582. Tego jeszcze nie przerabialiśmy...

Na ostatnim spotkaniu formacyjnym ksiądz zaproponował nam, jako animatorom, wyjazd na młodzieżową wycieczkę do tzw. "Chlebowej chaty" w Brennej. Co prawda proboszcz już jakiś czas temu ogłosił ten wyjazd, ale tak jakoś nie paliło mi się tam jechać. Dopiero jak nasz opiekun nam poddał taką propozycję i zgłosiło się kilka moich znajomych... Oj to już prędzej. Ręka moja zaraz powędrowała w górę, a z gardła wydobyło się proste:

 - Ja pszę księdza, ja! 

Wczoraj na facebooku otrzymaliśmy ostatnie informacje na temat wyjazdu. W sumie do tej pory nie wiele wiedzieliśmy poza tym, że wycieczka jest. Ale nie od dzisiaj wiadomo, że katarek potrafi rozwalić życie niejednemu twardzielowi... Grunt, że nie trwaliśmy w tej niewiedzy do dzisiaj. A reszta ujdzie w 37 osobowym tłumie...

Tradycyjnie na miejscu zbiórki pojawiłam się trochę przed czasem. Jakoś nie lubię żyć w przeświadczeniu, że to na mnie czekają. Chociaż kilkoro rodziców wpadło na ten sam pomysł i stało razem ze mną. Z czasem gronko oczekujących urosło do dosyć pokaźnej sumki. Wśród nich przedstawiciele wszystkich dziecięcych i młodzieżowych grup parafialnych - i schola, i dzieciaki z Oratorium, i my animatorzy, i jeden ministrant się znalazł, i dzieci ze szkoły podstawowej, i tylko księdza brakowało do kompletu. No, ale jego wysoką sylwetkę z uśmiechem od ucha do ucha widać było z daleka. Chociaż nie miał na sobie sutanny wiedzieliśmy, że to nasz Oskar.

 - To nie proboszcz z nami jedzie? - P. puknęła mnie lekko w ramię.

 - Może jedzie... Przecież mogą jechać oboje...

 - A schola też jedzie? - zdziwienie trwało dalej.

Wzruszyłam ramionami, bo co miałam powiedzieć. Tymczasem ksiądz z daleka zaczął pozdrawiać wszystkich, po czym jak gdyby nigdy nic minął wszystkich i podszedł do nas, animatorów, aby się z nami przywitać poprzez podanie każdemu dłoni i mocnym jej uściśnięciu, a przy okazji prostej formułce "Witam cię Karola, Aniu, Zosiu, Michale itp.". Sympatyczny ten nasz ksiądz, nieprawdaż? Kolejne zaskoczenie to takie, że normalnie kierownik wycieczki siada na przodzie. Co robi Boski Oski? Po sprawdzeniu listy obecności(a propos to nie naniósł tam samego siebie, a potem mu się ilość osób nie zgadzała😆, biedny dziesięć minut kombinował co i jak, a my z nim) idzie do nas na tyły i gada o wszystkim i o niczym. I w sumie tacy powinni być księża salezjanie - otwarci na problemy i troski młodych. 

Po ponad godzinie śmiechów i chichów dotarliśmy na miejsce. Jeszcze przed otworzeniem drzwi wyjściowych usłyszeliśmy, że mamy jako animatorzy wysiąść pierwsi z pojazdu i pilnować, żeby dzieci się nie rozlazły. Zgodnie razem panowaliśmy nad sytuacją i dopiero jak ksiądz jako ostatni wysiadł z autokaru, podzieliliśmy się na dwie grupy i jedna poszła z dzieciarnią do toalety, a druga czekała bardziej lub mniej cierpliwie na resztę. Po jakiś 20 minutach grupy się połączyły, lecz właściciele "Chlebowej Chaty" kazali nam poczekać jeszcze 10 minut. I wtedy się zaczęło.

Ponieważ dzieciaki zaczęły coraz bardziej dokazywać W. poprosiła wszystkich o ustawienie się w kółko. Ok. Pomyślałam sobie, że pewnie chce przeprowadzić z nimi jakąś zabawę na rozładowanie energii. Toteż bez marudzenia zaczęłam jej pomagać. Nagle słyszę, jak W. mnie woła, abym do niej podeszła. No, to też mnie nie dziwi. Czasami bowiem zdarza się tak, że pomagamy sobie w przeprowadzeniu zabawy. Podchodzę więc do W. I wtedy usłyszałam coś, co zupełnie odebrało mi mowę:

 - Lubicie animatorkę Karolinę?!

 - Taaak!

 - To w takim razie proszę o głośne "Sto lat", bo Lolek miał w tym tygodniu urodziny!

Cały orszak dziecięcych głosów solidarnie odśpiewało mi symboliczne "Sto lat". W sumie nie przypominam sobie, aby tak wiele osób odśpiewało mi ten szlagier. A już zupełnie nie spodziewałam się, że Oratorium wpadnie na tak "szalony" pomysł. Tym bardziej, że właściwie wszyscy z naszej paczki złożyli mi życzenia w dniu urodzin przez fejsa, ksiądz zrobił to w środę po Mszy świętej. Zrobiło mi się niezwykle miło. Tak samo, jak w autokarze, kiedy zorientowałam się, że nowa dziewczyna z Oratorium rozumie mnie bez najmniejszych problemów 😃. Szkoda, że nie kupiłam cukierków, dzieci by miały radochę, podejrzewam że dorośli też.

Zaraz po odśpiewaniu "Stu lat" i życzeniach udaliśmy się do wnętrza chaty, która cofała nas w czasie do przełomu XIX i XX wieku. Chociaż ja wiele tamtejszych sprzętów znałam z domów moich babć. Moi rodzice wyszli z biednych, wiejskich chatynek. Takich, gdzie gotowało się na piecu, nie było wodociągów, lekcje odrabiało się przy lampie naftowej, czy wręcz świeczkach, zaś jedyną rozrywką dla dzieci był wypas bydła i zbieranie snopków w czasie żniw. Dlatego nie dziwił mnie cep, żarna, czy też maślniczka do produkcji masła. Jednak współczesne dzieci nie znają już tych rzeczy, toteż uciechę miały np. z oddzielania mleka od śmietany.

Czy też ubijania mleka tak, aby powstało z tego masło

A potem masło trzeba było uformować w maselniczce, żeby potem było czym posmarować podpłomyki.

Ale najpierw trzeba było przygotować sobie te podpłomyki. Najpierw żarnami zmielić mąkę...

Potem z gotowego ciasta uformować podpłomyki.

 I poczekać, aż się wypieką w piecu(a propos, kto pamięta takie piece chlebowe?)

A potem wszyscy zajadaliśmy się wytworzonymi produktami niczym najlepszymi fast foodami.

Następnie poszliśmy do stodoły

Gdzie m.in. poznaliśmy działanie cepa

Dzieciaki zaś zafascynowane były tym urządzeniem

Na koniec zaś odbyła się prelekcja o pszczołach.

I w sumie wszyscy w wyjątkowo dobrych nastrojach wróciliśmy do domu. To była bardzo pouczająca wycieczka, zwłaszcza dla dzieciaków. Mamy nadzieję, że nie ostatnia, wszak tyle jest interesujących miejsc w okolicy do zwiedzenia. My zaś, animatorzy, po raz kolejny mieliśmy przyjemność pomagać w organizacji. A przy okazji okazało się, że mamy kolejne bojowe zadanie - przeprowadzkę z piętra do piwnicy. Mamy tam przenieść nasze zabawki, gry planszowe, książki oraz przybory plastyczne. Musimy się tylko umówić na odpowiednią porę.

581. I tym sposobem średnia moich czytań na Mszach świętych wynosi od dzisiaj 0,6

W niedzielę po Mszy zatrzymała mnie osoba prowadząca scholę. Spodziewałam się bury za moje zachowanie, kiedy na niespodziewanej próbie po Mszy, robiłam wszystko, ale tylko nie to, co inni. A im głośniej stukałam butem o podłogę, tym bardziej krzywo patrzyła na mnie. Z drugiej strony nie po to chodzę w soboty na próby, żeby potem zostawać po Mszy na kolejnej. Już, już szykowałam się na ale pod moim adresem, kiedy ni z gruszki ni z pietruszki dobiegło do moich uszów:

 - Jesteś w środę, prawda.

Dzisiaj bowiem cotygodniową nowennę do Maryi Panny obstawiała schola. Skinęłam niepewnie głową.

 - Super, w takim razie przeczytasz cztery ostatnie wezwania Modlitwy Wiernych - dodała wręczając mi kartkę z wypisaną modlitwą. Trochę niepewnie na nią spojrzałam, a jednocześnie zaczęłam się zastanawiać, gdzie w tym wszystkim jest przysłowiowy haczyk. Ostatni raz coś czytałam na Mszy św. w lipcu zeszłego roku podczas ŚDM w parafii. Potem było jeszcze jedno rozważanie podczas różańca świętego, a potem wolano o mnie zapomnieć. I nagle po czternastu miesiącach bach, przypomniano sobie, że jest taki Lolek, co może niezbyt wyraźnie mówi, ale w ostateczności może coś wydukać do mikrofonu. Mogłabym pomyśleć, że to taki prezent z okazji urodzin. Ale oni przecież nie wiedzieli, że wczoraj miałam urodziny. Moja nieufność w powtarzanie się pewnych sytuacji spowodowała jednak, że zdecydowałam się podjąć tego zadania.

