980. "Dziewczyny z Wołynia. Prawdziwe historie" Anny Herbich - o piekle, którego nikt z nas nie chciałby przeżyć

"Czy pamiętasz Panie Boże,
nad Wołyniem łunę krwawą.
I ten krzyk z płonącej chaty,
mordowanych przez sąsiadów.
Chyba byłeś w tamtej porze
gdzieś po drugiej stronie świata.
Bo byś pewnie się zasmucił,
i przystanął, i zapłakał*"

Ta brutalna zbrodnia nie powinna nigdy się wydarzyć, nawet podczas wojny. Bo komu przyszłoby do głowy, aby wymordować cały naród w ciągu kilku miesięcy. Komu przyszłoby do głowy, że za chwilę rzuci się na niego sąsiad, który jeszcze przed chwilą prał z naszej studni wodę? Kto przypuszczałby, że zostanie napadnięty podczas niedzielnej Mszy świętej? Co prawda podobny los spotkał naród Żydowski, ich jednak nakazał zgładzić Adolf Hitler. Tutaj wyrok został wydany przez sąsiadów, z którymi znano się nieraz od dziecka. 

"Czy słyszałeś modły Panie? 

Oczy ojca czy pamiętasz. 

Gdy hańbili córkę jego 

banderowcy jak zwierzęta. 

On na drzwiach ukrzyżowany, 

błagał "Zmiłuj się nad nami". 

Zlitowali się oprawcy, 

skłuli oczy bagnetami..."

Anna Herbich jest młodą dziennikarką, która na swoim koncie ma już kilka książek-wspomnień, m.in. kobiet walczących w Powstaniu Warszawskim, wywiezionych na daleką Syberię, czy też związanych z ruchem Solidarności. Tym razem postanowiła przeprowadzić rozmowy z kobietami, które przeżyły rzeź wołyńską. W ten sposób powstał niezwykły zbiór wspomnień, które złożyły się na książkę "Dziewczyny z Wołynia".

Tytuł: "Dziewczyny z Wołynia. Prawdziwe historie"

Autor: Anna Herbich

Wydawnictwo Znak Horyzonty

Kraków 2018

Ilość stron: 278

Dziewięć historii. Dziewięć różnych obrazów ludobójstwa na Wołyniu, scen, których nikt z nas nie chciałby oglądać na własne oczy. Z tych historii wyłaniają się dwa obrazy Wołynia. Pierwszy to obraz beztroskiego dzieciństwa spędzonego u boku kochających krewnych. Obraz sielskich sadów pachnących kwitnącymi czereśniami i pól na których szumiało dojrzewające zboże. Obraz tradycyjnych zabaw oraz zwyczajów, jednoczących całą społeczność danej osady. Osady, gdzie przecież Ukraińcy i Polacy żyli ze sobą w pokoju i zgodzie.

"Czy widziałeś Ojcze Święty,
patrząc z góry przez firmament.
Dzieci śliczne jak aniołki,
na sztachety powbijane...
Kto je teraz poprowadzi
na spotkanie z Tobą, Boże.
One przecież takie małe,
zbłądzą same w tych przestworzach..."

I drugi obraz wydobywający się z opowieści kobiet. Obraz lat wojennych, niepewności jutra, strachu i leku. To obraz ojców i braci idących do wojska. Wreszcie pierwszych prześladował ludności Polskiej przez Ukraińców. Straszne wiadomości dochodzące z okolicznych wsi. W końcu człowiek sam nie wiedział, czego ma się spodziewać. Pomimo organizowania przez Polaków oddziałów samoobrony, oddziały UPA atakowały w najmniej spodziewanych momentach. Czasami była to wieczerza wigilijna, a innym razem niedzielna Msza święta. Wielu bliskich kobiet z opowieści zostało zastrzelonych wręcz na ich oczach, a im samym niejednokrotnie wręcz cudem udało się ocaleć z pogromu. Niejednokrotnie same musiały udawać martwych, dzięki temu żołnierze nie dobili ich bagnetami. Następnie uciekały jak najdalej od wioski, a drogę oświetlała im łuna płonących chat. Czasami udało im się znaleźć schronienie u swoich krewnych, czasami przygarniali ich obcy ludzie, a czasami zmuszone były dorastać w domach dziecka, na szczęście już po polskiej stronie granicy.

"Czy spamiętasz Panie Świata,
męczenników tych z Wołynia.
Umierali z myślą o Tej,
która nigdy nie zaginie.
Polska o nich zapomniała,
rozpłynęła się w oddali.
Czasem drżąca ręka starca
świeczkę jeszcze tu zapali.
Porastają chwastem zgliszcza,
groby toną w bujnej trawie.
Jutro już nie będzie komu,
świeczki za Nich tu postawić...".

O zbrodni na Wołyniu świat miał się nie dowiedzieć. Tak samo zresztą jak o Katyniu. Jak wspomina jedna z kobiet, Ukraińcy starannie zacierali ślady egzekucji. Nie wszystkich jednak udało im się pozbawić życia. Janina, Teodora, Alfreda, Janina, Józefa, Helena, Rozalia, Zofia i Helena w chwili wydarzeń na Wołyniu miały po kilka, kilkanaście lat. Jednak sceny z tamtych dni odcisnęły im się tak bardzo w pamięć, że nawet po latach są wstanie odtworzyć je ze szczegółami. Jak same przyznały, Wołyń odcisnął na ich życiu szczególny ślad. Za każdym razem, kiedy wracały na Wołyń, czuły, że wracają do cząstki siebie, która tam została. Chociaż są już właściwie u kresu swojego życia chcą głosić prawdę o Wołyniu tak długo, jak tylko będą w stanie. Tak, aby ta historia nie była już zafałszowana, tak jak to miało miejsce przez szereg długich lat...

* W recenzji wykorzystałam słowa piosenki "Wołyń 1943" z repertuaru Lecha Markowskiego