1972. "Od Paryża do Paryża": 100-lecie Polski na Letnich Igrzyskach Olimpijskich - Melbourne 1956

Siódmy występ na Letnich Igrzyskach Olimpijskich miał miejsce w ramach Igrzysk XVI Olimpiady odbywających się w Melbourne. Był to pierwszy raz, kiedy półkula południowa była gospodarzem tego typu imprezy. Z powodu tamtejszego klimatu i tego, że panuje tam niejako odwrócenie pór roku, ich termin wyznaczono pomiędzy 22 listopada a 8 grudnia. W tym czasie do Australii przybyło ponad 3300 zawodników z 72 krajów, w tym połączoną reprezentację Zachodnich i Wschodnich Niemiec.

Były to pierwsze igrzyska, które zostały na poważnie zbojkotowane. Dwa lata wcześniej wybuchł kryzys sueski, rozpętał się drugi konflikt egipsko-izraelski o Synaj, zaś radzieckie czołgi wjechały na ulice Budapesztu, aby stłumić powstanie węgierskie. W proteście przeciwko radzieckiej interwencji z udziału w nich wycofały się Holandia, Hiszpania, Szwajcaria, Egipt i Irak, a sportowcy z Chińskiej Republiki Ludowej wyjechali z miasta w przeddzień ceremonii otwarcia, protestując tym samym przeciwko udziałowi w igrzyskach zawodników z Tajwanu. Delegacja Izraela składała się z jednego lekkoatlety, jednego skoczka do wody i jednego pływaka. Napięcie polityczne nie pozostało bez wpływu na rywalizację sportowców. Np. w półfinałowym meczy piłki wodnej Węgry-ZSRR doszło do bijatyki. Sędzia zmuszony był przerwać rozgrywkę. Węgrzy wygrali ten mecz, a następnie zdobyli złoty medal. Wielu Węgrów nie wróciło potem do pacyfikowanej przez Sowietów ojczyzny - 45 z nich uciekło na Zachód.

Austriacy musieli się zmierzyć także z problemami natury formalnej. Tamtejsze prawo wymagało trzymiesięcznej kwarantanny, przez co niemożliwe było rozegranie zawodów jeździeckich. Aby rozwiązać ten problem pierwszy raz w historii igrzysk podzielono ich organizację pomiędzy dwa kraje - zawody jeździeckie zostały rozegrane kilka miesięcy wcześniej w Sztokholmie (odbyły się od 10 do 17 czerwca).

Oficjalnego otwarcia zmagań sportowych w Australii dokonał książę Edynburga, książę Filip. Znicz olimpijski został zapalony przez lekkoatletę Rona Clarke, natomiast przysięgę olimpijską złożył inny lekkoatleta, John Landy. Pomimo wielu problemów sport i idea olimpijska w ostateczności zwyciężyły. Pobito 16 rekordów świata, dwa zostały wyrównane, ustanowiono też 58 nowych rekordów olimpijskich. W czasie ceremonii zamknięcia większość sportowców szła trzymając się za ręce.

Polską reprezentowało 125 sportowcach startujących w 11 dyscyplinach. Byli to:

• Boks: Henryk Kukier, Zenon Stefaniuk, Henryk Niedźwiedzki, Zygmunt Milewski, Leszek Drogosz, Tadeusz Walasek, Zbigniew Pietrzykowski, Zbigniew Piórkowski, Andrzej Wojciechowski;
• Gimnastyka sportowa: Helena Rakoczy, Natalia Kot, Danuta Nowak, Dorota Jokiel, Barbara Ślizowska, Lidia Szczerbińska;
• Kajakarstwo: Daniela Walkowiak, Stefan Kapłaniak, Ryszard Skwarski, Jerzy Górski;
• Lekkoatletyka: Barbara Lerczak, Maria Kusion, Halina Richter, Genowefa Minicka, Elżbieta Krzesińska, Urszula Figwer, Anna Wojtaszek, Marian Foik, Janusz Jarzembowski, Edward Szmidt, Jerzy Chromik, Kazimierz Zimny, Zdzisław Krzyszkowiak, Zenon Baranowski, Zenon Ważny, Zbigniew Janiszewski, Kazimierz Kropidłowski, Henryk Grabowski, Ryszard Malcherczyk, Alfons Niklas, Tadeusz Rut, Janusz Sidło, Jan Kopyto;
• Pływanie: Elżbieta Gellner;
• Podnoszenie ciężarów: Marian Zieliński, Jan Czepułkowski, Jan Bochenek, Krzysztof Beck, Czesław Białas;
• Strzelectwo: Adam Smelczyński, Zygmunt Kiszkurno;
• Szermierka: Jerzy Pawłowski (szabla), Wojciech Zabłocki (szabla), Marian Kuszewski (szabla), Zygmunt Pawłas (szabla), Andrzej Piątkowski (szabla), Ryszard Zub (szabla);
• Wioślarstwo: Teodor Kocerka, Zbigniew Schwarzer, Henryk Jagodziński, Bertold Mainka, Kazimierz Błasiński, Szczepan Grajczyk, Zbigniew Paradowski, Marian Nietupski.

Chorążym naszej ekipy podczas ceremonii otwarcia był lekkoatleta, Tadeusz Rut. 