 - No to super. Jakby coś się działo i nie mogłabyś jednak przyjść, to po prostu zadzwoń.

Yhm, jej niedoczekanie. Nawet jakbym była na łożu śmierci, to zebrałabym ostatnie siły i przywlekłabym się na tą całą nowennę. 

Nie wiem jak to się stało, ale po powrocie do domu z wrażenia zgubiłam gdzieś tą kartkę(zakład, że jutro się znajdzie). Poszłam więc dzisiaj z czytaniem na żywca, wszak nie wiedziałam co mam czytać. Widok zasmarkanego księdza Oskara przy ołtarzu jakoś mnie nie uspokoił(ciekawe czy księża mogą iść na L4). No dobra, robiłam dobrą minę do złej gry, chociaż kiedy schodziłam z chóru do ambonki, miałam ochotę uciec ze strachu. Nie wiem czy bardziej bałam się babki prowadzącej scholę, czy księży, czy może wiernych na kościele. Chociaż ci ostatni jakoś nigdy głupio nie komentowali moich występów, ba, nawet zdarzało się, że po jakimś zaczepiali moich rodziców z komentarzem, że moje czytanie było najbardziej przejmujące. Ksiądz Oskar jakoś dziwnie na mnie spojrzał, no ale w tej roli jeszcze nie miał okazji mnie widzieć, więc mu wybaczam. A może myślał, że po prostu ma jakieś halucynacje, albo musi zmienić okulary...

Dobrze, osoba przede mną przeczytała swoje trzy wezwania - pora na mnie. Weszłam na ambonkę, zaczęłam czytać. Mikrofon wyłapywał wypowiadane przeze mnie słowa. W sumie był dla mnie za wysoko. No, ale dla mnie mikrofon to świętość, której lepiej nie ruszać. Jeszcze się popsuje... Co prawda słyszę szept księdza: Daj sobie niżej ten mikrofon, strach jest jednak silniejszy. Niech jest jak jest. Czytam powoli, spokojnie, dłuższe wyrazy dzieląc na sylaby. Na każde wezwanie wszyscy odpowiedzieli mi zgodnie: Wysłuchaj nas Panie. Cztery wezwania minęły mi szybciej niżbym myślała. Potem powoli zeszłam z ołtarza i udałam się z powrotem na chór. Po drodze tylko wzrok mój się spotkał z moją "ulubioną" mamusią jednej ze scholanek wyraźnie niezadowoloną z tego, że to ja czytałam, a nie jej córeczka, czy wręcz ona sama(pominę fakt, że dziewczę czyta coś praktycznie w każdą niedzielę i przez większość nowenn). No cóż, jakoś mnie to nie zraziło. Po ostatnich miesiącach postanowiłam po prostu robić swoje, bez względu na innych. Dla równowagi inna pani podniosła kciuk w górę, więc chyba było nieźle... Aha, i babka ze scholi głupio tego nie skomentowała, chyba nawet się nie kapnęła, że czytam to po raz pierwszy.

I tym sposobem średnia przeczytanych przeze mnie rzeczy podczas Mszy świętej wzrosła z jednego razu na dwa lata do 0,6... na rok. Kto wie, może kiedyś ta średnia dobije do 1 na rok... Czas pokarze.

Aaa, jeszcze zadano mi dziwne pytanie dlaczego Oratorium nie angażuje się w przygotowanie nowenn. A bo to ja wiem? Niech lepiej zadadzą je księdzu Oskarowi. Oczywiście wtedy, kiedy się wykuruje, chociaż czarno to widzę...

580. Jaki był ten dzień...

Późno już, otwiera się noc,
sen podchodzi do drzwi
na palcach jak kot.
Przychodzi czas ucieczki na aut,
gdy kolejny mój dzień
wspomnieniem się stał.

Wieczorem, przed zaśnięciem, kiedy już pogaszone są wszystkie światła, lubię sobie poleżeć w łóżku i zastanowić się nad dniem, który właśnie minął. Ostatnio z powodu coraz chłodniejszych nocy towarzyszy mi w tym moja mała Puśka, która wciska mi się pod kołdrę i tam sobie spokojnie śpi. Co mnie dobrego w nim spotkało? A może coś mi się nie udało i trzeba pomyśleć co zrobić, aby to się nie powtórzyło. Nie zawsze jest to możliwe, ale warto się postarać. Każdy dzień składa się bowiem z malutkich elementów, które się ze sobą sumują i tworzą nasze codzienne życie. Taka analiza minionego dnia pozwala też w kształtowaniu swojej osoby oraz wyznaczaniu sobie kolejnych celów do realizacji. Nie musi to być zdobycie szczytu Mont Everest, chociaż dla niejednego z nas niektóre prozaiczne rzeczy mogą być prywatnymi Mont Everestami, które przy odrobinie samozaparcia możemy zdobyć! Każdy dzień jest inny. Nawet jeżeli siedzimy cały czas w domu możemy sprawić, że każdy dzień będzie inny i na swój sposób ciekawy. Wieczorami myślę także o osobach, które w jakiś sposób wpłynęły na moje życie. Jest sporo, nawet w Internecie spotkałam wielu ludzi, którzy ukształtowali moją osobowość. Jestem za nich wdzięczna, tak samo, jak za każdy dzień mojego życia. Pomimo wszystkich przeciwności losu, chyba mogę powiedzieć, że jestem szczęśliwa...

Jaki był ten dzień,

co darował, co wziął.

Czy mnie wyniósł pod niebo,

czy zrzucił na dno.

Jaki był ten dzień,

czy coś zmienił, czy nie,

czy był tylko nadzieją

na dobre i złe...

579. Bóg nie potrzebuje heroicznych bohaterów...

Wiecie co mi powiedziała kierowniczka kolonii na odchodne: że czego jak czego, ale takiej wrażliwości na krzywdę drugiego człowieka i empatii w stosunku do innych jak u mnie to można długo szukać. Z jednej strony to chyba dobrze dla innych, ale z drugiej  nie do końca dobrze dla mnie, bo zawsze martwię się o tego słabszego, czy tam chorego. 

Zastanawiam się, jaki był sens robienia w dniu wczorajszym spotkania formacyjnego "Oratorium", skoro nasz główny opiekun był "umierający". Bo wiecie, dla większości mężczyzn katar, bolące gardło oraz ogólne rozbicie jest oznaką zbliżającego się kresu swoich dni. Z drugiej strony, skoro już się tak źle czuł, to chyba mógł nam napisać coś w rodzaju "Słuchajcie, jest taka i taka sytuacja, spotkajmy się kiedyś indziej". Wydaje mi się, że każdy by zrozumiał... Gdzie ksiądz Oskar się tak dorobił? Oficjalnie odziedziczył katar od zakichanych dzieciaków w szkole. A nieoficjalnie - w sumie to w tym domu mają ciut zimno...

Jak już zdecydował się na odgrywanie roli bohatera narodowego, co to nawet na łożu śmierci potrafi wziąć na siebie obowiązek wyedukowania wątpliwej pobożności trzódki bożej, tak dzielnie grał tą rolę do końca. I trochę się przeraził naszym brakiem podstawowej wiedzy o życiu i działalności księdza Bosko. To znaczy ja wiedziałam, no ale ja to ja, od początku działalności siedzę niejako w tej dziedzinie, poza tym to moja macierzysta parafia, więc głupio tak nic o niej nie wiedzieć. A uwierzcie mi, że kiedyś księża naprawdę przykładali się do tego, aby animatorzy zdobyli w tej kwestii porządne wiadomości. Dbali o nasz wszechstronny rozwój. A potem jakby to się zatarło. A może po prostu kolejni księża robili wszystko po macoszemu. Żeby tylko ktoś był z dziećmi, a co ten ktoś sobą reprezentuje to niech zejdzie na dalszy plan. Bo trzy Oratoriady w roku to za mało, tutaj potrzebna jest stała formacja. I nagle przyszedł może nie do końca doświadczony Boski Oski, jak to nieoficjalnie go nazywamy(ale o tym cicho sza, bo oficjalnie jest księdzem Oskarem), lecz z głową pełną pomysłów i planem działania. Widząc, że tylko ja trzymam łapę w górze westchnął tylko i zaczął swoim zachrypniętym głosem wałkować życiorys świętego. Super, nie ma to jak słuchać czegoś po raz enty. Ale za to podsunął mi niezły pomysł na notatkę na Dzień Nauczyciela. No bo założyciel salezjanów wymyślił całkiem fajny system edukacyjny, który poleciłabym każdemu nauczycielowi. Padł nawet pomysł obejrzenia filmu o Janie Bosko, ale jak człowiek jest na granicy życia i śmierci to szkoda czasu na tego typu rzeczy. Poza tym film trwa prawie trzy godziny... Obejrzymy go innym razem. Tak jak film "Pan od muzyki"(widział ktoś? ciekawy?). Potem trochę obgadaliśmy najbliższe zajęcia z dzieciakami. Oczywiście wybuchnął bunt, kiedy ksiądz Oskar powiedział nam o zaostrzeniu klauzury i brakiem wstępu do kuchni osobom postronnym(mnie tam osobiście nie przeszkadza klauzura, a nawet cieszę się, że ona jest). Ale za to pojawił się pomysł ciepłych zup dla dzieci zamiast oklepanych kanapek, co także zostało oprotestowane przez młodzieżówkę. A przekrzyczenie księdza nie było trudnym zadaniem. Co im przeszkadza zupa. Wychodzi brak zasad stosowanych przez poprzedniego opiekuna Oratorium. Chciał za wszelką cenę zachować przy sobie młodzież i pozwalał im dosłownie na wszystko. Tych z zewnątrz traktował lepiej niż parafialnych animatorów. Przecież większość starej ekipy się poddała, bo nie miała za wiele do powiedzenia. A teraz są tego efekty... Mam nadzieję, że teraz nie będzie takiego bałaganu. Żeby tylko ksiądz Oskar szybko wrócił do siebie, bo wczoraj nawet nie mógł opanować całego towarzystwa(a jednak głos jest bardzo ważny). No i żeby się bardziej nie rozchorował, bo wtedy będzie naprawdę mało ciekawie. Bo tak naprawdę Bóg nie potrzebuje heroicznych bohaterów, a ludzi, którzy swoimi zwyczajnymi uczynkami będą zmieniać cząstkę otaczającego ich świata na lepsze...

