1586. Wychowanie do wolności

Zastanawiam się, gdzie się podziało ciepło i słoneczko. Bo jak na razie za oknem widzę deszcz, któremu towarzyszy zimny wiatr. Gdyby jeszcze padało od rana, to może zamiast bluzy wzięłabym kurtkę. Ale rano było całkiem przyjemnie, ba, powiedziałabym nawet, że zachęcająco do spacerów. Kto by pomyślał, że do wieczora pogoda tak się zmieni na gorsze. Tymczasem, kiedy w pewnym momencie w pracy spojrzałam za okno, to zobaczyłam ścianę deszczu. I tym sposobem w tymże deszczu wracałam do domu. No, może trochę przesadziłam, bo właściwie to wracałam autobusem. Ale i w Kato musiałam pokonać odcinek dzielący miejsce pracy od przystanku i w DG też. A po drodze jeszcze odebrać z paczkomatu aparat fotograficzny (a więc doszedł na czas). Trochę przy tym zmoknęłam, ale mam nadzieję, że nie skończy się to przeziębieniem. Teraz nie chciałabym dostąpić tego wątpliwego "zaszczytu".
Właśnie jestem na etapie przygotowywania wystąpienia na czwartkowe zajęcia z Teorii wychowania (pedagogika). Wróć, przygotowaniem prezentacji oraz tekstu, który finalnie mają przedstawić moje koleżanki z grupy. Oto taki mój wkład w całość. Temat dosyć ciekawy: "Wychowanie do wolności w pedagogice zaproponowanej przez Rudolfa Steinera oraz Alexandra Neilla". Innymi słowy, przedstawienie założeń szkół, które oni zapoczątkowali: szkoły waldorfskiej oraz Szkoły Summerhill. 
Wcześniej słyszałam tylko o pierwszej z nich. Akurat na jej temat miałam część ustną egzaminu z języka niemieckiego na UPJPII. Za to zagadnienia Szkoły Summerhill są dla mnie zupełną nowością.

Rudolf Steiner żył na przełomie XIX i XX wieku w ówczesnych Austro - węgrach. Czhociaż uczęszczał do wiejskiej szkoły maturę zdał na bardzo dobrym poziomie. Dzięki temu mógł podjąć studia z biologii, chemii, a następnie z filozofii. Te ostatnie umożliwiły mu stworzyć i rozwinąć taką jej dziedzinę jak atropozofię. Jest to szkoła duchowa, mająca na celu bezpośrednie poznanie duchowego, wsparte na indywidualnym doświadczeniu, praktyce duchowej oraz na związanej z tą praktyką całkowitej przemiany człowieka. Na podstawie tego nurtu, Steiner w 1919 roku otworzył pierwszą szkołę waldorfską. Działała ona przy fabryce tytoniu Waldorf - Astoria (stąd jej nazwa) i była przeznaczona dla dzieci pracowników tejże fabryki. Głównym jej założeniem jest wspieranie dziecka w jego całkowitym rozwoju. Dotyczy ona trzech sfer:

• myślenia
  
• uczuć
• woli
  

Cechami charakterystycznymi tych szkół są brak ocen i podręczników, holistyczne podejście do każdego ucznia, nauka umiejętności praktycznych, edukacja przez doświadczenia i przeżycia oraz koncentrację na otaczającej ucznia naturze. Szczególna uwaga przykładana jest do zajęć artystycznych. W związku z tym Szkoła waldorfska wprowadziła jako samodzielny przedmiot eurytmię (piękno rytmu). Ma ona na celu uwidocznić mowę i dźwięk poprzez piękny ruch i kolor. Eurytmia łączy się z holistyczną filozofią Steinera.
Sama pedagogika dziecięca została podzielona przez niego na trzy okresy:
1) pierwszy obejmuje okres od narodzin do 7 roku życia (przedszkole waldorfskie)

2) drugie obejmuje okres od 7 do 14 roku życia (waldorfska szkoła podstawowa)

3) trzeci obejmuje okres od 14 do 21 roku życia (w większości obejmuje naukę w waldorfskim liceum)

Kształcenie w szkole waldorfskiej odbywa się na partnerskich relacjach pomiędzy uczniem, a nauczycielem. Przedmioty nauczane są w cyklach trzy, - czterogodzinnych przez pięć dni w tygodniu. W godzinach 8:00 - 10:00 odbywają się lekcje wymagające myślenia, koncentracji uwagi, wiedzy oraz zrozumienia. W nauczaniu początkowym będzie to rysowanie form, opowiadanie z natury i pór roku, otoczenia i ojczyzny dziecka, pisanie, czytanie i liczenie, natomiast w klasach starszych język ojczysty, Wiedza o rzeczach, wiedza o zwierzętach, wiedza o człowieku, matematyka, fizyka, chemia. W godzinach 10:00 - 11:00 realizowane są ćwiczenia techniczne wymagające powtórzeń, takie jak język obcy, eurytmia, gimnastyka. W godzinach 11:00 - 12:00 mają miejsce zajęcia rzemieślniczo - artystyczne.

