1990. "Od Paryża do Paryża": 100-lecie Polski na Letnich Igrzyskach Olimpijskich - Ateny 2004

Jak pamiętamy z historii, a może i różnych przekazów medialnych, pierwsze Igrzyska ery nowożytnej miały miejsce w swojej "kolebce", czyli w Atenach w 1896 roku. Czy kogoś więc może dziwić, że wielkim marzeniem Greków było uczczenie jubileuszu wskrzeszenia olimpizmu właśnie u nich? Dlatego bez wahania podjęto starania o bycie organizatorem Igrzysk Olimpijskich w 1996 roku. Ale w decydującej rozgrywce podczas 96 sesji MKOl w Tokio, stolica Grecji musiała uznać wyższość Atlanty. Ta decyzja wywołała jednak mieszane uczucia. Niektórzy wręcz twierdzili, że "olimpijska tradycja przegrała z Coca-Colą".

Ateny swoją szansę na to dostały 5 września 1997 r. w czasie 106 sesji MKOl w szwajcarskiej Lozannie. To na nich zdecydowało, że stolica Aten będzie gospodarzem Igrzysk XXVIII Olimpiady. Jej konkurentami były Rzym, Kapsztad, Sztokholm i Buenos Aires. W pierwszej turze odpadła stolica Argentyny, potem Kapsztad i Sztokholm. Ostatecznie Panteon zwyciężył z Koloseum.

Po dokonaniu wyboru rozpoczęła się żmudna praca, która miała przygotować miasta do goszczenia sportowców i kibiców. Ateny przystępowały do starań o organizację igrzysk z niezbyt bogatą i nowoczesną bazą sportową. W trakcie samych przygotowań władze MKOlu wielokrotnie wyrażały swoje obawy o terminowe ukończenie wszystkich prac. I niestety mieli rację, bo wiele prac wykończeniowych prowadzonych było jeszcze na kilka dni przed oficjalnym otwarciem. Grecy z kolei wolne tempo prac tłumaczyli temperamentem nakazującym robić im wszystko na ostatnią chwilę. O tym jak zgubne jest to podejście dowiedzieliśmy się kilka lat później, kiedy Grecja stała się prawie finansowym bankrutem, a organizacja igrzysk niejako się do tego przyczyniła.

Igrzyska w Atenach rozegrano przy nadzwyczajnych środkach ostrożności, co miało zapewnić sportowcom i kibicom maksymalne bezpieczeństwo. Obawiano się zamachów terrorystycznych, które zakłóciłyby sportowe rozgrywki. Wszak olimpiada w Atenach miała miejsce trzy lata po zamachach w Nowym Jorku i kilka miesięcy po zamachach terrorystycznych na pociągi w Madrycie. W tym czasie na ulicach Aten pojawiło się ok. 70 tysięcy policjantów. Władze Grecji zwróciły się też do NATO o pomoc w zabezpieczeniu Olimpiady. Swoje chcieli ugrać pracownicy niezbędnych dla igrzysk gałęzi gospodarki. Tuż przed jej startem zorganizowały strajki, w których domagali się podwyżek płac.

Igrzyska XXVIII Olimpiady rozpoczęły się 13 sierpnia 2004 r na Stadionie Olimpijskim. W ich oficjalnej części artystycznej zaprezentowano bogatą historię oraz kulturę państwa-organizatora. Otwarcia dokonał prezydent Grecji Kostis Stefanopulos, a zaszczyt odpalenia znicza olimpijskiego przypadł w udziale greckiemu żeglarzowi, Nikolaosowi Kaklamanakisowi. Przysięgę olimpijską w imieniu sportowców złożył Zoe Dimoschaki, a w imieniu sędziów - Lazaros Voreadis. Oficjalnym symbolem zawodów był stylizowany wieniec z gałązek oliwnych, wręczany sportowcom w czasach starożytnych. Nie było to jedyne nawiązanie do antyku. Olimpiadę promowały dwie maskotki - Atena (bogini mądrości) i Fevos (bóg światła i muzyki).

W igrzyskach tych uczestniczyło 10500 sportowców z 202 państw. Pierwszy raz wystąpiły reprezentacje Kiribati i Timoru Wschodniego, po latach nieobecności wrócił też Afganistan. Rozdano 301 kompletów medali w 28 dyscyplinach sportowych.

Uroczyste zakończenie Igrzysk XXVIII Olimpiady miało miejsce 29 sierpnia 2004 roku. Na stadionie olimpijskim wystąpiło wówczas wielu artystów, zaś motywem przewodnim były symbole greckiego dobrobytu - rolnictwo i kłos pszenicy. W klasyfikacji medalowej najlepsza okazała się reprezentacja Stanów Zjednoczonych, drugie miejsce zdobyły Chiny, a trzecie - Rosja.