P.s. Myślicie, że to normalne, że martwię się tak zwyczajnie, po ludzku(tylko proszę, bez zbędnych skojarzeń, bo ksiądz Oskar nawet nie jest w moim typie) o jego zdrowie? Dla jasności - jak jakieś nasze oratoryjne czy tam scholowe dziecko choruje, czy tam inna znajoma osoba to też się martwię. Ale dziecko to dziecko, a ksiądz to ksiądz...

578. Moja własna Akademia Życia

Dużo się ostatnio dzieje w moim życiu, nie zawsze są to rzeczy dobre i idące po mojej myśli. Ciężko jest o niektórych sprawach pisać, tym bardziej, że należę raczej do optymistów i taką ścieżką staram się podążać. Jak długo to jeszcze potrwa nie wiem, wszak jestem tylko maluczkim człowiekiem i też mam swoje granice wytrzymałości. W trudnych chwilach sięgam do książek. Dwa dni mi wystarczyły aby przeczytać 332 strony "Nigdy w życiu" Grocholi oraz 224 strony "Monidła..." Halszki Opfer. Zawsze kiedy miałam problem uciekałam w świat książek. Inni krzyczeli, bili się, wyzywali... Ja sięgałam po książkę i po prostu ją czytałam. I tak mi zostało. Dzięki temu przeczytałam całkiem niezłą ilość pozycji. Ale nerwy nie były jedynym tego powodem. Telewizja jakoś nigdy mnie nie pociągała. Ale książki - owszem. Jutro planuję podskoczyć do Biblioteki Śląskiej w celu wymienienia asortymentu. Pozycje mam już zamówione - będzie co robić w długie, jesienne wieczory. I skupić na czymś swoje niepokorne myśli. Czasami kotka przemknie mi przed oczami. Ale ona chyba wyczuwa już jesień i woli zwinąć się w kłębuszek na tapczanie i z tej pozycji bacznie obserwować otaczający ją świat...

Ostatnio coraz częściej słyszę w swoim środowisku o projekcie zatytułowanym "Akademia Życia". Jest to program skierowany do osób w wieku do 25 lat, który ma na celu aktywizację społeczną oraz zawodową osób niepełnosprawnych. Z grubsza wygląda to tak, że zrekrutowana osoba na pół roku przeprowadza się do specjalnie przystosowanego mieszkania w Koninie i tam przez ten czas sobie żyje pod okiem wykwalifikowanych instruktorów. A potem wraca do domu... Wszystko ładnie i pięknie, tylko ten ostatni punkt jakoś do mnie nie przemawia. No bo wiecie, rodzice bywają różni, zwłaszcza w stosunku do nas, niepełnosprawnych, bywają nadopiekuńczy. A wtedy całe doświadczenie zdobyte podczas tych sześciu miesięcy może iść wniwecz.

Nie miałam okazji wziąć udziału w tego typu przedsięwzięciu, ale nic nie szkodzi. Bo moja prywatna Akademia Życia trwa już piąty rok. Od pięciu lat mieszkam w samodzielnej kawalerce i jakoś sobie radzę. Długo by pisać jak do tego doszło. Prawdą jest jednak to, że mam cudownych rodziców, którzy nigdy się nade mną nie rozkwilali, tylko od początku uczyli samodzielności. Niemal co roku wyjeżdżałam na letnie i zimowe obozy sportowe, sama wracałam do domu z szkoły położonej na obrzeżach miasta, a potem nikogo nie dziwiło, że sama dojeżdżam na studia w Katowicach(nikomu się wtedy nawet nie śniło, że za parę lat będę sama dojeżdżać na zajęcia w Krakowie), sama zostawałam na kilka dni w domu(i nikomu nie przyszło do głowy, aby wezwać opiekę społeczną), coś tam nawet umiałam upichcić. Czyli w mojej sytuacji było całkiem nieźle.

W końcu we wrześniu 2012 otrzymałam własne, samodzielne mieszkanie. Myślicie, że się nie bałam, kiedy rozpakowywałam swoje rzeczy? Bałam się jak nie wiem co. I w sumie dalej się boję. Ale z każdym dniem było i jest coraz lepiej. Są oczywiście rzeczy, których nie przeskoczę, np. mycie okien, wieszanie firanek, czy też przybijanie gwoździ, ale przecież nie można być we wszystkim najlepszym, prawda? Ja tam się cieszę, że z posiadanymi umiejętnościami całkiem nieźle sobie radzę z tym wszystkim i korzystam z pomocy rodziny naprawdę w minimalnym stopniu. Często na forum dla niepełnosprawnych spotykam się z opinią, że nie ma sensu wyprowadzać się od rodziców, bo z renty socjalnej nie da się utrzymać na odpowiednim poziomie. Co ciekawe, piszą to ludzie, którzy zawsze mieszkali z rodzicami. A ja się zastanawiam co dla nich oznacza "życie na odpowiednim poziomie". Bo tak sobie myślę, że skoro z tej niewielkiej renty udaje mi się porobić wszystkie opłaty, nie umrzeć z głodu, chodzić w miarę schludnie ubranym i jeszcze coś z tego odłożyć, to raczej jest nieźle. Oczywiście nie chodzę w markowych ciuchach, do stołowania się w restauracjach też mi daleko, ale za to raz w roku udaje mi się wyjechać za granicę, a i na Oratriady, czy też raz na jakiś czas kino mi starcza. Czasami udzielę komuś korepetycji, w tym roku pierwszy raz wyjechałam na kolonie jako wychowawca. Więc da się. Trzeba tylko mądrze rozplanować swoje wydatki.

Ktoś mi powie, że miałam w tym wszystkim szczęście. Jasne, przecież mogłam powiedzieć "Nie, nie ma mowy, zostaję w domu rodzinnym". Jak by się wtedy potoczyło moje życie? Pewnie bym miała więcej w nim czasu na własne przyjemności, ale czy byłabym szczęśliwsza? Jestem więc wdzięczna losowi, że pozwolił mi na taką Akademię Życia, która trwa całe moje życie i która uczy mnie więcej, niż niejeden wykwalifikowany instruktor...

577. Golem i jego legenda

Słyszeliście kiedyś o Golemie?
Golem w tradycji żydowskiej to gliniana istota utworzona na kształt człowieka, pozbawiona jest jednak duszy oraz mowy rozumnej. Nie jest to jednak oryginalne judaistyczne wyobrażenie, lecz zapożyczone z kultury egipskiej, bowiem obraz ożywionego człowieka z gliny pojawia się w tamtejszej literaturze datowanej na 2 połowę VI wieku p. n. e.
Hebrajskie słowo "Golem" występuje w Piśmie Świętym tylko jeden raz, w Księdze Psalmów w rozdziale 135, wersety 15 - 17. Tenże werset tradycja żydowska wkłada w usta Adama. Zresztą część tradycji żydowskiej traktuje Adama, który jeszcze nie został dotknięty Bożym tchnieniem, jako Golema. Chociaż słowo "golem" tłumaczy się tutaj jako embrion, to prawdopodobnie jego znaczenie jest zupełnie inne - jako coś bezkształtnego i pozbawionego formy.

