1698. Kontrowersje wokół beatyfikacji nienarodzonego dziecka Ulmów i ich rozstrzygnięcie

Rok temu podczas wizyty studyjnej w Izraelu odwiedziliśmy Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu w Jerozolimie. O beatyfikacji rodziny Ulmów jeszcze się tak nie mówiło, zresztą papież Franciszek jeszcze nie podpisał wtedy dekretu o ich męczeńskiej śmierci (zrobił to 17 grudnia). Jednak już wtedy Ksiądz, Który Będzie Błogosławionym spodziewał się rychłego wniesienia całej rodziny na ołtarze wraz z nienarodzonym jeszcze dzieckiem. Ktoś wtedy zażartował, że to trochę tak, jakby beatyfikować poganina, wszak noworodek nie został jeszcze ochrzczony. W odpowiedzi usłyszeliśmy, że w tym przypadku prawdopodobnie zastosuje się procedurę chrztu pragnienia, a już na pewno - chrztu krwi. 

Okazuje się jednak, że nie tylko my, studenci Wydziału Teologicznego mieliśmy tego typu problemy logiczne. Wiele osób również zwróciło uwagę na to, że pierwszy raz zostanie beatyfikowane jeszcze nienarodzone dziecko. Jak mówił w wywiadach metropolita przemyski, abp Adam Szal: "faktem bez precedensu jest to, że w tym akcie będzie beatyfikowane także dziecko nienarodzone, które w chwili śmierci było pod sercem matki". W podobnym tonie wypowiadał się postulator procesu beatyfikacyjnego, ks. dr Witold Burda: "Rodzina Ulmów to pierwszy przypadek, kiedy Kościół beatyfikuje nie tylko małżonków, ale też ich dzieci, w tym dziecko nienarodzone". Na plakacie zapraszającym na wydarzenie napisane zostało wprost: "Beatyfikacja Józefa i Wiktorii Ulmów z Dziećmi - Stasią, Basią, Marysią, Antosiem, Władziem, Franiem i Dzieckiem nienarodzonym". Z kolei polscy biskupi w specjalnym liście z okazji beatyfikacji odczytanym w czerwcu napisali: "Będzie to beatyfikacja bez precedensu, ponieważ po raz pierwszy zostanie beatyfikowane dziecko jeszcze nienarodzone"

Co do męczeńskiej śmierci i heroizmu rodziny Ulmów nikt nie ma wątpliwości. Kłopot zaczynał się w przypadku dziecka nienarodzonego. Nie można bowiem beatyfikować kogoś, kto się nie urodził. Co prawda świadkowie wydarzeń z 1944 roku wspominali, że kiedy po zamordowaniu rodziny potajemnie przekładali ich ciała do trumien okazało się, że Wiktoria była w trakcie porodu - główka i tułów dziecka znajdowało się poza jej łonem.

Pojawiła się jednak inna wątpliwość, którą w 2016 roku przedstawił bp Stanisław Jamrozek, postulator procesu beatyfikacyjnego na szczeblu diecezjalnym: "Procesy dotyczące beatyfikacji i kanonizacji na ołtarze mówią, że kandydat na ołtarza winien być znany z imienia, a w tym przypadku było to niemożliwe.". Ale jak zaraz potem dodał: "W mojej opinii to dziecko także poniosło śmierć męczeńską. Jednak to Kongregacja ds. Kanonizacyjnych zdecyduje, czy dziecko nienarodzone, ale zamordowane w łonie matki będzie włączone w grono błogosławionych. Wie ona o tej sprawie i ufam, że beatyfikowana będzie cała rodzina".

W końcu największe wątpliwości co do beatyfikacji nienarodzonego dziecka Ulmów wzbudza nauka Kościoła katolickiego mówiąca, że chrzest jest niezbędnym sakramentem, bez którego człowiek nie może dostąpić zbawienia. To założenie przedstawia kanon 549 KKK, w którym czytamy: "Chrzest, brama sakramentów, konieczny do zbawienia przez rzeczywiste lub zamierzone przyjęcie, które uwalnia ludzi od grzechów, odradza ich jako dzieci Boże i przez upodobnienie do Chrystusa niezniszczalnym charakterem włącza ich do Kościoła, jest ważnie udzielany jedynie przez obmycie w prawdziwej wodzie z zastosowaniem koniecznej formuły słownej". 

Z powyższych słów wynika, że warunkiem zbawienia jest chrzest święty. Bywają jednak dzieci, w tym dziecko Ulmów, które umierają przedwcześnie, zanim zdążono je ochrzcić, albo ciąża kończy się poronieniem i nie ma możliwości, aby takie dziecko zostało ochrzczone. Przez wieki zadawano sobie pytanie, co się dzieje z duszami takich dzieci. Według żyjącego w V w. świętego Augustyna idą one po prosu do piekła. Osiem wieków później święty Tomasz z Akwinu w "Sumie Teologicznej" napisał, że "Bóg nie związał swojej mocy z sakramentami, tak by bez sakramentów nie mógł udzielić skutku sakramentów". Z tych słów wynika, że Bóg posiada moc udzielenia zbawienia nawet nieochrzczonym dzieciom. A jednak jeszcze do 2004 roku można było usłyszeć od księży, katechetów i teologów, że nienarodzone dzieci trafiają do tzw. "limbusu" (łac. brzeg, obwód), miejsca na skraju piekła, gdzie nie ma cierpienia, ale i nie dociera tam boża radość. Dopiero w 2004 roku Jan Paweł II zlecił zbadać teologom zagadnienie "limbusu". Efektem ich prac był wydany w 2007 roku i zaakceptowany przez Benedykta XVI dokument Międzynarodowej Komisji Teologicznej - "Nadzieja zbawienia dla dzieci, które umierają bez chrztu". Zaprezentowano w nim stanowisko, że istnieją teologiczne i liturgiczne podstawy, aby mieć podstawy, że nieochrzczone dzieci też dostają zbawienia i szczęścia wiecznego".