Igrzyska w Atenach kosztowały około 15 miliardów dolarów, zaś sama wioska olimpijska - 400 milionów. Można ją nazwać nawet nową dzielnicą mieszkalną, ponieważ wraz z nią powstały straż pożarna, przychodnia zdrowia, a nawet szkoła. Jednak z perspektywy czasu okazało się, że były to pieniądze wyrzucone w błoto. Dziś olimpijskie obiekty to budzące grozę opustoszałe pomniki. Grecki przypadek stał się też przestrogą dla tych, którzy za wszelką cenę starają się o organizację olimpiady. Dziś organizacja Igrzysk nie jest już zaszczytem, ale kosztownym przedsięwzięciem, dla którego nie warto narażać publicznych pieniędzy i stawać się bankrutem. Wprawdzie takie widowiska sportowe nie powinny być przekładane na koszty, ale coraz bardziej widocznym znakiem czasu staje się zasada, że rachunek musi wyjść na 0.

Do stolicy Grecji Polska wysłała reprezentację 202 sportowców, którzy walczyli w 21 dyscyplinach sportowych. Byli to:

• Badminton: Przemysław Wacha, Michał Łogosz, Robert Mateusiak;
• Boks: Andrzej Rżany, Andrzej Liczik, Aleksy Kuziemski;
• Gimnastyka: Joanna Skowrońska, Justyna Banasiak, Martyna Dąbkowska, Małgorzata Ławrynowicz, Anna Mrozińska, Aleksandra Wójcik, Aleksandra Zawistowska;
• Jeździectwo: Grzegorz Kubiak, Kamil Rajnert, Andrzej Pasek, Paweł Spisak;
• Judo: Anna Żemła-Krajewska, Adriana Dadci, Krzysztof Wiłkomirski, Robert Krawczyk, Przemysław Matyjaszek, Grzegorz Eitel; 
• Kajakarstwo: Aneta Pastuszka, Beata Sokołowska-Kulesza, Anna Białkowska-Michalak, Małgorzata Czajczyńska, Karolina Sadalska, Joanna Skowroń, Paweł Baumann, Adam Seroczyński, Marek Twardowski, Adam Wysocki, Paweł Baraszkiewicz, Daniel Jędraszko, Michał Śliwiński, Łukasz Woszczyński, Dariusz Białkowski, Rafał Głażewski, Tomasz Mendelski, Agnieszka Stanuch, Grzegorz Polaczyk, Mariusz Wieczorek, Krzysztof Supowicz, Marcin Pochwała, Paweł Sarna; 
• Kolarstwo: Małgorzata Wysocka, Bogumiła Matusiak, Tomasz Brożyna, Dawid Krupa, Sławomir Kohut, Radosław Romanik, Sylwester Szmyd, Damian Zieliński, Łukasz Kwiatkowski, Rafał Furman, Grzegorz Krejner, Maja Włoszczowska, Anna Szafraniec, Magdalena Sadłecka, Marek Galiński, Marcin Karczyński; 
• Lekkoatletyka: Anna Pacholak, Grażyna Prokopek, Lidia Chojecka, Anna Jakubczak, Wiotetta Janowska, Aurelia Trywiańska, Małgorzata Pskit, Anna Jesień, Monika Bejnar, Zuzanna Radecka, Sylwia Korzeniowska, Małgorzata Sobańska, Grażyna Syrek, Monika Drybulska, Krystyna Zabawska, Joanna Wiśniewska, Wioletta Potępa, Barbara Madejczyk, Kamila Skolimowska, Liliana Zagacka, Anna Rogowska, Monika Pyrek, Magdalena Szczepańska, Łukasz Chyła, Marcin Jędrusiński, Marcin Urbaś, Piotr Klimczak, Radosław Popławski, Jan Zakrzewski, Jakub Czaja, Tomasz Ścigaczewski, Marek Plawgo, Zbigniew Tulin, Marcin Marciniszyn, Piotr Rysiukiewicz, Benjamin Kuciński, Robert Korzeniowski, Roman Magdziarczyk, Grzegorz Sudoł, Waldemar Glinka, Michał Bartoszak, Tomasz Majewski, Szymon Ziółkowski, Grzegorz Sposób, Robert Wolski, Adam Kolasa; 
• Łucznictwo: Justyna Mospinek, Iwona Marcinkiewicz, Małgorzata Sobieraj, Jacek Proć;
• Pięciobój nowoczesny: Sylwia Czwojdzińska, Paulina Boenisz, Andrzej Stefanek, Marcin Horbacz; 
• Pływanie: Paulina Barzycka, Otylia Jędrzejczak, Bartosz Kizierowski, Łukasz Drzewiński, Przemysław Stańczyk, Paweł Korzeniowski, Adam Mania; 
• Podnoszenie ciężarów: Aleksandra Klejnowska, Agata Wróbel, Krzysztof Szramiak, Tadeusz Drzazga, Robert Dołęga, Paweł Najdek, Grzegorz Kleszcz; 
• Siatkówka: Andrzej Stelmach, Piotr Gruszka, Paweł Zagumny, Dawid Murek, Krzysztof Ignaczak, Łukasz Kadziewicz, Radosław Rybak, Sebastian Świderski, Piotr Gabrych, Arkadiusz Gołaś, Michał Bąkiewicz, Robert Szczerbaniuk, 
• Strzelectwo: Renata Mauer-Różańska, Agnieszka Staroń, Sylwia Bogacka, Wojciech Knapik, Andrzej Głyda; 
• Szermierka: Sylwia Gruchała (floret), Aleksandra Socha (szabla), Rafał Sznajder (szabla); 
• Taekwondo: Aleksandra Uścińska; 
• Tenis: Mariusz Fyrstenberg, Marcin Matkowski; 
• Tenis stołowy: Tomasz Krzeszewski, Lucjan Błaszczyk; 
• Wioślarstwo: Ilona Mokronowska, Magdalena Kemnitz, Tomasz Kucharski, Robert Sycz, Michał Jeliński, Adam Wojciechowski, Adam Bronikowski, Marek Kolbowicz, Adam Korol, Sławomir Kruszkowski, Artur Rozalski, Rafał Smoliński, Mariusz Daniszewski, Jarosław Godek, Rafał Hejmej, Wojciech Gutowski, Sebastian Kosiorski, Piotr Buchalski, Mikołaj Burda, Dariusz, Nowak, Michał Stawowski, Daniel Trojanowski, Bogdan Zalewski;
• Zapasy: Krystian Brzozowski, Bartłomiej Bartnicki, Marek Garmulewicz, Dariusz Jabłoński, Włodzimierz Zawadzki, Ryszard Wolny, Radosław Truszkowski, Marek Sitnik, Marek Mikulski; 
• Żeglarstwo: Monika Brodnicka, Zofia Klepacka, Maciej Grabowski, Mateusz Kusznierewicz, Przemysław Miarczyński, Tomasz Jakubiak, Tomasz Stańczyk, Krzysztof Kierkowski;

