925. O rejsie, który nie dotarł do celu

Spokojnie, tym razem nie będzie o "Titanicu".

To było 80 lat temu. Nazistowski statek pasażerski "St. Louis" wypłynął z portu w Hamburgu i obrał swój kurs na stolicę Kuby - Hawanę. Na jego pokładzie, oprócz członków załogi, znalazło się 937 pasażerów pochodzenia żydowskiego, które w ten sposób chciało uciec przed zataczającym coraz szersze kręgi widmem holokaustu. 

Niektórzy z nich poznali już smak pobytu w obozie koncentracyjnym i niepewności jutra, inni chcieli uchronić przed tym swoje dzieci. Zapłacili niemałe pieniądze, zarówno za bilet na ten rejs, jak też samą wizę upoważniającą ich do przebywania na terenie Kuby. Niektórzy zmierzali tam po to, aby połączyć się z rodziną, która już wcześniej wyemigrowała w tamte strony i systematycznie przesyłały bliskim pieniądze, aby ta podróż była w ogóle możliwa. Wszyscy jednak zmierzali w miejsce, w którym władza Adolfa Hitlera już nie sięgała.

Jakież było zdziwienie wszystkich, nawet samego kapitana, kiedy po przybyciu do docelowego portu okazało się, że rząd kubański nie zezwolił emigrantom na zejście na ląd. A przecież tam czekali na nich bliscy i znajomi. Wśród oczekujących był ojciec dwójki dziewczynek, które samotnie przemierzyły Atlantyk, aby móc z nim mieszkać w odległym, i nieco egzotycznym, kraju. W pewnym momencie mężczyzna był tak zdesperowany, że udał się osobiście do prezydenta Kuby i szantażem wymusił na nim sprowadzenie córeczek ze statku. Prezydent w końcu uległ i zgodził się na to. Szczęściarzami okazał się też tuzin pasażerów, którzy dzięki swoim kontaktom, opuścili transatlantyk. Reszta zmuszona była wracać tam, skąd przybyła.

Przerażony perspektywą powrotu tych ludzi do nazistowskich Niemiec, a raczej tym, jaki los ich będzie tam czekał, kapitan statku, Gustav Schroder, postanowił za wszelką cenę znaleźć dla nich bezpieczny azyl. Przez długi czas łudził się, że na przyjęcie uchodźców zdecydują się Stany Zjednoczone, gdzie znajdowała się już dosyć spora diaspora żydowska. Niestety, polityka Roosevelta drastycznie zmniejszyła limit Żydów, których gotowi by byli przyjąć. Inne amerykańskie państwa też odmówiły im pomocy. W dodatku zza oceanu nadeszła informacja, że statek ma jak najszybciej zawrócić do macierzystego portu. 

Sytuacja zdawała się coraz bardziej beznadziejna. Coraz więcej ludzi zdawało sobie też sprawę, co ich czeka po powrocie do rodzimego kraju. Kapitan obawiał się wybuchu paniki na pokładzie, w dodatku na środku oceanu. Wpadł nawet na pomysł spowodowania pożaru na statku, kiedy będą znajdować się wystarczająco blisko Irlandii. W takiej sytuacji władze wyspy nie będą mieli podstaw do nieprzyjęcia rozbitków na swój ląd. W ten sposób wszyscy zyskają na czasie, chociaż jednocześnie Schroder zdawał sobie sprawę z tarapatów, w jakich się znajdzie po powrocie do kraju. Mimo to troska o los powierzonych mu pasażerów była dużo większa, niż o własne życie.

I wtedy zdarzył się cud. Na chwilę przed wprowadzeniem zamiaru kapitana w życie dostali wiadomość, że cztery europejskie kraje - Wielka Brytania, Francja, Belgia oraz Holandia - przyjmą pasażerów płynących "St. Louis'em). Radości nie było końca. Wszak to nie będą Niemcy...

Niestety, kilka miesięcy później wybuchła II wojna światowa. Blisko 3/4 pasażerów transatlantyku straciło w niej życie. Gdyby nie decyzja Kuby i Stanów Zjednoczonych, być może ich koniec nie byłby tak straszny. Inaczej - gdyby rząd państw amerykańskich zgodził się przyjąć wtedy tych uchodźców, to prawdopodobnie nie w wyniku działań wojennych nie zginąłby żaden z nich.

Dzisiaj o tym wydarzeniu się nie mówi. Ci, którzy płynęli tym rejsem w dużej mierze już nie żyje. Notatkę przygotowałam w oparciu o książkę Thomasa Gordona oraz Maxa Morgana-Wittsa zatytułowaną(przekład w wykonaniu Krzysztofa Kurka) "Rejs wyklętych", która na podstawie pamiętników pisanych przez pasażerów rejsu i zeznań żyjących jeszcze świadków odzwierciedla przebieg podróży dzień po dniu. Szczerze powiedziawszy chwilami przechodziły mnie ciarki po plecach, kiedy ją czytałam. Ale naprawdę - warto było.