Tworzenie golema przez ludzi powiązane jest z powtarzaniem procesu bożej kreacji. Ponieważ przyjęło się, że została dokonana za pomocą liter alfabetu hebrajskiego, przez odpowiednie jego układy podjęto próby ponowienia jego.
Pierwsze przekazy o powstaniu golema za pośrednictwem rąk ludzkich zawiera Talmud. Później stałe praktyki odtworzenia golema związane były z magicznym wykorzystaniem traktatu Sefer Jecira oraz odtworzeniem podanej w nim struktury boskiej kreacji.
Najbardziej znanym odtwórcą legendarnego golema jest praski rabin Jehude Low ben Bezalel, znany także jako Maharal. Działo się to w II połowie XVI wieku, kiedy nasiliły się ataki na tamtejszych Żydów, posądzanych o bezbożne praktyki oraz okultyzm. W celu obronienia siebie i innych Jehude ulepił z gliny postać wielkiego człowieka, a następnie ożywił go za pomocą magicznych rytuałów i modłów, na koniec zaś wypisał na jego czole, bądź też włożył do golemich ust pergamin ze słowem "Emet", które w języku hebrajskim oznacza "prawdę". Kiedy wymazywało się pierwszą literę powstawało słowo "met", co w oryginalnym języku hebrajskim oznaczało tyle co "śmierć", a tym samym odbierało mu życie. Inna wersja legendy mówi, że słowem tym miał być "Adam", czyli "człowiek". Po pozbyciu się pierwszej litery powstawało słowo "dam", to jest po hebrajsku "krew". Stworzona istota była jednak bezrozumna, bezmyślna oraz nie posiadała wolnej woli, ponieważ została stworzona przez człowieka, a nie Boga. Mogła jednak wykonywać polecenia i pracować, wedle wskazówek wydawanych przez jego stwórcę.
Golem posłusznie wykonywał polecenia Maharala, jednak pewnego dnia coś poszło nie tak. Według jednej z wersji legendy tuż po obronie Żydów przed atakami ludności, Golem wpada w szał i zaczyna mordować tych, których miał bronić. Widząc to Maharal wyjął mu pergamin z ust oraz wykreślił pierwszą literę ze słowa "Emet", przez co unieruchomił monstrum. Wedle innej legendy po wykonaniu pracy rabin wyjął pergamin z ust Golema, przez co go unieruchomił. Jeszcze inna legenda mówi o tym, że pewnego dnia Maharal zapomniał wyjąć szem z ust Golema kiedy wychodził do synagogi. Ponieważ Golem nie miał żadnego zajęcia zaczął niszczyć cenne meble, rzeźby, jak również wyposażenie domu rabina. Zszokowana gosposia przybiegła do bożnicy i błagała Jehuda, żeby położył temu kres. Jehuda krzyknął na Golema, aby się zatrzymał, a następnie wyciągnął mu z ust pergamin. Ponieważ działo się to w czasie jednego z żydowskich świąt, Golem zamienił się w proch i spoczął na strychu Synagogi Staronowej, która stoi po dzień dzisiejszy w żydowskiej dzielnicy Pragi. Poszukiwania Golema w XX wieku okazały się bezowocne. Dzisiaj tajemnicze stworzenie istnieje już tylko w książkach, piosenkach oraz filmach.

Synagoga Staronowa w średniowieczu - to tam został ukryty legendarny Golem

Synagoga Staronowa dzisiaj - niestety nie udało się mi jej uchwycić w całości

576. A kto nie zrozumiał hiszpańskiej wersji hymnu kolejnych Światowych Dni Młodzieży w Panamie

ten może odsłuchać polskiej aranżacji, na poniższym filmiku:

Dla przypomnienia oryginalną wersję zamieściłam w >>TYM<< poście. Już wtedy pisałam, że mi się podoba, chociaż wszystko było w hiszpańskiej wersji. Coś tam co prawda rozumiałam, wszak uczę się tego języka na własną rękę, jednak co język ojczysty to język ojczysty. Teraz ukazała się polska wersja hymnu i po odsłuchaniu jej zaparło mi dech w piersiach, zaś moją duszą targały same pozytywne emocje. Brawa dla twórców, zarówno ze strony oryginalnej, jak i tłumaczy, brawa dla kompozytorów muzyki, brawa dla wykonawców. Jeju, aż chce mi się napisać, że podoba mi się on bardziej niż rodzimy hymn "Błogosławieni miłosierni", ale to może przez naszą scholę, która bardziej go wyje, niż śpiewa. Co prawda sama nie śpiewam super, ale ja nie stoję przy mikrofonie i mnie nie słychać. Coś mi się zdaje, że w tym roku ponownie będziemy mieli efekt deja vi, czyli spychanie Karolinki na margines. Naprawdę, niekiedy nie mam siły nawet wyć z tego powodu...

575. Trzysta lat temu odbyła się pierwsza koronacja obrazu papieskimi koronami poza Stolicą Apostolską

Wspomnienie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny jest jednym z najstarszych świąt obchodzonych w chrześcijaństwie. Już w VII zostało zaliczone przez papieża do czterech najważniejszych uroczystości maryjnych w ciągu roku liturgicznego. Pismo Święte milczy na temat narodzenia Matki Bożej, pierwszy raz imię Maryi, już jako Matki Zbawiciela, pojawia się w rodowodzie Jezusa, o którym pisze św. Mateusz Ewangelista: "Jakub był ojcem Józefa, męża Maryi, z której narodził się Jezus, zwany Chrystusem"(Mt 1, 16).
Ale przecież Maryja musiała się urodzić, musiała być dzieckiem, przybiegać do matki z problemami i radościami. Tak samo myślał autor napisanej w połowie II wieku Protoewangelii Jakuba, apokryfu, który co prawda nie wszedł do kanonu pism Pisma Świętego, a jednak jest źródłem wielu istotnych informacji o Matce Bożej. To z niego np. przyjęło się, że rodzice Maryi mieli na imię Joachim i Anna, że dziewczynka przyszła na świat w Jerozolimie oraz że w wieku 3 lat została oddana do świątyni, gdzie wychowywała się wśród pobożnych niewiast.
Nie wiadomo kiedy dokładnie narodziła się Matka Boża. Przyjmując narodzenie Jezusa jako rok pierwszy, można założyć, że stało się to 16 - 20 lat wcześniej. Również co do miejsca narodzenia istnieją różne hipotezy. Naukowcy twierdzą, że Maryja mogła przyjść na świat w Setoris, Betlejem, Nazarecie bądź Jerozolimie, gdzie na fundamentach domu rodziców Maryi stoi współczesny kościół św. Anny. Tam też rozpoczął się kult Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
W Polsce wspomnienie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny szczególnie zostało sobie upodobane przez prosty wiejski lud, który nazwał je świętem Matki Boskiej Siewnej. Był taki zwyczaj, że dopiero po 8 września oraz wcześniejszym przygotowaniu pól rozpoczynał się jesienny siew. Zaorane zagony czekały na przyjęcie nowego daru - ziarna, które jeszcze przed pierwszym zimowym śniegiem nacieszy oczy rolników zielenią. Na wiosnę zaś, ziarno przygarnięte jesienią przez ziemię, wybuchnie swoim bogatym wzrostem, po to, aby pod koniec lata uradować nas stokrotnym plonem.
Nic więc dziwnego, że Kościół pragnie 8 września, a więc pod koniec lata i na progu jesieni, uczcić Matkę Bożą, wspominając Jej narodzenie. Jej przyjście na świat tak bardzo przywołuje w wyobraźni obraz jesiennego siewu. W Maryi bowiem Bóg powierzył ziemi drogocenne „ziarno”, które w przyszłości wyda plon. 
Nie wiadomo czy to przypadek, czy może zamierzone działanie, ale to właśnie 8 września 1717 roku Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej został naznaczony koronami papieża Klemensa XI. Warto tutaj zaznaczyć, że ikona Czarnej Madonny była już koronowana, jednakże dotychczas tego aktu dokonywali królowie i władcy Polscy, tacy jak np. Władysław Jagiełło, Władysław IV, czy też August II Mocny. Teraz jednak obraz miał zostać ukoronowany koronami samego papieża. Przyczynił się do tego ówczesny nuncjusz apostolski w Polsce - Girolam Grimaldi. On miał też dokonać koronacji Cudownego Obrazu, jednak z powodu niesprzyjających warunków obowiązek ten przejął biskup chełmski Krzysztof Szembek. 22 lipca 1717 roku na Jasną Górę przybył kanclerz Jan Sebastian Szembek(brat biskupa Szembeka), który przekazał ofiarowane korony, które otrzymał od nuncjusza w Saksonii, jak też przedstawił dekret, który upoważniał biskupa Szembeka do dokonania koronacji. W tym samym czasie wysłano listy do wszystkich klasztorów paulińskich oraz polskich diecezji, zawiadamiające o planowanej koronacji.
Zadbano również o wygląd zewnętrzny sanktuarium - wzniesione zostały majestatyczne łuki triumfalne, zgromadzono zapas amunicji oraz sztucznych ogni. Zaproszono znanych w kraju kaznodziei oraz kapele muzyczne, które miały uświetnić nabożeństwa. Dla dwutysięcznej grupy pielgrzymów, których nie pomieściły klasztorne mury, wybudowano obszerną szopę, której wnętrze dostosowano do sprawowania obrzędów liturgicznych. Podczas oktawy nie tylko ubodzy, spali pod gołym niebem, lecz także ludzie możni nie wstydzili się obozować wśród gawiedzi. Nabożeństwa odprawiano w wyżej wspomnianej szopie. O pozwolenie na możliwość sprawowania tam obrzędów liturgicznych poproszono biskupa krakowskiego Kazimierza Łubieńskiego, który udzielił go 3 września 1717 roku. Tenże hierarcha zezwolił na używanie przez biskupów biorących udział w obrzędzie koronacji ich własnych pontyfikaliów. Zezwolenie to wydano „z powodu wielkiej liczby ludzi, którzy nie tylko z Królestwa Polskiego, lecz także z sąsiednich prowincji przybyli”.
Biskup Krzysztof Szembek przybył do sanktuarium 6 września. Dzień później odebrał od brata korony oraz przy salwach armatnich oraz śpiewie hymnu "Ciebie Boga Wysławiamy" odbył uroczysty ingres na Jasną Górę. W przedsionku kościoła powitał go prowincjał paulinów. Biskup zgodnie ze zwyczajem odpowiedział pozdrowieniem, a następnie udał się do kaplicy Matki Bożej. Za nim podążali prałaci niosący korony. Bezpośrednio po przybyciu do kaplicy zaintonowano Litanię Loretańską, po odśpiewaniu której umieszczono korony w kaplicy św. Józefa, a biskupa wśród gorących owacji odprowadzono do przygotowanego mu w klasztorze mieszkania. Wieczorem odbyły się nieszpory, które inaugurowały dzień koronacji.
Nadszedł wreszcie dzień koronacji obrazu, czyli liturgiczne wspomnienie Narodzenia Matki Bożej. Przed świtem Cudowny Obraz został przeniesiony z kaplicy do dużego kościoła i umieszczony pod drogocennym baldachimem, który ofiarował biskup wrocławski. Na ścianach rozwisły tkaniny. Około godziny 8 biskup Szembek wszedł do jednej z klasztornych sal i zasiadł pod baldachimem. Obok niego stali magnaci i duchowieństwo. Po chwili do owej sali weszli w szyku procesyjnym ojcowie i bracia, poprzedzając Prowincjała i Przeora. Ojciec Konstantyn Pawłowski w mowie wprowadzającej prosił biskupa o przekazanie koron i dopełnienie obowiązku kapituły. Ba polecenie biskupa odczytano dekret Kapituły Watykańskiej wraz z pismem nuncjusza zezwalającym mu na dokonanie koronacji, Jednocześnie kazał przynieść korony, co też uczynili obecni tam prałaci. Biskup w swej krótkiej mowie podkreślił, że dzień koronacji jest jasnym promieniem wśród wielu przykrych doświadczeń, jakie przeżywa Polska. Wyraził też wdzięczność Bogu za to, że dostąpił zaszczytu uwieńczenia diademami cudownego Obrazu. Następnie podpisano dokumenty, które stwierdzały przekazanie koron. Zaraz po tym wyruszyła uroczysta procesja po wałach, w której brało udział duchowieństwo wraz z urzędnikami państwowymi. Pod baldachimem szedł biskup Szembek, a tuż przy nim prowincjał i przeor, którzy nieśli korony. Towarzyszyły temu salwy armatnie oraz śpiewany do momentu wejścia procesji do kościoła "Magnificat". Biskup zbliżył się do ołtarza, na którym ustawiono ikonę i nałożył korony najpierw Najświętszej Matce, a następnie jej Dziecięciu. Znajdujący się w pobliżu paulini przymocowali je do obrazu, co oznajmiła kolejna seria salw z armat.
Bezpośrednio po koronacji została odprawiona liturgia godzin, którą uroczyście celebrował biskup wraz z obecnym duchowieństwem. Następnie rozpoczęła się Msza Święta, podczas której kazanie wygłosił jezuita o. Atanazy Kiersnicki. Nazwał w nim Maryję Jasnogórską Polską Monarchinią, przypominając że Ona sama chciała nosić tytuł Królowej Polski.
Po zakończeniu obrzędów duchowieństwo udało się na posiłek do refektarza. W jego trakcie wzniesiony został toast za Papieża, Króla oraz samego biskupa Szembeka. Około godziny szesnastej goście zgromadzili się znów w jednej z sal klasztoru, aby przysłuchiwać się dysputom teologicznym, których teksty wydrukowane uprzednio w jasnogórskiej drukarni i pięknie oprawione, zostały rozdane słuchaczom.
W czasie nieszporów biskup wraz z asystą zszedł do dużego kościoła, aby w nich przewodniczyć. Następnie kazanie wygłosił o. Tomasz Srebrnicki, rektor krakowskiego kolegium jezuitów. Przypomniał on, iż Polska czekała na tę koronację od 1382 roku. Ale gdy wreszcie nastał ten dzień, Polacy nie potrafią się dostatecznie cieszyć: „żeśmy jakoś domowymi i postronnymi zahuczeni zgiełkami - odwykli triumfów”. W dyskretny sposób zaznaczył, że Maryja powinna stanowić wzór dla każdego władcy, gdyż najpierw można o Niej powiedzieć, że była Służebnicą Pańską, a dopiero potem Królową. Władcy ziemscy często kierują się w swym postępowaniu kaprysami, natomiast Maryja zawsze spieszy swemu ludowi na pomoc w każdej potrzebie. Trzeba zatem oddać Jej serca, a Ona za ten szczery dar odpłaci koroną wiecznego szczęścia.
 Po zakończeniu nieszporów biskup Szembek zbliżył się do ołtarza i okadził ukoronowany Obraz. Zaraz też zaczęto śpiewać Litanię Loretańską na sposób jasnogórski. Do tej modlitwy dołączyli się wierni. Przy dźwiękach wspaniałej muzyki uformowała się procesja. Na jej czele szli zakonnicy i inni duchowni odziani w świąteczne szaty. W rękach nieśli zapalone świece. Biskup koronator przystąpił do ołtarza i z pomocą prowincjała oraz przeora podniósł święty Obraz w górę. Wystrzały armatnie oznajmiły, że Królowa Polski wraca do swej komnaty. Obraz umieszczono na specjalnie przygotowanych ozdobnych nosidłach i poniesiono pod baldachimem. Procesja okrążyła mury forteczne i weszła do kaplicy Matki Bożej ze śpiewem starodawnych pieśni. Gdy procesja weszła do kaplicy, oddano salwy z murów fortecy, a biskup Szembek umieścił Obraz w ołtarzu i zaintonował uroczyste „Te Deum laudamus” a następnie odmówił modlitwę dziękczynną do Trójcy Przenajświętszej i udzielił solennego błogosławieństwa. Przeor Atanazy Kiedrzyński podziękował koronatorowi za dokonanie podniosłego aktu koronacji.
Przez całą oktawę Jasna Góra wypełniona była gwarem niezliczonych rzesz pielgrzymów uczestniczących z pobożnością w licznych nabożeństwach. Wygłoszono szereg homilii, w których kaznodzieje podkreślali królewską funkcję Maryi w narodzie polskim, zachęcając do pobożnych praktyk religijnych. O rozmachu uroczystości koronacyjnych świadczą liczby zapisane przez kronikarza w Aktach Prowincji Polskiej. W dzień koronacji i przez całą oktawę na Jasnej Górze w dużym kościele oraz w kaplicy Matki Bożej odprawiono ogółem 3252 Mszy św., nie licząc wielu celebrowanych poza sanktuarium. Pielgrzymom zaś rozdano 148 300 Komunii św. Można powiedzieć, że uroczystość ta miała zasięg ogólnopolski i uczestniczyli w niej przedstawiciele wszystkich warstw społecznych począwszy od dostojników państwowych, a skończywszy na ubogich wieśniakach. Nie jest wykluczone, że byli obecni także pielgrzymi z krajów ościennych, choć brak na temat pewnych informacji źródłowych.

