1122. Wirus pozytywnych myśli

Victor Frankl(źródło zdjęcia)

Kiedy jeszcze dwa miesiące temu brnęłam przez kolejne stronice książki autorstwa austriackiego psychiatry i więźnia obozów koncentracyjnych(gdzie zginęła cała jego rodzina), Victora Frankla, nie przypuszczałam, że "lekcje", jakie przeszedł w "piekle" mogą być aktualne także po prawie 80 latach. I podejrzewam, że on sam nie zdawał sobie z tego sprawy. Owszem, okoliczności były zgoła inne, bo teraz raczej nikt z nas nie pracuje ponad swoje siły, nie jest traktowany jak przedmiot, ani nic z tych rzeczy. Jednak samo zamknięcie w odosobnieniu, z tymi samymi osobami, może każdemu z nas działać na nerwy. W dodatku zewsząd docierają do nas różne, nawet czasami sprzeczne, a innym razem wręcz frustrujące informacje na temat tego, co się dzieje wokół nas. Jak nie oszaleć w tej nowej rzeczywistości?

Książka "Człowiek w poszukiwaniu sensu" jest trudna, bo zawiera wiele treści psychologicznych. Psychologia nigdy nie była moją mocną stroną(co nie oznacza, że nie zaliczyłam jej na AWFie na mocną 4 z wykładów oraz równie mocną 4,5 z ćwiczeń), dlatego książka była dla mnie wyzwaniem. Ale dzięki temu, że ją poznałam, poznałam też cztery drogowskazy, a może lepiej napisać, że lekcje, które są ponadczasowe, a zarazem dają nadzieję na przetrwanie ciężkich dni z zachowaniem pogody ducha. Ale oczywiście dopiero znaleziony na internecie filmik otworzył mi oczy na to wszystko. Bo chyba sama bym jej nie odebrała w ten sposób. 

Pozwoliłam sobie przytoczyć tutaj tych czterech lekcji, które zostały zauważone w obozie koncentracyjnym, a które zostały opisane przez Frankla:

Lekcja 1 - Droga do zbawienia człowieka wiedzie poprzez miłość i sama jest miłością - w obozach koncentracyjnych więzień musiał zająć czymś swoje myśli. Wielu z nich kierowało się miłością. Jeden z więźniów chciał przetrwać to piekło z miłości do swojego dziecka, inny zaś chciał dzielić się swoją wiedzą. Kiedy po raz pierwszy kazano im przekroczyć bramy obozu koncentracyjnego, musieli pozbyć się wszystkich swoich wartościowych rzeczy. Viktor miał wtedy przy sobie swoją nieopublikowaną książkę, której za wszelką cenę nie chciał porzucić. Niestety, musiał to zrobić. Przez cały pobyt w obozie próbował na skrawkach papieru odtworzyć myśli przewodnie swojego dzieła, żeby po wyjściu przepisać książkę na nowo. 

Lekcja 2 - Poczucie humoru jako broń przeciwko rozpaczy - nawet w tak skrajnych warunkach, jakie panowały w obozach koncentracyjnych, wśród więźniów dało się zaobserwować poczucie humoru, które pozwala zachować człowiekowi dystans, a zarazem daje możliwość choć na chwilę przełamać negatywny wzorzec. Victor starał się rozwijać poczucie humoru we współwięźniach prosząc ich, aby wymyślali zabawne anegdoty. W obozie posiłki były bardzo skromne - zupa, którą dostawali więźniowie była bardzo wodnista, a jeśli do kogoś uśmiechnęło się szczęście, to dostał porcję z dna kotła, a to najczęściej oznaczało, że trafiły się mu ziemniaki, albo groch. Viktor opowiadał więc, jak zabawnie by było po zakończeniu wojny błagać żonę o porcję z samego dna kotła. Idąc tym samym tropem - kiedy następnym razem zbijesz szklankę, nie katuj się, ale spróbuj obrócić to w żart i zaśmiać się ze swojej niezdarności.
Lekcja 3 - Człowiekowi można odebrać wszystko, z wyjątkiem jednego, ostatniej z ludzkich swobód: wolności wyboru własnego stanowiska w obliczu konkretnych okoliczności - to coś, z czym wszyscy mamy problemy. Mamy bodziec, którego zazwyczaj nie kontrolujemy, a następnie mamy naszą reakcję, nad którą mamy pełną kontrolę. Jednak zazwyczaj zachowujemy się tak, jakbyśmy nie mieli żadnej kontroli nad naszą reakcją. A przecież gdzieś po drodze pojawia się wybór. Typowym przykładem jest stanie w korku: zazwyczaj reakcją na to jest nasza złość i frustracja . Ale prawda jest taka, że nie musimy się wściekać, wszak nie mamy większego wpływu na to, czy trafimy na taki korek, czy też nie. Jednak mamy całkowitą kontrolę nad tym, jak się zachowamy w obliczu tego korka. Możemy więc wybrać albo bezproduktywne denerwowanie się(co zazwyczaj większość z nas robi) lub docenić ten czas i dobrze go wykorzystać(np. słuchając  audiobooków lub ulubionej muzyki, możemy poukładać sobie myśli w głowie). Mamy dużo czasu, więc możemy wykorzystać go w sposób produktywny, niż zadręczać się niepotrzebnymi myślami, które skracają nasze życie.
Lekcja 4 - Cel w życiu (Ten, kto wie dlaczego żyje, nie troszczy się o to, jak żyje) - książka "Człowiek w poszukiwaniu sensu" wspomina o badaniu przeprowadzonym we Francji, w którym 89% ankietowanych uznało, że człowiek potrzebuje czegoś, dla czego mógłby żyć. W innym badaniu prawie 8 tysięcy studentów uznało za swój nadrzędny cel odnaleźć w życiu jego cel i sens. Istotność celu bardzo łatwo było zauważyć w obozie - dopóki w kimś tlił się płomyk celu lub nadziei, dopóty tliło się w nim życie. Dla niektórych więźniów istotna była miłość(jak było powiedziane przy pierwszej lekcji) i to właśnie ona trzymała ich przy życiu, to był ich ostateczny cel. Frankl opowiedział historię jednego mężczyzny, który wyznał mu, że w nocy miał sen: przyśnił mu się koniec wojny i wyzwolenie z obozu, miało to się stać 30 marca. Jednak w miarę zbliżania się tej daty, z frontu nie nadciągały żadne informacje na temat pokoju lub końca wojny. 29 marca mężczyzna mocno się rozchorował, 30 marca zaczął majaczyć, po czym stracił przytomność, 31 marca już nie żył. Mężczyzna był już wcześniej wycieńczony i chory, ale to właśnie obrany przez niego cel trzymał go przy życiu. Frankl wspominał również, że największa śmiertelność przypadała na święta Bożego Narodzenia, ponieważ ludzie mocno wierzyli, że uda im się spędzić święta ze swoimi bliskimi. Gasła z nią wtedy wszelka nadzieja, a z nią życie.

