867. Nie wszystko zawsze widać od razu - czyli czego nauczył mnie "Gnój" i "Pręgi"

Wczoraj wieczorem skończyłam czytać jedną z pięciu książek wypożyczonych z Biblioteki Śląskiej - "Gnój" autorstwa Wojciecha Kuczoka, a przed chwilą skończyłam oglądać film "Pręgi" nakręcony na podstawie tej książki. Przyznam szczerze, że już od dawna miałam ochotę przeczytać tą pozycję. Pierwszy raz przeczytałam o niej przy okazji wywiadu z wcielającym się w rolę nastoletniego Wojtka Wacka Adamczyka. Dlatego, kiedy zobaczyłam, że jest dostępna w bibliotecznych zasobach postanowiłam skorzystać z okazji i ją zamówić.

źródło grafiki

Tytuł: "Gnój"

Autor: Wojciech Kuczok

Wydawnictwo: W.A.B.

Warszawa 2003

Ilość stron: 214

Akcja książki rozgrywa się w jednym z miast na Górnym Śląsku. Jej główny bohater, chłopiec o nieznanym imieniu, wychowuje się w wielorodzinnym domu. Na parterze mieszka ciocia i wujek chłopca, natomiast na górze - on wraz z rodzicami. Zwyczajna na pierwszy rzut oka rodzina ma jednak skrywany problem - ojciec znęca się psychicznie i fizycznie nad nastoletnim synem. Potrafi uderzyć go pejczem, wyzwać od najgorszych, kazać jeść znienawidzony przez syna żurek. Drobny, wrażliwy i wątły chłopiec staje się także popychadłem w szkole na podwórku. Często wraca z niego pobity, z krwawiącym nosem. Nie mający znikąd wsparcia chłopiec coraz bardziej zamyka się w sobie interpretując na swój młodzieńczy sposób to, co się wokół niego dzieje. W końcu staje się dorosłym mężczyzną, jednak jego mentalność i sposób myślenia zatrzymuje się na poziomie nastoletniego chłopca.

źródło grafiki

Z filmem jest nieco inaczej. Można go podzielić na dwie części. W pierwszej z nich poznajemy kilkunastoletniego Wojtka, półsierotę wychowywanego przez samotnego, ale despotycznego ojca. Ojca, który z jednej strony kocha na swój sposób swojego jedynego syna, wszak opiekuje się nim podczas choroby, czy też konstruuje z nim wiatrak na zajęcia techniczne, a z drugiej bije go pejczem, czy też stosuje przemoc słowną, za byle przewinienie. Z czasem nietypowe zachowanie chłopca wzbudza podejrzenia u jednej z jego nauczycielek, która wzywa ojca Wojtka na rozmowę. Po powrocie do domu mężczyzna znowu znęca się psychicznie nad synem. W końcu Wojtek nie wytrzymuje i ucieka na zawsze z domu... Mija kilkanaście lat. Nastoletni Wojtek zmienia się w trzydziestoletniego Wojciecha, pasjonata zwiedzania jaskiń. Wojciech pisze też teksty do czasopism, wydaje się też żyć w swoim własnym świecie. Podczas jednej z takich wypraw poznaje Tatianę. Kobiecie udaje się dotrzeć do wnętrza mężczyzny. Czy dzięki Tatianie Wojciech upora się z prześladującą go przeszłością?

Zarówno "Gnój" jak i "Pręgi" to świetny zapis przeżyć dziecka doświadczającego przemocy fizycznej lub psychicznej ze strony osób, którym ufa. Bo przecież każde dziecko przejawia wrodzoną ufność w stosunku do swoich rodziców. Nawet jeżeli jest katowane, to podświadomie będzie wierzyć w to, że rodzice to wszystko robią z miłości do niego. Uczucia w książce i w filmie zostały zaakcentowane poprzez narrację pierwszoosobową głównego bohatera. Dzięki temu wiemy kiedy się boi ojca, co myśli po kolejnej sprzeczce, co czuje w danym momencie. Chociaż książka i film bardzo się od siebie różnią, to jedna scena w obydwóch wersjach zwróciła moją szczególną uwagę - to scena spowiedzi młodego Wojtka. Posądzony niesłusznie przez ojca o nieczystość miał się wyspowiadać z tego grzechu. Nie wiedział jednak jak. W końcu kapłan zaczął go sam szczegółowo wypytywać o te sprawy, wyraźnie coraz bardziej podniecając się przy tym. Aż czekałam, kiedy sam zacznie się onanizować(nie żebym miała zboczone myśli, ale sami przyznacie, że czasami wyobraźnia sama podsuwa nam dziwne zakończenia). Na szczęście speszony Wojtek sam odszedł od konfesjonału. I nie zdziwiłabym się, gdyby już nigdy do niego nie wrócił. Fabuła jest też świetnym przykładem na to, jak sytuacje z przeszłości i brak odpowiedniej pomocy z zewnątrz, wpływają na naszą przyszłość. Czytając "Gnój", a następnie oglądając "Pręgi" miałam wrażenie, że główny bohater nigdy do końca nie wydoroślał, że w dalszym ciągu siedział w nim ten mały wystraszony chłopiec. Na pewno Wojciechowi z "Pręg" łatwiej było przez to wszystko przejść, bo spotkał kobietę swojego życia, ale bohater "Gnoju" do końca nosił brzemię swojego dzieciństwa.

Muszę przyznać, że jedno i drugie było dla mnie ciężką lekturą i filmem. Zbyt bardzo przeżywam krzywdę, jaka dzieje się dzieciom. A jednak cieszę się, że po nie sięgnęłam. Bo wiecie, do Oratorium przychodzą różne dzieci z różnymi problemami, w tym z przemocą w rodzinie. Czasami jednak wiele spraw umyka. A takie książki czy też filmy niejednokrotnie otwierają oczy na coś, czego na pierwszy rzut nie widać.

Na szczęście kolejne pozycje należą już do lżejszej literatury, bo taka też jest potrzebna w naszym życiu.