574. Zawieszona w myślowej próżni

Wszelkie spotkania salezjańskiej młodzieży, niezależnie od tego czy są to Oratoriady, czy też Salezjańskie Spotkania Młodych, zmuszają ich uczestników do myślenia. Duża w tym zasługa wszelkich wygłaszanych przez przybyłych na te zjazdy księży, które są preambułą do odbywającej się później pracy w mniejszych grupach. Trudno bowiem dyskutować w grupie kilkuset osób, dlatego zawsze jesteśmy podzieleni na mniejsze grupki i w nich przez następnych kilkadziesiąt minut pracujemy, dzieląc się przemyśleniami na temat przewodni wysłuchanej konferencji. Oczywiście w ramach pomocy mamy pytania pomocnicze mające na celu pomóc nam w tym. Na koniec dzielimy się naszymi przemyśleniami z innymi uczestnikami zjazdu. Czasami wynikają z tego bardzo ciekawe wnioski...

Praca w grupach - Oratoriada w Tarnowskich Górach, grudzień 2016 rok

Podczas tegorocznego MGS-u na konferencję i następującą po niej pracę w grupach poświęcono aż dwa dni. Chyba trudniejsze były zajęcia pierwszego dnia, ponieważ większość z nas była zmęczona nocnym zwiedzaniem Drezna oraz porannym zdobywaniem Ślęży. Człowiek najchętniej kimnął by się w kościelnej ławce, nie zważając nawet na to, że daleko jej do wygodnego łóżka, czy choćby rozłożonego w szkole na karimacie śpiwora. Tylko jak tego dokonać, kiedy tuż przy tobie siedzi opiekun oratorium i kiedy mimowolnie zamykają ci się oczy, słyszysz znaczące hm-hm wpadające wprost do twojego ucha. Cóż było robić - trzeba było grzecznie siedzieć i słuchać o tym, że "Każde pokolenie ma własny czas". A potem wszyscy wyszliśmy na zewnątrz i udaliśmy się na wspomnianą pracę w grupach. Nasza grupa ulokowała się na schodach przy wejściu do kościoła. W sumie zastanawia mnie co myśleli sobie przechodnie, kiedy nas tak widzieli... Dyskusja kręciła się wokół tego, co chcielibyśmy zmienić w naszych Oratoriach oraz na wymyśleniu jakiegoś programu, który ułatwiłby ich funkcjonowanie(nasze grupa wymyśliła coś na wzór popularnego w szkołach średnich Erasmusa, który polegałby na wymianie animatorów między Oratoriami). Pracowało mi się średnio - nie wiedzieć dlaczego bolał mnie brzuch. W pewnym momencie miałam nawet ochotę napisać do kogoś z naszego Oratorium(bo do księdza jeszcze nie mam nr telefonu), aby nie czekali na mnie z obiadem, bo idę na poszukiwanie jakiegoś sklepu z czymś rozkurczowym, no ale jakoś tak samo mi to wszystko przeszło. Na koniec zaś dostaliśmy karteczki, z którymi udaliśmy się do świątyni. Mieliśmy na nich napisać, co byśmy chcieli w tym roku formacyjnym zrobić dla naszych Oratoriach.
Wchodząc do majestatycznego kościoła kątem oka w jednej ze środkowych ławek zauważyłam księdza Oskara. W sumie to przez dobrą godzinę został "bezrobotnym", bo cała ekipa i tak miała warsztaty. Ja jednak poszłam do jednej z pierwszych ławek i bezskutecznie próbowałam nakreślić coś na mojej kartuszce. Nie żebym nie miała pomysłu, ale trafił mi się jakiś felerny długopis. Tzn. nie za bardzo chciał ze mną współgrać. A że eksperymentowanie z naciskiem i zmianą kąta pisania jest nie dla mnie, tkwiłam przed tabula rasą... W końcu poddałam się i wyszłam z kościoła, oddając pustą karteczkę.
Ponieważ nie zlokalizowałam nikogo z naszego Oratorium, poszłam usiąść na murku przy salezjańskiej szkole znajdującej się tuż przy parafii. Jeszcze trochę bolał mnie brzuch, ale starałam się o tym nie myśleć, patrząc na grę słońca i cienia toczoną na szkolnym boisku. Ciemno - jasno, ciemno - i znowu jasno, wszystko w zależności od tego, jak zawiał wiatr. Jakoś tak automatycznie przyszła mi na myśl piosenka Michała Szpaka - "Color of your life"...