Jak to się ma do aktualnej sytuacji?:

1. Droga do zbawienia człowieka wiedzie poprzez miłość i sama jest miłością - chociaż w dzisiejszych czasach zamiast słowa "zbawienia" użyłabym bardziej "zrozumienia", znajdźmy w swym sercu miejsce na miłość bądź pasję. Dzisiejsza kultura spłyca miłość do zaspokojenia seksualnego. Tymczasem dzięki tłumaczeniu sobie, że wprowadzenie i przestrzeganie kwarantanny w nasze życie to przejaw naszej miłości względem drugiego człowieka, to dbanie nie tylko o nas samych, ale i innych. Pasje natomiast mogą nam umilić monotonię dnia codziennego, pozwalają oderwać myśli od tego, co nas przytłacza, a nawet możemy poszerzyć swoje horyzonty myślowe.
2. Poczucie humoru jako broń przeciwko rozpaczy - miejmy dystans do siebie i do otaczającego nas świata. Czasami kabarety na bieżąco komentują w komiczny sposób otaczającą nas rzeczywistość. A może sami znajdziemy coś śmiesznego w zaistniałej sytuacji? Sama ostatnio żartuję, że co to za różnica - koronawirus, czy grypa? I tak obydwie choroby w mojej sytuacji skończą się zapaleniem płuc. Ot, czarny humor w moim wykonaniu, więc nie przejmujcie się, jeżeli go nie zrozumieliście.
3. Człowiekowi można odebrać wszystko, z wyjątkiem jednego, ostatniej z ludzkich swobód: wolności wyboru własnego stanowiska w obliczu konkretnych okoliczności - media nagłaśniają sprawę na wszystkie możliwe sposoby. Umówmy się, nie da się całkowicie odciąć od bombardujących nas zewsząd wiadomości. Jednak niektóre przekazywane przez media informacje są wręcz wyssane z palca. Nie mamy na nie wpływu, wpływ mamy jedynie na swoją reakcję - czy będziemy przyjmowali wszystko jak leci, zamartwiając się kolejnymi teoriami spiskowymi, czy może będziemy odbierać wszystko z umiarem i rozumem, zastanawiając się nad tym, co przeczytaliśmy/usłyszeliśmy i analizując, czy jest to możliwe, czy też nie. Pamiętajcie, żaden wirus nie zwalnia nas z zajęcia swojego stanowiska w danej sprawie i logicznego myślenia.
4. Cel w życiu (Ten, kto wie dlaczego żyje, nie troszczy się o to, jak żyje) - obierzmy sobie jakiś cel, najlepiej realny, który może nas napędzać do dalszego działania. Mamy sporo czasu, możemy wykorzystać go na różne produktywne sposoby. Może będziemy więcej czytać? Obejrzymy zaległe filmy? Zajmiemy się zaniedbanymi kwiatami? Nauczymy się kilku słówek w języku obcym? Zrobimy porządek w szafie? Poświęcimy więcej czasu naszym domownikom? Możliwości jest bez liku, od nas jedynie należy wybór, które z nich najbardziej nam odpowiadają.

I chyba najważniejsza pozytywna myśl na koniec: to nie jest pierwsza pandemia w dziejach świata. I na pewno nie ostatnia. Na przestrzeni wieków było ich już sporo. I każda kiedyś się kończyła, nawet pomimo lekarstw i rozwoju technologii. Koronawirus też się skończy. Prędzej czy później, ale przejdzie do historii. Musimy w to wierzyć, tak jak więźniowie obozu koncentracyjnego wierzyli w jego wyzwolenie. I chociaż nie wszyscy go doczekali, to jednak w ostatecznym rozrachunku wszyscy byli wolni.
Mam nadzieję, że ta notatka, niczym wirus, dotrze do jak największej liczby odbiorców, podnosząc ich chociaż trochę na duchu i pokazując jak żyć, żeby to życie też było dobre.