Tym razem naszym chorążym był pływak Bartosz Kizierowski. Igrzyska w Atenach były pierwszą oznaką zapaści, jaka nastąpiła w polskim sporcie. Zauważmy, że wcześniej przez wiele lat normą było kilkanaście, a nawet i ponad 20 medali. Od teraz coś się zmieniło i Polska z trudem osiągała dwucyfrową ich liczbę. Nie oznacza to jednak, że nie mieliśmy swoich bohaterów - w Atenach na podium stawali właściwie wyłącznie herosi polskiego sportu.

Pierwszy złoty medal dla naszego kraju zdobyła 18 sierpnia nasza najlepsza pływaczka w historii, Otylia Jędrzejczak. Zawodniczka z Rudy Śląskiej zadziwiła cały świat już cztery lata wcześniej, kiedy w Sydney jako 16-latka pobiła rekord Europy na 200 m stylem motylkowym i w finale zajęła wysokie 5. miejsce. W tak trudnej konkurencji było to naprawdę duże wydarzenie. W ciągu następnych czterech lat stała się królową "motylka", głównie na dystansie 200 m. Zdobywała złote medale mistrzostw świata i Europy, pobiła rekord świata, a w Atenach miała przypieczętować swoje panowanie olimpijskim złotem. Presja była ogromna, jednak Jędrzejczak nie tylko ją wytrzymała, ale nawet dodała coś więcej. Zanim przystąpiła do swojej koronnej konkurencji, jednego dnia (15 sierpnia) wywalczyła dwa srebrne medale. Na 100 m stylem motylkowym lepsza była tylko jej odwieczna rywalka, Australijka Petria Thomas. To jednak nie był jeszcze koniec. Jędrzejczak, czując życiową formę, zdecydowała się też na występ na 400 m stylem dowolnym. Tutaj też popłynęła wspaniale, w finale przegrywając jedynie ze znakomitą Francuzką, Laure Manaudou. Po tak świętej uwerturze, przed startem na 200 m motylkiem, mogła poczuć luz psychiczny. A to z pewnością jej pomogło. W finale popłynęła w swoim klasycznym stylu - spokojnie przez pierwsze 100 metrów i niesamowite przyspieszenie na trzeciej "50", po której rywalki z reguły zostawały z tyłu. Tym razem jednak było trudniej niż zazwyczaj, ponieważ w rewelacyjnie płynęła także Thomas. Przed ostatnimi 50 metrami nawet to ona minimalnie była z przodu. Ale nie udało jej się odeprzeć ataku Jędrzejczyk, która jako pierwsza dotknęła ściany baseny, wyprzedzając najgroźniejszą rywalkę o 0,3 s. Tym samym wywalczyła pierwsze olimpijskie złoto dla polskiego pływania (18 sierpnia). I jak na razie, ostatnie.