Jakoś tak zaczęłam zastanawiać się, jak to teraz będzie z tym naszym Oratorium. No bo niby ksiądz Oskar wydaje się być całkiem w porządku, jest młody, ma głowę pełną pomysłów i zdążył poznać, że takie Oratorium to jednak ciężki kawałek chleba, wszyscy u których był na jakiś tam praktykach, czy chociażby do pomocy przy organizacji półkolonii mówili nam, że super trafiliśmy, a jednak jakaś tam niepewność zostaje. Czy na pewno się odnajdzie i sprosta obowiązkom? Tym bardziej, że jest to zupełne przeciwieństwo poprzedniego opiekuna Oratorium - księdza Jacka. Tamten choleryk, chwytający sto srok za ogon, a jednocześnie niewiele rzeczy doprowadzający do końca. Tu zaś mamy stonowanego, stanowczego sangwinika, mocno stąpającego po ziemi...Ksiądz Jacek zawsze trzymał się od nas z dala na Oratoriadach, ksiądz Oskar zaś ciągle starał się być z nami. Nawet w sobotę po ślubach wieczystych swoich współbraci nie poszedł na uroczysty obiad, tylko jak gdyby nigdy nic jadł z nami bigos. Jeszcze jedna rzecz nie dawała mi spokoju - myśl, która wraca do mnie jak uporczywa mucha: ile czasu zajmie mi tym razem udowodnienie, że pomimo mojej niepełnosprawności mogę działać tak samo prężnie, jak moi sprawni koledzy. Że może wiele rzeczy zrobię wolniej, ale zrobię. Schola pozwoliła mi pierwszy raz przeczytać modlitwę wiernych po sześciu latach uczęszczania, ksiądz Jacek odkrył, że wcale nie jestem taka "beznadziejna" po zeszłorocznym ŚDMie(nawet się dało dać mi wychowawstwo podczas półkolonii). Jak będzie tym razem? Kiedy zrozumie, że niepełnosprawność nie musi przekreślać normalnego, pełnowartościowego życia?
I kiedy tak sobie myślałam nad tym wszystkim wyrósł przede mną ksiądz.
- Po warsztatach? - zapytał z troską. Skinęłam twierdząco głową. Po chwili usiadł obok mnie na murku. - Jak było? - dopytywał.
- Chyba dobrze - odszepnęłam odwracając głowę w jego kierunku. - Tylko jak było zadanie z napisaniem postanowienia na następny rok formacyjny, nic nie napisałam, bo jakiś taki trefny długopis dostałam. Widział ksiądz innych?
- Nic się nie przejmuj. Bóg wie co chciałaś napisać, nawet zanim ty o tym pomyślałaś. Zresztą znając ciebie  to wiem, że to będzie coś ekstra. Co do innych to Kinga i Wiktoria są w kościele. A reszta nie mam pojęcia gdzie jest - odparł z uśmiechem. - A ty jak się czujesz? Wszystko w porządku po wejściu na Ślężę?
- Tak, tak, w porządku - odparłam pomimo bolącego mnie jeszcze trochę brzucha. Nastała chwila ciszy. Kołaczące myśli nie dawały mi spokoju. Oczywiście mogłam się nimi podzielić z księdzem, ale to jeszcze nie to miejsce, i jeszcze nie ten czas. Po chwili dołączyła do nas reszta naszego składu i udaliśmy się po obiad.
Od wyjazdu mijają dwa tygodnie, a ja ciągle żyję tym, co usłyszałam podczas konferencji. Oraz niepewnością, co do swojego losu. No niestety najczęściej jest tak, że my, niepełnosprawni, musimy wiele razy coś komuś udowadniać. Ile ja bym dała, aby w ludziach nie było żadnych uprzedzeń, czy też stereotypów, aby najpierw działali, a potem mówili, że "się nie da"... Ale tak się chyba nie da... Z zajęciami dla dzieci wracamy prawdopodobnie od października więc niepewność jeszcze będzie mnie chyba męczyć...

573. Dwadzieścia lat temu pierwszy raz usłyszałam szkolny dzwonek

Pierwszy września 1997 roku wypadł w poniedziałek. Tego dnia wraz z całą rzeszą dzieci urodzonych w 1990 roku rozpoczęłam swoją przygodę z edukacją. Chociaż miałam za sobą dwuletnie przygotowanie jako uczeń zerówki, to tak naprawdę dopiero w szkole miała się rozpocząć moja przygoda z nauką. No bo zerówka to jeszcze podlegała pod przedszkole. A do przedszkola chodzą "oślaki". Przechodząc do szkoły awansowaliśmy o krok dalej.

Dziwnie zaczęła się dla mnie ta przygoda. Pierwotnie byłam zapisana do szkoły, która miała ruszyć przy przedszkolu do którego uczęszczałam. No właśnie miała... Pierwszego września okazało się, że jednak nie ruszy, a ja tym samym zostałam bez szkoły. Pojawił się pomysł odroczenia mnie od obowiązku szkolnego i umieszczenie na rok w tymczasowej grupie edukacyjno - terapeutycznej. Może i jakieś to było rozwiązanie, ale nie dla mnie. Szkoda było dyrekcji tego roku, który bym straciła na uruchomienie placówki. No bo w miarę dobrze czytałam, a przynajmniej wiedziałam o czym czytam, rozwiązywałam zadania matematyczne ponad poziom klasy zerowej. Może pisanie nie do końca mi szło, ale ołówkiem coś tam pisałam. Dyrektorka osobiście zadzwoniła do podstawówki, pod którą formalnie podlegałam, i w skrócie wytłumaczyła moją sytuację. 

W ostatecznym rozrachunku edukację szkolną rozpoczęłam w rejonowej podstawówce. Zdążyłam jeszcze z mamą dotrzeć na uroczysty apel rozpoczynający rok szkolny 1997/1998. Ponieważ była to (jeszcze) ośmioklasowa podstawówka, w dodatku z wyżem demograficznym z lat 80, odbyło się ono na placu przed szkołą. A potem udałam się do klasy 1 "b", w której spędziłam pierwsze trzy lata mojej edukacji. Pewnie byłoby ich więcej, ale wizja nauczania indywidualnego w klasach 4-6(no bo wie pani, to już będzie nauka na poważnie i Karolina może sobie nie poradzić z pisaniem...) oraz perspektywa otwarcia klasy sportowej w szkole specjalnej, do której mieli iść prawie wszyscy moi niepełnosprawni koledzy przesądziły o przeniesieniu mnie do tejże placówki.

Zdjęcie z pasowania na ucznia - październik 1997 rok

 Dlatego z sentymentem wracam do tamtego dnia. Zresztą nie tylko tamtego, ale prawie każdego 1 września przez kolejnych 12 lat. Zawsze towarzyszyła temu dniu radość. Bo przecież nie było szansy, abym dogoniła  rówieśników w sferze sprawności fizycznej, ale umysłowo bez problemu tego dokonywam. Nawet w szkole specjalnej ciągnęłam program szkoły masowej, co nie było łatwe dla nauczycieli, kiedy każdy uczeń w klasie był na innym poziomie intelektualnym. Ale 1 wrześniu towarzyszyła też pewna niewiadoma - wszak nigdy nie było wiadomo kto dojdzie do zespołu klasowego, a czyje miejsce na zawsze pozostanie puste. Zawsze zastanawiano się kiedy jakie będą lekcje, w jakie dni treningi, a w jakie inne zajęcia dodatkowe. I jeszcze ten dreszczyk emocji podczas kompletowania wyprawki.

A dzisiaj. Dzisiaj z radością patrzyłam na dzieciaki zmierzające rano na rozpoczęcie nowego roku szkolnego. Jedne były szczęśliwe, inne trochę mniej. Ale obowiązek to obowiązek. Potem już będzie tylko gorzej. I tak na koniec chciałabym życzyć wszystkim uczniom, no i nauczycielom, owocnego roku szkolnego 2017/2018.

572. "Miałeś chamie złoty róg"

Założę się, że gdzieś w kronice szkolnej pod rokiem szkolnym 2003/2004 znajduje się wzmianka o tym, jak to kółko teatralne ze Szkoły Specjalnej wystawiło "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego. Być może będą też jakieś zdjęcia. Bynajmniej ja żadnego nie mam.

