777. Ubezwłasnowolnienie nie zawsze jest złe

Przez kilka ostatnich dni Komitet ONZ do spraw Praw Osób z niepełnosprawnościami obradował nad sprawozdaniem polskiego rządu z wdrażania Konwencji o prawach tychże osób. Jednym z postulatów było zniesienie ubezwłasnowolnienia dla nich. 

No właśnie to wideo nie daje mi spokoju. Bo o ile jestem w stanie zgodzić się ze zrezygnowaniem z ubezwłasnowolnienia osób niepełnosprawnych ruchowo(chociaż szczerze powiedziawszy nie spotkałam się jeszcze z takim przypadkiem, wyłączając osoby całkowicie sparaliżowane, z którymi mimo wszystko nie ma trwałego kontaktu), o tyle z ubezwłasnowolnieniem osób niepełnosprawnych umysłowo, a szczególnie w stopniu znacznym, już nie.  

Na sam początek pozwolę sobie przybliżyć Wam czym jest niepełnosprawność w stopniu znacznym(bo o takim jest mowa w powyższym filmiku). Dawniej ten rodzaj upośledzenia znany był pod nazwą "idiotyzm". Jest to rozwój psychiczny osoby dorosłej na poziomie sześcioletniego dziecka, zaś jej poziom IQ wynosi od 20 do 34. Osoby dotknięte tym rodzajem upośledzenia umysłowego są w stanie opanować samoobsługę i przy stałej opiece wykonywać się podstawowych czynności domowych, nie są jednak w stanie wyuczyć się zawodu. Jeden z moich wykładowców określił ich kiedyś obrazowo jako wieczne dzieci. Bo po trochu tak odbierają świat. A ubezwłasnowolnia ich się nie dla własnego widzi mi się ale dla ich i ich najbliższych dobra.

Ubezwłasnowolnienie jest to natomiast częściowe lub całkowite. Osoba, która ukończyła 13 lat może zostać ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli w wyniku choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innego rodzaju zaburzeń(np. alkoholu, narkomanii) nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Taka osoba pozostaje pod władzą rodzicielską, bądź władzą wyznaczonego przez sąd opiekuna. Czynności prawne dokonywane przez osobę ubezwłasnowolnioną są nieważne, z wyjątkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego. Inaczej mówiąc osoba ubezwłasnowolniona może sama kupić sobie coś do jedzenia, czy też bilet na komunikację miejską, ale biletu na dłuższą podróż, czy też np. radia za 100 złotych już nie. A nawet jeżeli uda im się nabyć je, to opiekun prawny po udowodnieniu że dana osoba jest ubezwłasnowolniona będzie mógł zwrócić je. Nie mówię już o wszelkich podpisach na papierach, bo wedle prawa są one nieważne i to opiekun prawny reprezentuje swojego podopiecznego we wszelkich urzędach itp. Zresztą wyobrażacie sobie sześcioletniego malucha w pełni świadomie podpisującego np. potwierdzenie przelewu bądź głosującego na głowę państwa? Bo ja nie. A przecież musimy pamiętać, że ludzie niepełnosprawni umysłowo w stopniu znacznym mają właśnie taką mentalność, nawet w dorosłym życiu. Podejrzewam też, że większość moich przyjaciół niepełnosprawnych umysłowo w stopniu umiarkowanym jest ubezwłasnowolniona, przynajmniej częściowo. I to nie koniecznie z wygody, ale dla ich i ich rodzin bezpieczeństwa.

Zresztą samo ubezwłasnowolnienie nie jest takie hop siup. Sprawy takie należą do właściwości sądów okręgowych, gdzie rozpoznawane są w składzie trzech sędziów zawodowych. Właściwy miejscowo jest sąd miejsca osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, zaś w przypadku jego braku - sąd miejsca jej pobytu. Wniosek o ubezwłasnowolnienie może być zgłoszony przez małżonka osoby, której on dotycz, jej krewni w linii prostej, rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy lub prokurator. Kto zgłasza wniosek o ubezwłasnowolnienie działając w złej wierze lub działając lekkomyślnie podlega karze grzywny do 1000 zł. Osobę której dotyczy wniosek należy wysłuchać po wszczęciu postępowania. Wysłuchanie powinno odbyć się w obecności biegłego psychologa oraz biegłego lekarza psychiatry lub neurologa. Orzeczenie ubezwłasnowolnienia obowiązuje aż do jego uchylenia lub zmiany. Istnieje też możliwość uchylenia z urzędu przez sąd orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu w przypadku ustania przyczyn, dla których zostało orzeczone.

I na koniec, aby w pełni zrozumieć po co ubezwładnia się osoby niepełnosprawne umysłowo przytoczę przykład z życia wzięty(a raczej z programów interwencyjnych), który na zajęciach z prawa cywilnego został nam przytoczony. Pewien niepełnosprawny umysłowo mężczyzna "sprzedał" dom w którym mieszkał z rodzicami jakiemuś podstępnemu sąsiadami, nawet sam nie wiedział za ile, miał tylko pokazać palcami ile banknotów dostał. Zawarta pomiędzy mężczyznami umowa jest ważna, bo ten niepełnosprawny, niemówiący składnie mężczyzna, który nawet nie zdawał sobie sprawy co robi, złożył jakiś tam zygzak na umowie, a skoro nie został ubezwłasnowolniony to ta umowa jest ważna. Potem podobno matka tego mężczyzny płakała, że gdyby wiedziała, że tak się stanie, to już dawno by go ubezwłasnowolniła... Nie wiem jak skończyła się ta historia, czy udało się tą umowę jakoś unieważnić w każdym razie pokazuje, że nie zawsze da się wszystko przewidzieć, rodzice też nie zawsze są w stanie upilnować swoich upośledzonych dzieci, a takie ubezwłasnowolnienie zapobiega właśnie tego typu tragedią... Więc czy naprawdę powinniśmy walczyć o jego wzniesienie we wszystkich przypadkach?