W podobnym okresie co Steiner, żył angielski nauczyciel - Alexander Sutherland Neill. W wieku 25 lat ukończył on anglistykę na Uniwersytecie w Edynburgu. Po zwolnieniu ze służby oficerskiej znalazł pracę w londyńskim King Alfred School w wyuczonym zawodzie nauczyciela. W szkole tej poznał pewnego psychologa, twórcę alternatywnej szkoły przeznaczonej dla niedostosowanej młodzieży, The Little Commonwealth. Zainspirowało to Neilla do założenia w 1921 roku demokratycznej szkoły o nazwie Summerhill. Do dzisiaj mieści się ona w szkockiej miejscowości o nazwie Leiston. Reprezentowała ona dość nowatorskie podejście w pedagogice, pozwalające dzieciom na sporą swobodę w nauce, brak obowiązku szkolnego oraz wspieranie rozwoju dziecka w zgodzie z jego indywidualnymi predyspozycjami i ciekawością świata. Według Neilla celem wychowania jest wolność, którą rozumiał jako robienie tego, co dziecku sprawia przyjemność z zachowaniem granic innych ludzi. Było to dość innowacyjne podejście, jak na owe czasy, ponieważ wtedy w większości domów dzieci były bite, a podstawowym narzędziem wychowawczym była surowa dyscyplina.

Wychowanie w Summerhill ma charakter emancypacyjny (polega na wyzwoleniu i obdarzeniu dzieci pełnym pakietem przysługujących mu praw), a system szkoły oparty został na trzech podstawowych założeniach:

1. wolność
2. samorządność
3. prawo do decydowania dzieci o sobie.

Aktualnie szkoła Summerhill to sprawnie prosperująca społeczność demokratyczna. Jej przykład jest dowodem na to, że jeżeli tylko dzieciom pozwoli się po prostu być sobą, to staną się one pewne siebie, tolerancyjne wobec inności oraz liczące się z innymi. Społeczność Summerhill liczy sobie około stu osób, z czego większość stanowią dzieci i młodzież w wieku od 5 do 18 lat. Resztę stanowią nauczyciele, opiekunowie oraz pozostali pracownicy. Jest placówką koedukacyjną, która cieszy się zainteresowaniem pobiegania w niej nauki uczniów z całego świata. Szkoła umiejscowiona jest w dużym budynku w wiktoriańskim stylu do którego przylega ogromny teren. Większość dzieci na czas nauki mieszka w przynależącym do szkoły internacie, dzięki czemu jeszcze bardziej integruje się ze sobą.

Szkoła oferuje szeroki wybór przedmiotów. Na początku semestru uczniowie ze starszych klas zapisują się na wybrane zajęcia, po czym przygotowywany jest dla nich plan lekcji. Jednocześnie został zniesiony przymus uczestnictwa w nich. Poza zajęciami uczniowie mają wolny dostęp do pracowni komputerowych, plastycznych, stolarskiej. Do woli mogą też przebywać na wolnej przestrzeni (mają na niej do dyspozycji m.in. basen, boisko sportowe, ścieżki do spacerowania, korty tenisowe), gdzie spędzają czas na zabawach, spotkaniach towarzyskich, czy też granie w różne gry. Ponieważ dorośli nie organizują im czasu wolnego, dzieci same dla siebie wymyślają zajęcia w zależności od odczuwanej potrzeby. W końcu prawo do zabawy jest bardzo ważnym elementem edukacji w Summerhill, kiedy same lekcje są nieobowiązkowe.

W założeniu funkcjonowania szkoły brak jest presji autorytetu dorosłych, czy też podporządkowania się ich poglądom. Za to każdego dnia od dzieci wymagane są rozsądne i odpowiedzialne zachowanie. Wszelkie akty znęcania się nad słabszymi, wandalizm oraz zachowania uznawane za antyspołeczne rozstrzygają demokratycznie wybrani rzecznicy praw obywatelskich albo cała społeczność podczas codziennych spotkań.

Szkoła Summerhill (źródło zdjęcia)

Obie szkoły, waldorfska oraz Summerhill, prezentują dość innowacyjne podejście do nauczania. Może trochę kontrowersyjne (np. szkolnictwo bez ocen, podręczników czy też obowiązku uczęszczania na wszystkie zajęcia lekcyjne), ale co ciekawe - wyniki nauczania i w jednej, i w drugiej szkole są na dosyć wysokim poziomie. Dużo się nad nimi zastanawiałam i widzę pewne ich zastosowanie szczególnie w szkolnictwie specjalnym. Z szkoły waldorfskiej wzięłabym sposób przeprowadzenia lekcji (najpierw te wymagające intelektualnego wysiłku, potem artystyczne, gimnastyczne oraz religię i etykę, a także całkowicie opisowy system nauczania. Z Summerhill - wybieranie zajęć, na które chcieliby uczęszczać. To wybieranie zajęć, a może konkretniej przedmiotów lekcyjnych, mogłoby się sprawdzić w późniejszych klasach szkoły średniej w przypadku przedmiotów realizowanych w podstawowym wymiarze (nie rozszerzonych). Przez pierwsze dwie klasy mogłaby być zrealizowana niezbędna ich podstawa, a później tylko dla zainteresowanych. Ja do dzisiaj zastanawiam się po co na moim profilu socjo-historycznym przez 3 lata była realizowana biologia i chemia (na poziomie podstawowej), skoro cały ich program przerobiliśmy do końca 2 klasie. Czy nie można było ich zakończyć w tym drugim roku nauki, tak jak fizykę (nad czym bardzo ubolewałam, bo ją kochałam, tak bardzo, że zakończyłam ją z oceną celującą), informatykę, bądź przystosowanie obronne? Zwłaszcza, że nikt z nas nie zdawał ani biologii ani chemii na maturze. A tak to w moim odczuciu były to zajęcia prowadzone na siłę, na zasadzie zapchajdziury. Pytanie czy naszej, czy prowadzących je nauczycieli. Z chęcią wymieniłabym je na dodatkową matematykę lub geografię, które już pisałam na maturze i to w rozszerzeniu (chociaż w szkole realizowałam materiał z matematyki w zakresie podstawowym). A inni mogliby je wymienić np. na zajęcia z historii, wosu, czy też języków.

A czy Wy chcielibyście się uczyć w którejś z tych szkół?