1701. "Historia jednej zbrodni"

W związku ze zbliżającą się dużymi krokami beatyfikacją rodziny Ulmów, telewizja polska wyemitowała wiele programów, które w obrazowy sposób przybliżały widzom ich sylwetki, dokonania, a przede wszystkim ich wręcz samarytańską postawę, kiedy zdecydowali się ukrywać na strychu swojego skromnego domu Żydów, zarówno swoich sąsiadów, mieszkańców wsi Markowa, jak i tych, którzy uciekli z pobliskiego Łańcuta. Wiedzieli, że kiedy dowiedzą się o tym Niemcy, mogą za to zostać nawet pozbawieni życia. A jednak nie zawahali się, gdy kolejny starszy brat w wierze pukał do ich drzwi z prośbą o pomoc. Dla nich Żydzi to też bili ludzie. Zapłacili za to najwyższą z możliwych cen. I to nie tylko rodzice, Wiktoria i Józef Ulmowie, ale też siódemka ich dzieci, w tym jedno nienarodzone.

Jedną z propozycji był film "Historia jednej zbrodni". Pamiętam jak w czerwcu reklamowali jego wejście na ekrany kin. A ponieważ już wtedy żywo interesowałam się tą historią (co potem miało przełożenie podczas ŚDMu w Lizbonie), bardzo chciałam na niego iść. Niestety, kiedy sprawdzałam w którym kinie w okolicy jest wyświetlana jego projekcja okazało się... że w żadnym. Tak było w pierwszym tygodniu po premierze, drugim, trzecim. Nie było go ani w kinach sieciowych (na samym terenie Zagłębia Dąbrowskiego są chyba wszystkie znane sieci kin, a jeżeli nie, to w okolicach K-c na pewno są), ani studyjnych, których też u nas nie brakuje. W końcu minął miesiąc i nic. Trochę byłam zawiedziona, ale spodziewałam się też, że może bliżej terminu beatyfikacji będzie można go gdzieś obejrzeć. Przeczucie mnie nie myliło, a nawet nie musiałam daleko wychodzić. 

Film jest dokumentem mającym przybliżyć widzowi nie tyle samą rodzinę Ulmów, ale genezę ich śmierci. Jego twórcy z detektywistyczną precyzją prześledzili losy zarówno oprawców familii i tych, których ukrywali, jak i uratowanych przez mieszkańców Markowej Żydów. Zachwyca dociekliwość, z jaką reżyser poszukiwał ludzi mogących rzucić nowe światło na tą sprawę. W tym celu odbyli podróż i do Jerozolimy, gdzie mieszkają potomkowie ocalonych wyznawców religii mojżeszowej, i do Niemiec, aby spotkać się chociażby z córką Elierta Diekena, żandarma, który wydał rozkaz zamordowania całej rodziny. Nie udało się ustalić, czy wiedziała co robił jej tata w trakcie II wojny światowej. Z jej opowieści wyłania się bowiem obraz kochającego i prawego wojskowego.

Chyba najbardziej wzruszającą dla mnie sceną była ta, w której reżyser pokazuje izbę, w której mieszkali Ulmowie tuż po straszliwej egzekucji. Widok przewróconej kołyski oraz konika na biegunach, na którym może jeszcze dzień wcześniej któreś z dzieci spędzało czas, chwyta za serce. I zdjęcia, setki zdjęć wykonanych przez Józefa Ulmę, obrazujące życie codzienne nie tylko jego rodziny, ale też całej społeczności Markowej. Niemi świadkowie tragedii, jaka miała tam miejsce. Świadkowie wspominali, że na niektórych z nich widoczne były krople krwi...

Prace nad filmem trwały ponad 10 lat. Tyle zajęło jego twórcom dotarcie do żyjących jeszcze potomków markowskich Żydów. Może z początku ciężko się go ogląda, zwłaszcza kiedy człowiek jest nieobyty z tego typu produkcjami, ale z czasem wciąga. Nie uważam go za jakieś wybitne dzieło sztuki, aczkolwiek rzuca ciekawe spojrzenie na tragedię rodziny.