Swój sukces z Sydney powtórzyła wioślarska dwójka wagi lekkiej, Tomasz Kucharski i Rafał Sycz. O ile do olimpijskich regat w Australii przystępowali jako faworyci, to w ciągu następnych czterech lat sytuacja uległa zmianie. Dominatorami tej konkurencji byli Elia Luini i Leonardo Pettinari z Włoch. To oni trzy lata z rzędu zdobywali mistrzostwa świata (Lucerna - 2001, Sevilla - 2002 i Mediolan - 2003). Nic dziwnego, że do Aten przyjechali jako pewniak do złota. Jeszcze raz okazało się jednak jak wyjątkową imprezą są igrzyska i że na nich faworytów po prostu nie ma. Luini i Pettinari nawet nie awansowali do finału, w którym Kucharski i Sycz popłynęli w mistrzowskim stylu. Polacy systematycznie budowali swoją przewagę nad resztą i na ostatnie 500 metrów (płynęli na dystansie 2 km) wypłynęli z zapasem niemal czterech sekund nad Francuzami. Ci na końcówce ruszyli do pościgu i błyskawicznie zmniejszali stratę. Polacy resztkami sił odparli ten atak i wpłynęli na metę pół sekundy przed nimi. W ten sposób zdobyli swoje drugie olimpijskie złoto (22 sierpnia).

Jednak prawdziwy laur zwycięstwa bezapelacyjnie należy do naszego chodziarza, Roberta Korzeniowskiego. Po niesamowitym wyczynie, jakiego dokonał cztery lata wcześniej w Sydney, wygrywając na obu chodziarskich dystansach (20 i 50 km), tym razem skupił się wyłącznie na tym dłuższym dystansie. Był to swoisty benefis 36-letniego zawodnika, który wygrywając w Atenach wywalczył swoje czwarte olimpijskie złoto (27 sierpnia). Stał się tym samym samodzielnym liderem polskiej tabeli wszechczasów, chociaż więcej medali wywalczyła Irena Szewińska (ale tylko 3 złote). Sposób w jakim to zrobił był najlepszym podsumowaniem całej jego kariery. Robert właściwie od samego początku szedł w swojej własnej lidze, wnet znikając swoim rywalom i cały czas powiększając swoją przewagę nad nimi. Na mecie urosła ona do niesamowitych czterech minut. Drugi był Rosjanin Dienis Nożegorodow, a trzeci jego rodak, Aleksiej Wojewodin. On z kolei do Korzeniowskiego stracił już niemal 5 minut. To rzadka deklasacja, ale jakże piękna na zakończenie kariery. Nic dziwnego, że odbierając medal nie krył wzruszenia.

A na tym zdjęciu to nawet jest trochę podobny do Księdza Niosącego Światło

Poza niesamowitymi wyczynami naszych złotych medalistów, Polacy stawali na podium w Atenach jeszcze pięć razy. Za każdym razem na jego najniższym stopniu. Po raz drugi olimpijski medal zdobyli florecistka Sylwia Gruchała, która w Sydney zdobyła srebro drużynowo, tym razem wywalczyła medal w pojedynku indywidualnym (18 sierpnia), Mateusz Kusznierewicz w żeglarskiej klasie Finn, który w Atlancie zdobył złoto (21 sierpnia), Agata Wróbel w podnoszeniu ciężarów, która w Sydney wywalczyła srebro (21 sierpnia) oraz kajakowa dwójka na 500 m - Aneta Pastuszka i Beata Sokołowska - Kulesza, które w Sydney również zdobyły brąz (28 sierpnia). Na arenę medalową wkroczyła też lekkoatletka, Anna Rogowska, która niespodziewanie dla wszystkich wywalczyła brązowy medal w skoku o tyczce. 23 - letnia Polka przegrała jedynie z dwiema legendami tej konkurencji, Rosjankami Jeleną Isinbajewą i Swietłaną Fieofanową. A potem sama dołączyła do panteonu sław, zdobywając wiele medali mistrzowskich imprez.

Dorobek medalowy Polski wyniósł więc zaledwie 10 krążków, w tym 3 złote, 2 srebrne i 5 brązowych. Pozwoliło nam to zająć dopiero 23 miejsce w łącznej klasyfikacji igrzysk. Była to najmniejsza liczba medali od czasu Igrzysk w Melbourne w 1956 r.