"Wesele" było jednym z pierwszych przedstawień nowo powstałego kółka teatralnego w naszej szkole. Powstało ono wiosną poprzedniego roku i było skierowane głównie na gimnazjalistów, jednak z powodu mojej dość dobrej pamięci przyjęto mnie już w ostatniej klasie szkoły podstawowej, gdzie przypadła mi rola lisa z "Małego Księcia". A potem przyszła pora na dramaty. Pierwszym z nich było właśnie "Wesele" Wyspiańskiego.

Pamiętam, jak bardzo przygotowaliśmy się do niego, ile popołudniowych dni i sobót spędziliśmy na próbach. A przecież musiałam to łączyć z nauką oraz treningami sportowymi. Dla chcącego nic trudnego. Pierwotnie przypadła mi jakaś mała rólka, jednak na krótko przed premierą okazało się, że nie ma kto zagrać... chochoła. No w sumie z jednej strony cieszyłam się, że dostałam coś ambitniejszego, ale z drugiej strony ten chochoł... Jak jeszcze zobaczyłam jego tekst, to przestraszyłam się z deczko tej roli. A jednak wiedziałam, że skoro się tego podjęłam, to muszę dotrwać do końca i wywiązać się z tego. 

Premiery naszych przedstawień odbywały się z reguły w soboty, a potem były kilka razy powtarzane, również na wyjazdach. O kostiumy dbaliśmy sobie sami. Strój chochoła nie był taki prosty do skompletowania. Najprościej byłoby zrobić coś ze słomy, wszak chochoły są słomiane. No, ale nie wyobrażałam sobie biegać w takim przebraniu po scenie. W końcu tata wymyślił słomkowy kapelusz oraz  worek na ziemniaki. Co prawda wyglądałam w nim bardziej jak strach na wróble niż chochoł, w ostateczności jednak mogło być. Premiera nam się w miarę udała, sala była pełna ludzi. A potem jeszcze mieliśmy kilka objazdówek po sąsiednich miastach. Wszędzie zbieraliśmy oklaski i pochwały.

W sumie to takie miłe doświadczenie, kiedy w jakiś sposób człowiek mógł realizować swoje pasje. A taką realną zapłatą za tamto przedstawienie(wszak nie dostałam za te przedstawienia pieniędzy), była ocena celująca ze znajomości lektury. Ale trudno nie nauczyć się czegoś, co słyszało się n razy, prawda?

571. Wtedy też był pierwszy piątek miesiąca...

Zaczął się wrzesień. Dni stają się coraz krótsze, temperatura powoli się obniża. Lada dzień dzieciaki wrócą do szkolnych ścian, aby przez kolejnych 10 miesięcy zdobywać w nich wiedzę. 

W kraju obchodzimy 78 rocznicę wybuchu II wojny światowej. Przez wiele lat uważano, że rozpoczął ją ostrzał półwyspu Westerplatte, tuż po godzinie 5 rano. Tymczasem trochę wcześniej pierwsze bomby przeciwnika spadły na niewielkie miasteczko położone niedaleko ówczesnej granicy z Rzeszą - Wieluń. Dzieci zamiast iść do szkoły musiały zostać w domach, przez kolejnych kilka lat drżąc o niepewny los.

Pierwszy września 1939 roku wypadł w piątek. Dla wielu katolików, w tym i dla mnie, pierwszy piątek miesiąca jest okazją do przystąpienia do spowiedzi świętej. Przez wieki ludzie chodzili kilometrami, przez lasy, pola, góry, bagna, w deszczu, upale oraz śniegu, aby przed kapłanem wyznać swoje grzechy. Co czuli ludzie, którzy tamtego dnia, jak co miesiąc, wybierali się do spowiedzi. Czy bali się, że zginą w drodze do świątyni, czy raczej szli tam z wiarą?

Obserwując współczesnych młodych ludzi bardzo często spotykam się ze stwierdzeniem, że sakrament pokuty i pojednania jest bez znaczenia. Bo po co wyznawać przed kimś obcym swoje winy, a potem jeszcze słuchać jego pouczeń. Z reguły argumentują to fragmentem z Ewangelii wg św. Jana: "Którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone, a którym zatrzymacie, są im zatrzymane"(J. 20, 23), twierdząc, że nie ma w nim ani słowa o tym, że mamy spowiadać się przed kapłanami. Ale czy na pewno? Gdy spojrzymy kilka rozdziałów wcześniej, znajdziemy opis Ostatniej Wieczerzy, a tym samym ustanowienia sakramentów Eucharystii oraz Kapłaństwa. Tym samym słowa "Którym odpuścicie grzechy..." kierowane są nie do uczniów, ale już kapłanów. Jak dla mnie jest to wystarczająca przesłanka ku temu, aby spowiadać się przed kapłanem, a nie zadość uczyniać bez jego udziału.

Dzisiejsza spowiedź będzie szczególna, bo z udziałem nowych kapłanów. Nie ukrywam, że chciałabym, aby w konfesjonale siedział ksiądz Oskar. Z jednej strony nigdy nie miałam kłopotów z wyznaniem swoich grzechów i win, a z drugiej zawsze boję się, że nie zostanę zrozumiana. Wiem, że Bóg mnie rozumie, ale nam, ludziom, daleko do niego. A ksiądz Oskar był z nami we Wrocławiu, wie co i jak. Zresztą nawet poznał moją "specyfikę" podczas wiosennej praktyki. Czy zdąży z odwiedzin chorych? Zobaczymy.

I na koniec polecam ciekawy artykuł z deon-u, właśnie o sakramencie pokuty i pojednania:

Spowiedź jest jednym z najtrudniejszych sakramentów. Często wiele jego elementów wydaje się niezrozumiałych lub niewykonalnych. O tym, jak przeżywać spowiedź lepiej - radzi Dariusz Piórkowski SJ.

1. Podczas spowiedzi Bóg przebacza nam wszystko
Ojciec z przypowieści o synu marnotrawnym przebaczył synowi wszystkie grzechy, chociaż on żadnego z nich nie nazwał w konkretny sposób. Także podczas spowiedzi przebaczone są wszystkie grzechy, nie tylko te wyznane, ale i te, o których jeszcze nie wiemy, nie widzimy ich, czy o nich mimowolnie zapomnieliśmy.
Chociaż wyznanie grzechów jest konieczne podczas spowiedzi, Boże przebaczenie nie jest uzależnione od tego, czy wszystko wypowiedzieliśmy, ale przede wszystkim od żalu i chęci zerwania z grzechem. Nie ma innych warunków. Podobnie jest z modlitwą. Jezus nie każe nam zadręczać Ojca wielomówstwem i przypominać Mu bez końca o naszych potrzebach, bo On je zna. Najważniejsza jest szczerość, relacja, ufność, proste i krótkie wypowiedzenie tego, co leży nam na sercu.

2. Warto spowiadać się u tej samej osoby
Jeśli to możliwe, dobrze spowiadać się u jednego spowiednika. Taka praktyka pomaga w systematycznej pracy nad sobą, bo taki spowiednik z grubsza zna sytuację penitenta. I wbrew pozorom wcale nie dziwi się, że wierny zmaga się z tymi samymi trudnościami i grzechami. Przeciwnie, z czasem może pomóc nam dostrzec głębsze przyczyny i źródła grzechów, fałszywe postawy, rany, uwarunkowania, których się samemu nie zauważa. Ma też zazwyczaj większą wyrozumiałość niż "przypadkowy" spowiednik.
W ten sposób może być dużym wsparciem, zwłaszcza w sytuacji, gdy wierzący zmaga się z różnego rodzaju uzależnieniami. Wtedy przedmiotem spowiedzi nie powinny być tylko formalne grzechy wynikające z jawnego przekroczenia przykazań, lecz nasze głębsze postawy, powtarzające się trudności, frustracje, niespełnienia, pożądania, niepokoje, co mnie drażni, blokuje, smuci, namiętności, nieuporządkowane przywiązania. To z nich bierze się większość naszych grzechów widocznych.
Spowiedź może się przerodzić w rodzaj duchowej rozmowy. Nie należy się skupiać wyłącznie na tym, co widać, ale bardziej na tym, czego z początku nie widzimy, czyli przyczyny naszych grzechów, różne tendencje i nawyki, w które ciągle wpadamy. Takie światło może nam dać tylko Słowo Boże i wytrwałe poddawanie się jego działaniu. Grzech, który widzimy, jest zazwyczaj skutkiem niewidocznych i oddziałujących na nas postaw wewnętrznych.

3. Bóg nie jest urzędnikiem, który nas "rozlicza"
Nie muszę też informować Boga, a także samego spowiednika, o wszystkich detalach i okolicznościach grzechów, chyba że czasem jest to konieczne dla jasności i pełniejszego obrazu. Zwykle spowiednik sam dopytuje, jeśli nie jest pewny. Wiele rzeczy można się domyślić.
Ludzie cierpiący na skrupuły sądzą, że jeśli nie wypowiedzą wszystkich możliwych grzechów, popełnionych i urojonych, wraz z barwnymi opisami, to nie otrzymają rozgrzeszenia. Dla nich Bóg jest urzędnikiem izby skarbowej, który rozlicza z każdego grosza. Jest to choroba duszy, spowodowana fałszywym i lękowym obrazem Boga.

