina Balon (floret), Elżbieta Cymerman (floret), Kamilla Składanowska (floret), Wanda Fukała (floret), Elżbieta Pawlas (floret), Witold Woyda (floret), Ryszard Parulski (floret), Adam Lisewski (floret), Ryszard Skrudlik (floret), Bohdan Andrzejewski (szpada), Bohdan Gonsior (szpada), Henryk Nielaba (szpada), Kazimierz Barburski (szpada), Michał Butkiewicz (szpada), Józef Nowara (szabla), Jerzy Pawłowski (szabla), Emil Ochyra (szabla), Zygmunt Kawecki (szabla), Franciszek Sobczak (szabla),;
• Wioślarstwo: Zdzisław Bromek, Jerzy Broniec, Alfons Ślusarski; 
• Zapasy: Jan Michalik, Józef Lipień, Tadeusz Godyń, Adam Ostrowski, Czesław Kwieciński, Wacław Orłowski, Edward Wojda, Zbigniew Żedzicki, Janusz Pająk, Jan Wypiorczyk, Ryszard Długosz, Wiesław Bocheński;
• Żeglarstwo: Andrzej Zawieja, Andrzej Iwiński, Ludwik Raczyński;

Był to bardzo dobry występ naszej reprezentacji, a pięć medali z najcenniejszego kruszcu zdobyliśmy w lekkoatletyce, boksie, podnoszeniu ciężarów, szermierkę oraz strzelectwo.

W czasie zmagań na stadionie lekkoatletycznym budowana była legenda młoda, zaledwie 22-letnia Irena Szewińska. W Ameryce Łacińskiej polska mistrzyni nie dała szans innym, w tym Australijkami, które były jej największymi konkurentkami, w biegu na 200 m (18 października). Jednocześnie swoim czasem, 22,5 s., ustanowiła nowy rekord świata. Oprócz tego Szewińska wywalczyła w Meksyku jeszcze brązowy medal w biegu na 100 m. (15 października). Tym razem musiała uznać wyższość swoich rywalek z USA - Wyomii Tyus i Barbary Ferrell. Były to jedyne medale naszych lekkoatletów podczas tychże igrzysk.

Ponownie nie zawiedli bokserzy, a na najwyższym stopniu ponownie, jak w Tokio, stanął Jerzy Kulej. Tym samym do dzisiaj jest on jedynym polskim pięściarzy, który dwukrotnie wywalczył olimpijskie złoto. Jego droga do zwycięstwa w Meksyku była bardzo trudna. Najpierw wynikiem 3:2 pokonał Węgra Janosa Kajdi, potem wynikiem 4:1 wygrał z Włochem Gimbattistą Caprettim, w ćwierćfinale po wyrównanej walce (3:2) odesłał do domu Pietera Tiepolda (NRD). W półfinale bez problemu wyeliminował Fina Arto Nilssona uzyskując wynik 5:0. W finale (26 października) przyszło mu się zmierzyć z filigranowym, ale potrafiącym zadać potężny cios Kubańczykiem Enrique Regueiferosem. W pewnym momencie nawet wydawało się, że pierwszy raz w karierze ktoś powali Kuleja na deski. Ale nie, ten ostatkiem sił rzucił się na Kubańczyka, powodując u niego zaskoczenie. Skołowany przeciwnik próbował przytrzymywać i ściągać Polaka, co skutkowało ostrzeżeniem. To właśnie mogło spowodować minimalny wynik w wygranej Kuleja (3:2), czym i tak przeszedł do historii olimpijskiego boksu.

Jerzy Kulej podczas finałowej walki

To jednak nie był jedyny medal naszych bokserów na ringu w Mexico City. Po olimpijskie srebro sięgnęli Józef Grudzień (26 października), który nie obronił złota z Tokio oraz po raz drugi, po wspomnianym Tokio, Artur Olech (26 października). Z kolei brąz wywalczyli Hubert Skrzypczak (24 października) i Stanisław Dragan (24 października).

Bardzo dobrze na olimpijskiej arenie poszło ciężarowcom. Status gwiazdy tej dyscypliny sportu potwierdził Waldemar Baszanowski, który w pięknym stylu zdeklasował konkurentów i zdobywcę drugiego miejsca, Irańczyka Parwiza Dżalajera, pokonał aż o 15 kg. Zresztą zdobywcy trzeciego miejsca, Marianowi Zielińskiego, zabrakło do srebra jedynie 2,5 kg (15 października).

Marian Zieliński

Nasi przedstawiciele podnoszenia ciężarów - Henryk Trębicki (13 października), Marek Gołąb (18 października) oraz Norbert Ozimek (17 października) zdobyli jeszcze trzy brązowe medale.

Jerzy Pawłowski na najwyższym
stopniu podium

Dorobek medalowy powiększyli szermierze zdobywając po jednym medalu w każdym rodzaju broni. Jerzy Pawłowski ukoronował swoją wspaniałą karierę złotym medalem. Ten 36 - letni zawodnik miał w swoim dorobku cztery medale olimpijskie, nigdy jeszcze jednak nie stał na najwyższym podium. Nareszcie dobił swego, czym tylko podkreślił, że jest jednym z największych szablistów wszechczasów. Rewelacyjnie spisali się drużyny florecistów (w składzie Egon Franke, Adam Liszewski, Ryszard Parulski, Zbigniew Skrudlik, Witold Wojda) oraz szpadzistów (w składzie Bohdan Andrzejewski, Kazimierz Barburski, Michał Butkiewicz, Bohdan Gonsior oraz Henryk Nielaba). Obydwie wywalczyły brązowe krążki, floreciści 25 października a szpadziści 19 października.

Ostatni złoty medal dla naszego kraju zdobył strzelec Józef Zapędzki. Ten 39-letni zawodnik, będący w przeszłości podpułkownikiem Wojska Polskiego, okazał się bezkonkurencyjny w konkurencji pistoletu szybkostrzelnego. Z wynikiem 593 pkt pobił też rekord olimpijski stając się pierwszym polskim strzelcem na najwyższym stopniu podium.

Pierwszy raz od czasów dwudziestolecia międzywojennego zdobyliśmy medal w kolarstwie. Trzecie miejsce wywalczył Janusz Kierzkowski (17 października).

Swój sukces sprzed czterech lat, czyli trzecie miejsce (25 października) wywalczyły siatkarki. Brązową drużynę tworzyły zarówno zawodniczki z Tokio - Krystyna Czajkowska, Krystyna Jakubowska, Krystyna Krupa, Józefa Ledwig, Jadwiga Marko-Książek oraz Zofia Szczęśniewska, jak i debiutantki - Halina Aszkiełowicz, Barbara Niemczyk, Krystyna Ostromęcka, Elżbieta Porzec, Wanda Wiecha oraz Lidia Żmuda.

Siatkarki

Ostatecznie Polska wywalczywszy 28 medali (5 złotych, 2 srebrne i 3 brązowe) zajęła bardzo wysokie, 11 miejsce w klasyfikacji medalowej.