Pierwszy raz na starcie pojawili się ciężarowcy, którzy niemal od razu zaczęli odnosić sukcesy. W kolejnych latach stali się prawdziwą potęgą.

Jedyny złoty medal w dorobku polskim przywiozła wybitna skoczkini w dal - Elżbieta Duńska - Krzesińska. Już cztery lata wcześniej mogła stanąć na podium, ale na przeszkodzie stanął jej długi warkocz. Ela w jednym ze skoków osiągnęła odległość, która spokojnie dałaby jej srebrny medal. Problem polegał jednak na tym, że na piasku odcisnął się także wspomniany warkocz. W tym momencie rozpoczęła się długa debata sędziów, który ślad uznać za ostateczny - pozostawiony przez ciało sportsmenki, czy też przez jej warkocz. Ostatecznie stanęło na drugiej wersji, przez co Polka zamiast na 2. wylądowała na 12. miejscu.

Przez następne cztery lata trwała debata, co Elżbieta powinna zrobić ze swoim długim warkoczem, aby podobna sytuacja nie miała już miejsca. Ona sama zdawała sobie sprawę z tego, że warkocz trzeba będzie nieco skrócić. Z odpowiednią fryzurą przystąpiła w Melbourne do konkursu. Chociaż na rozegranych dwa lata wcześniej mistrzostwach Europy w Berlinie zdobyła brązowy medal, była faworytką rozgrywki. Kilka miesięcy wcześniej pobiła dotychczasowy rekord świata (6,35 m) udowadniając, że znajduje się w znakomitej formie. W Australii potwierdziła tylko swoją wysoką formę, powtórzyła ten wynik i w pięknym stylu zdobyła złoty medal (27 listopad 1956 r.).

Medale z Melbourne przywiozło jeszcze kilka innych legend polskiego sportu. Oszczepnik Janusz Sidło w niewiarygodnych okolicznościach wywalczył srebro (26 listopad 1956 r.). Zresztą był rekordzistą świata i medalistą mistrzostw Europy, zawodnikiem, który przez 20 sezonów z rządu należał do 10 najlepszych oszczepników świata. Do Australii leciał jako faworyt do złota, zresztą kilka miesięcy wcześniej z wynikiem 83,66 m pobił rekord świata. W finałowym konkursie prowadził do ostatniej kolejki. W tym momencie postanowił pożyczyć swój oszczep największemu rywalowi, Egilowi Danielsowi. Do tego momentu Norweg radził sobie przeciętnie. Jakież było zdziwienie wszystkich, kiedy pożyczony od Polaka oszczep poleciał na odległość 85,71 m., co odebrało Sidle złoty medal. Jednak tym gestem nasz reprezentant już na zawsze do historii olimpizmu, jako jeden z najpiękniejszych przykładów fair-play.

W Melbourne pierwsze medale olimpijskie zdobył jeden z najwybitniejszych szablistów, Jerzy Pawłowski. Z Australii przywiózł ich dwa srebrne - zarówno w rywalizacji indywidualnej (5 grudnia 1956 r.), jak i drużynowej (3 grudnia 1956 r.). Wraz z nim zespół tworzyli Marian Kuszewski, Zygmunt Pawlas, Andrzej Piątkowski, Wojciech Zabłocki i Ryszard Zub.

Srebrni medaliści olimpijscy w szabli w Melbourne w 1956 r. Od lewej: Wojciech Zabłocki, Andrzej Piątkowski, Marek Kuszewski, Ryszard Zub, Jerzy Pawłowski, Zygmunt Pawlas (źródło zdjęcia)

Jednemu z najwybitniejszych członków słynnej drużyny Feliksa Stamma, pięściarzowi Zbigniewowi Pietrzykowskiemu przypadł w udziale brązowy krążek (30 listopada 1956 r.). W ciągu swojej kariery stoczył 367 walk, z których przegrał jedynie 14. Wśród przegranych znalazła się właśnie ta stoczona na olimpijskim ringu w Melboerne. Jego pech polegał na tym, że w półfinale zmierzył się ze swoim największym rywalem, Węgrem Laszlo Pappem. Ciekawostką jest, że zaledwie kilka tygodni wcześniej Laszlo został znokautowany przez Pietrzykowskiego w Warszawie. Tym razem to Węgier pokazał swoją wyższość. W boksie brązowy medal wywalczył w tym samym dniu także Henryk Niedźwiedzki.

Na najniższym stopniu podium stanął po raz pierwszy zawodnik podnoszenia ciężarów - Marian Zieliński (23 listopada 1956 r.). Warto tutaj dodać, że był to też pierwszy medal zdobyty na tych igrzyskach dla Polski. Do grona polskich medalistów dołączyli także strzelec Adam Smelczyński, który otrzymał srebro w konkurencji rzutków (1 grudnia 1956 r.) oraz drużyna gimnastyczek w ćwiczeniach z przyborem (Dorota Horzonek-Jokiel, Natalia Kot, Helena Rakoczy, Danuta Stachow, Lidia Szczerbińska oraz Barbara Ślizowska), która zdobyła brązowy medal (7 grudnia 1960 r.).

Polacy w sumie zdobyli w Melbourne 9 medali - najwięcej ze wszystkich dotychczasowych startów. Dało to im bardzo dobre 17 miejsce w klasyfikacji medalowej.