Jak mówił kilka tygodni przed beatyfikacją kard. Marcella Semeraro, duże wrażenie wywarło na nim to, że najmłodsze dziecko Wiktorii i Józef urodziło się w kontekście zabójstwa i męczeństwa poniesionego przez całą rodzinę - urodziło się i zostało zabite zaraz po tym urodzeniu. Niemałe wrażenie zrobiła też ocena konsultantów - teologów, którzy do grupy zabitych dzieci dołączyli także to urodzone chwilę przed zamordowaniem. Podkreślił też, że chociaż dziecko nie zostało ochrzczone z wody, to jednak w tym przypadku odbył się chrzest krwi w wierze rodziców (ewentualnie chrzcie pragnienia). Jak podkreśla o. dr hab. Tadeusz Praśkiewiecz, w przypadku Ulmów nie ma wątpliwości, że chcieli oni ochrzcić również swoje najmłodsze dziecko, gdyż zadbali o ten sakrament w przypadku szóstki pozostałych pociech. Poza tym biografowie rodziny Ulmów często podkreślają, że byli oni głęboko wierzący i praktykujący, żyli zgodnie z zasadami wiary, więc w ich przypadku stwierdzenie, że chcieli ochrzcić swoje dziecko to w pełni uzasadnione założenie.

A zatem nie była to beatyfikacja dziecka nienarodzonego, ale takiego, które urodziło się (przynajmniej częściowo) i nie zostało ochrzczone w znanej przez większość z nas formie.

Ostatecznie wątpliwości zostały rozwiane przez wydanie specjalnego oświadczania prefekta Dyskaterii Spraw Kanonizacyjnych, kard. Marcella Semeraro. Przekazał w nim, że również to dziecko będzie beatyfikowane jako narodzone, ponieważ urodziło się ono "w czasie męczeńskiej śmierci matki", a kiedy "jego rodzice zostali męczennikami, otrzymało chrzest krwi". Mówił też o tym cytowany ojciec Tadeusz Praśkiewicz: "Natomiast w odniesieniu do chrztu krwi wolno nam być przekonanymi, że zostało weń zanurzone najmłodsze dziecko Ulmów, podobnie jak to miało miejsce w przypadku Świętych Młodzianków z Betlejem, którzy nie dostąpili sakramentu chrztu, a są czczeni w liturgii Kościoła i nikt nie kwestionuje, że cieszą się wizją uszczęśliwiając".

Na koniec warto wyjaśnić, czym tak właściwie jest chrzest krwi i chrzest pragnienia. 

Jak należy rozumieć chrzest krwi? Jeżeli osoba nieochrzczona umrze śmiercią męczeńską, to taka śmierć zmywa grzechy w identyczny sposób, w jaki robi to chrzest z wody, a więc oczyszcza także z grzechu pierworodnego i umożliwia dostąpienie zbawienia. Cierpienie dla Chrystusa oraz męczeńska śmierć to coś, co przybliża ludzi do Jezusa, to wyraz wiary i miłości. Chrztu krwi mogli dostępować chociażby pierwsi chrześcijanie, zamęczeni na rzymskich arenach, którzy, mimo tego, że nie zdążyli przyjąć chrztu - umierali za wiarę.Co do chrztu pragnienia to warto zwrócić uwagę na obecne w przytoczonym kanonie 549 KKK sformułowanie "zamierzone przyjęcie". Według ekspertów prawa kościelnego, chociaż czasami przyjęcie chrztu "z wody" jest niemożliwe, to jednak jeżeli tylko występuje chęć przystąpienia do sakramentu, to dochodzi do sytuacji określanej jako "chrzest pragnienia" lub "chrzest z pragnienia". Taki chrzest w przypadku osób dorosłych jest możliwy, jeżeli wyrażają one szczerą chęć przyjęcia sakramentu, ale umierają, zanim otrzymują chrzest wodą. W tej sytuacji Kościół uważa, że grzechy zmarłego zostały zmyte na tej samej zasadzie co w przypadku sakramentu przeprowadzonego w normalnym trybie. Chrzest pragnienia to też rodzaj modlitwy zawierającej elementy chrztu z wody. Jest ona odmawiana w kościele w obecności księdza przez rodziców, których dziecko zmarło (np. podczas poronienia). Wówczas podczas chrztu pragnienia rodzice mają możliwość nadania mu imienia.

źródła:

1. https://deon.pl/kosciol/komentarze/-beatyfikacja-dziewiecioosobowej-rodziny-w-historii-kosciola-takiego-przypadku-jeszcze-nie-bylo,2597270?fbclid=IwAR2h9b73CFOfhNlhEY4Ge_bPoJffXTE1qsUVlekISOzm10sPpBgqVNt3O_4
2. https://stacja7.pl/z-kraju/siodme-dziecko-ulmow-zostanie-beatyfikowane-jako-dziecko-narodzone/?fbclid=IwAR0OIRxG-8Lm7K01M-vbdp6lpDxUJphzKSV6nLu3dG_bTFrSt2l5ahjFqv8
3. https://kobieta.interia.pl/zycie-i-styl/news-nieochrzczone-dziecko-zostanie-swietym-jak-to-mozliwe,nId,6999323