4. Grzechy mają hierarchię
Człowiek jest duchem, duszą i ciałem. Generalnie grzechy cielesne, zwłaszcza seksualne, najbardziej przyciągają uwagę i niepokoją. Nie należą one jednak do najcięższych, właśnie z powodu słabości naszego ciała dotkniętego grzechem. Gorsze są grzechy mniej widoczne, duchowe, chociaż zawsze wyrażają się na zewnątrz w naszych słowach i relacjach z Bogiem i ludźmi: nieufność, pycha, obmowa, nienawiść, niewdzięczność, zazdrość, niewiara, różne formy bałwochwalstwa itd.
Grzechy wynikające z kościelnych przykazań są też "lżejsze" niż te wynikające z Ewangelii. Pewną pokusą bywa też skupianie się tylko na "jednym" grzechu, np. seksualnym, jakby tylko on istniał. Wtedy człowiek traci z oczu całą resztę. Wydaje mu się, że gdyby się pozbył tej "kuli u nogi", to już właściwie spowiedzi nie będzie potrzebował. I często dopóki to wewnętrzne przekonanie w nas nie umrze, będzie w pewnym sensie popełniał te same grzechy aż dotrze do niego, że zawsze pozostanie grzesznikiem potrzebującym miłosierdzia.

5. Nie myśl, że nie masz "po co się spowiadać"
Często pewien opór może brać się stąd, że spowiadamy się zwykle z tych samych grzechów. Dotyczy to zwłaszcza osób bardziej gorliwych i postępujących na drodze wiary. No i jest nam wstyd, że nie idziemy do przodu, że nam ciągle coś nie wychodzi i uwiera: "Przecież powinna być poprawa, a nie ma, no to po co się spowiadać?" Takie uczucie nie pochodzi od Boga, lecz jest "pobożną" przeszkodą pochodzącą od złego ducha.
Z tego powodu niektórzy często zmieniają spowiedników albo, co gorsza, porzucają spowiedź pod pozorem braku jej owoców. Powtarzające się grzechy i ich wyznawanie uczą jednak pokory i cierpliwości, a także doświadczenia, że Bóg okazuje nam miłosierdzie nie za zasługi. Poza tym powtarzające się grzechy pokazują, że ich korzenie są głębsze i wymagają dłuższego czasu na uzdrowienie i przyjmowanie Bożej łaski.

6. Sam się z grzechu nie wyzwolisz
Z tą przeszkodą wiąże się innego rodzaju opór: po co się spowiadać, skoro znowu upadnę. Często takie przekonanie jest wynikiem długotrwałego zmagania z grzechami, zwłaszcza ze złymi nawykami i nałogami. Taki wniosek, że nic to nie da, penitent wyciąga na podstawie przeszłych doświadczeń, co często podszyte jest pewnym zniechęceniem, nieufnością i zapatrzeniem wyłącznie we własne możliwości. Człowiek poniekąd uważa wówczas, że ma pełną kontrolę nad swoim życiem, nad swoim sercem, nad swoją przyszłością: "I tak wiem, jak będzie. Po co więc fatygować spowiednika i naprzykrzać się Bogu".
I tutaj tkwi korzeń problemu, a nie w samych grzechach. Często sami chcielibyśmy się wyzwolić. To też jest "pobożna" pokusa, ocierająca się o pychę. Nikt z nas nie może z pewnością powiedzieć, że dożyje do jutra, a tym bardziej zapewnić, że "nigdy" już nie upadnie. Silna wola nie jest warunkiem rozgrzeszenia, lecz ufność Bogu i pokorne uznanie swoich granic. Liczy się nasza szczera wola zerwania z grzechem. Jeśli z góry założymy, że w sumie spowiedź niewiele pomoże, bo jutro znowu upadniemy, to być może dlatego jest ona czasem nieskuteczna.

7. Jak często się spowiadać?
Jeśli chodzi o częstotliwość spowiedzi ważne, aby znaleźć swój rytm w porozumieniu ze spowiednikiem, oczywiście jeśli w grę nie wchodzą ciężkie grzechy, bo wtedy nie powinno się zwlekać ze spowiedzią. Im rzadsza spowiedź, tym trudniej się do niej przygotować - wychodzi się bowiem wtedy z pewnej duchowej wprawy, jak zresztą w przypadku wielu innych czynności w życiu, które ponawiamy z coraz większymi odstępami czasu. Spowiednik szybko zorientuje się, czy ktoś spowiada się częściej niż raz w roku.
Należy też uważać, aby spowiedź nie była za częsta, np. pod wpływem panicznego lęku, perfekcjonizmu i chęci bycia bez skazy. W Kościele grzechy codzienne (powszednie) gładzi spowiedź powszechna podczas mszy czy przyjęcie Komunii świętej. Istotne jest też rozeznanie, czy jestem na drodze postępu, czyli oczyszczenia z głębszych przyczyn grzechów i uzdrawiania, czy ciągle powracam do ciężkich grzechów, spowiadając się od wielkiego święta.
Jeśli człowiek przyjmuje sakramenty, modli się, można zakładać, że jest mniej podatny dzięki łasce Bożej na poważne grzechy. I wtedy zwykle zaczyna się etap spowiadania się z tych samych grzechów, co w pewnym sensie jest darem łaski (nie popełniamy nowych i ciężkich). Wtedy regularna spowiedź maksymalnie co miesiąc jest jak lekarstwo, poddawanie się szczególnemu działaniu Miłosierdzia Bożego. Czyni nas też bardziej czujnymi na działanie duchowe, na pokusy, które często przybierają postać pozorów dobra.

8. Właśnie dlatego do spowiedzi potrzebny jest kapłan 
Pewną trudnością jest także opór wynikający z tego, że grzechy należy wyznać przed człowiekiem - prezbiterem. Niektórych to bardzo paraliżuje i ta blokada jest skrzętnie wykorzystywana przez złego ducha. Spowiednik wprawdzie nie jest źródłem miłosierdzia, ale działającym z mandatu Chrystusa i przedstawicielem wspólnoty Kościoła, która jest święta i grzeszna zarazem. Spowiedź jest bowiem pojednaniem nie tylko z Bogiem, ale także ze wspólnotą Kościoła.
Każdy grzech, nawet najbardziej osobisty i ukryty, dotyka też innych. Dlatego spowiedź, chociaż indywidualna i tajna, nie jest sprawą tylko między Bogiem a penitentem. Poza tym, nikt nie jest dobrym sędzią we własnych sprawach ani lekarzem swoich chorób. Można siebie zbyt surowo ocenić albo zbyt "łagodnie". Czasem ktoś musi nas uspokoić, innym razem nieco potrząsnąć. Duch Święty działa przez nasze sumienie, przez Słowo Boże, ale też przez Kościół, który tworzą żywi, często niedoskonali ludzie. 
Nie zapominajmy, że w interesie szatana leży też to, by wszystko zrobić w celu odstręczenia nas od spowiedzi i utrzymania w grzechu, smutku, obojętności i niepokoju. Spowiednik działa mocą łaski Chrystusa, a nie tylko mocą swoich możliwości. Często wobec grzechów i skomplikowanych spraw w pierwszej chwili ogarnia go ludzka bezradność, ale też towarzyszy mu specjalna moc Ducha Świętego, która przychodzi zupełnie niespodziewanie jako światło, właściwe słowo, ufność.

9. Co z rachunkiem sumienia?
Istnieją różne formy rachunku sumienia - modlitwy. Można się posłużyć jakimś gotowym schematem z pytaniami. Ważne, aby nie sprowadzić tego przygotowania tylko do prawnej strony, gdzie i kiedy przekroczyłem jakieś normy, przepisy i przykazania. Dobrze jest oprzeć przygotowanie o fragment Pisma świętego, który w sposób szczególny mówi o Bożym miłosierdziu, ale też o naszym grzechu. I w jego świetle dokonać w pamięci krótkiego przeglądu moich relacji w następującej kolejności: ja - Bóg, ja w stosunku do siebie; ja - bliźni. 
Zawsze powinno się zaczynać od wiary, jak ona wygląda, jaka jest moja ufność Bogu, modlitwa, przeżywanie Eucharystii, a potem dalej. Niektórzy rozważają czytania przeznaczone na konkretny dzień i w świetle tego Słowa oceniają swoje postępowanie. Istotne jest, aby Słowo nas poruszyło, aby wzbudziło szczery żal i chęć zmiany, a nie to, czy zauważymy wszystkie grzechy. 

10. A co po spowiedzi? 
Przede wszystkim, spowiedź nie tylko jedna człowieka z Bogiem i wspólnotą Kościoła, ale także daje siłę i pomoc na dalszą drogę. O tym często zapominamy. Jeśli zależy nam na duchowym wzroście, dobrze czynić to małymi krokami. Nie chciejmy zmieniać wszystkiego od razu, bo zazwyczaj niewiele z tego wychodzi.
Zapoznaliśmy nieco ideę systematycznej pracy nad sobą, oczekując po trosze, że spowiedź magicznie nas zmieni. Nawet wielcy święci, którzy nagle się nawrócili, przestali wprawdzie popełniać ciężkie grzechy, ale nie wyzbyli się od razu wszelkich grzechów i słabości. Jezus mówi o powolnym wzroście królestwa Bożego w nas, a nie o natychmiastowych zmianach.
Po spowiedzi warto skupić się na jednym grzechu, który się powtarza i spróbować podjąć wysiłek, by nie ulec pokusie po raz kolejny. A jeśli się ulegnie, to znowu powstać. I tak do skutku. Jeśli, np. ktoś spędza nadmierny czas przed Internetem i telewizją, kosztem rodziny, modlitwy, to może zacząć od próby ograniczenia tego czasu i powolnego wypierania tego złego nawyku dobrym nawykiem.

źródło: https://www.deon.pl/religia/duchowosc-i-wiara/sakramenty-sa-dla-ludzi/art,28,10-rad-spowiednika-o-spowiedzi33333.html