1973. "Od Paryża do Paryża": 100-lecie Polski na Letnich Igrzyskach Olimpijskich - Rzym 1960

Myślę, że chyba każdy z nas zna powiedzenie, że "wszystkie drogi prowadzą do Rzymu". Nie inaczej było z Igrzyskami Olimpijskimi, które w 1960 roku zawitały do "Wiecznego Miasta". Wystartowało w nich 5338 sportowców z 83 krajów. Wśród nich nie mogło zabraknąć Polaków, dla których były to już 8 letnie igrzyska, w których brali udział.

W walce o organizację igrzysk Rzym musiał pokonać takie miasta jak Lozanna, Detroit, Budapeszt, Brukselę, Meksyk i Tokio. Ciekawostką jest, że igrzyska miały się już w nim odbyć w 1908 roku, ale erupcja wulkanu zmusiła organizatorów do przeniesienia ich do dużo bardziej bezpiecznego Londynu. Pierwszy raz zmagania były transmitowane na szeroką skalę w Europie, ale też w Stanach Zjednoczonych (dotychczas transmisje można było oglądać głównie w kraju gospodarza). Z okazji igrzysk wybudowano nowoczesny Stadion Olimpijski oraz Pałac Sportów. Wiele historycznych obiektów zostało odrestaurowanych, dzięki czemu mogły stać się one miejscem zmagań sportowych. 

Igrzyska trwały od 25 sierpnia do 11 września 1960 roku. Ceremonii Otwarcia dokonał prezydent kraju, Giovanni Gronchi. W imieniu sportowców przysięgę olimpijską złożył lekkoatleta Adolfo Consorini, natomiast tradycyjny znicz olimpijski został odpalony przez Giancarlo Peris. Sportowcy rywalizowali w 19 dyscyplinach, które były podzielone na 150 konkurencji. 

Polska wysłała reprezentację złożoną z 185 osób. Byli to:

• Boks: Henryk Kukier, Brunon Bendig, Jerzy Adamski, Kazimierz Paździor, Marian Kasprzyk, Leszek Drogosz, Henryk Dampc, Tadeusz Walasek, Zbigniew Pietrzykowski, Władysław Jędrzejewski;
• Gimnastyka sportowa: Natalia Kot, Danuta Stachow, Barbara Eustachiewicz, Eryka Mondry, Gizela Niedurny, Brygida Dziuba, Andrzej Konopka, Alfred Kucharczyk, Ernest Hawełek, Jerzy Jokiel, Józef Rajnisz, Aleksander Rokosa;
• Hokej na trawie: Zdzisław Wojdylak, Jan Górny, Kazimierz Dąbrowski, Czesław Kubiak, Jerzy Siankiewicz, Władysław Śmigielski, Ryszard Marzec, Narcyz Maciaszczyk, Roman Micał, Witold Ziaja, Alfons Flinik, Henryk Flinik, Jan Flinik, Leon Wiśniewski, Andrzej Ptak, Włodzimierz Różański;
• Jeździectwo: Marian Babirecki, Andrzej Orłośś, Andrzej Kobyliński, Marek Roszczynialski;
• Kajakarstwo: Daniela Walkowiak, Janina Mendalska, Ryszard Skwarski, Stefan Kapłaniak, Władysław Zieliński, Ryszard Marchlik;
• Kolarstwo: Stanisław Gazda, Bogusław Formalczyk, Wiesław Podobas, Jan Chtiej, Mieczysław Wilczewski;
• Koszykówka: Janusz Wichowski, Andrzej Pstrokoński, Jerzy Piskun, Krzysztof Sitkowski, Mieczysław Łopatka, Zbigniew Dregier, Jerzy Młynarczyk, Andrzej Natkowski, Ryszard Olszewski, Dariusz Świerczewski, Bohdan Przywarski, Tadeusz Pacuła;
• Lekka atletyka: Halina Richter, Teresa Wieczorek, Barbara Janiszewska, Celina Jesionowska, Beata Żbikowska, Krystyna Nowakowska, Zofia Walasek, Barbara Sosgórnik, Jarosława Jóźwiakowska, Elżbieta Krzesińska, Maria Chojnacka, Maria Bibro, Jadwiga Klimaj, Eugenia Rusin, Kazimiera Rynkowska, Urszula Figwer, Marian Foik, Jerzy Kowalski, Stanisław Swatkowski, Zbigniew Makowski, Stefan Lewandowski, Zbigniew Orywał, Kazimierz Zimny, Marian Jochman, Zdzisław Krzyszkowiak, Stanisław Ożóg, Roman Muzyk, Wiesław Król, Zdzisław Kumiszcze, Jerzy Chromik, Janusz Jarzembowski, Józef Szmidt, Jerzy Juskowiak, Edward Bożek, Bogusław Gierajewski, Piotr Sobotta, Andrzej Krzesisński, Janusz Gronowski, Kazimierz Kropidłowski, Ryszard Malcherczyk, Jan Jaskólski, Alfred Sosgórnik, Eugeniusz Kwiatkowski, Edmund Piątkowski, Zenon Begier, Tadeusz Rut, Olgierd Ciepły, Zbigniew Radziwonowicz, Janusz Sidło;
• Pięciobój nowoczesny: Stanisław Przybylski, Jarosław Paszkiewicz, Kazimierz Mazur;
• Piłka nożna: Edward Szymkowiak, Tomasz Stefaniszyn, Hubert Pala, Henryk Szczepański, Henryk Grzybowski, Jerzy Woźniak, Marceli Strzykalski, Edmund Zientara, Zygmunt Gadecki, Lucjan Brzychczy, Stanisław Hachorek, Ernest Pol, Roman Lentner;
• Pływanie: Andrzej Salamon, Bernard Aluchna, Jerzy Tracz, Jan Lutomski, Andrzej Kłopotowski;
• Podnoszenie ciężarów: Marian Jankowski, Marian Zieliński, Waldemar Baszanowski, Krzysztof Beck, Ireneusz Paliński, Jan Bochenek, Czesław Białas;
• Skoki do wody: Jerzy Kowalewski;
• Strzelectwo: Stanisław Romik, Andrzej Tomza, Czesław Zając, Jerzy Nowicki, Henryk Górski, Stefan Masztak, Andrzej Smelczyński;
• Szermierka: Elżbieta Pawlas (floret), Sylwia Julito (floret), Wanda Kaczmarczyk (floret), Genowefa Migas (floret), Barbara Orzechowska (floret), Witold Woyda (floret), Ryszard Parulski (floret), Janusz Różycki (floret), Egon Franke (floret), Ryszard Kunze (floret), Wiesław Glos (szpada), Bohdan Gonsior (szpada), Janusz Kurczab (szpada), Jerzy Strzałka (szpada),  Wojciech Zabłocki (szabla), Jerzy Pawłowski (szabla), Ryszard Zub (szabla), Marian Kuszewski (szabla), Emil Ochyra (szabla), Andrzej Piątkowski (szabla);
• Wioślarstwo: Teodor Kocerka, Benedykt Augustyniak, Bogdan Poniatowski, Kazimierz Neumann, Antoni Rosołowicz;
• Zapasy: Stefan Hajduk, Bernard Knitter, Kazimierz Macioch, Ernest Gondzik, Edward Żuławnik, Bolesław Dubicki, Włodzimierz Smoliński, Lucjan Sosnowski, Lesław Kropp, Tadeusz Trojanowski, Jan Żurawski, Jan Kuczyński.

Chorążym polskiej reprezentacji był wioślarz Tadeusz Kocerka. 

W Rzymie najbardziej popisali się lekkoatleci oraz bokserzy. Lekkoatleci fenomenalną dyspozycję pokazali już w odbywających się dwa lata wcześniej mistrzostwach Europy w Sztokholmie, gdzie zdobyli 12 medali, w tym dwa złote. Na olimpiadzie nie mogli być gorsi - wywalczyli w sumie siedem medali: dwa złote, dwa srebrne i trzy brązowe.

Jednym z bohaterów zawodów w Sztokholmie był Zdzisław Krzyszkowiak. Ten wybitny długodystansowiec popisał się prestiżowym dubletem wygrywając biegi na 5000 i 10000 m. Ale jego główną konkurencją był bieg na 3000 m z przeszkodami, w którym niedługo przed igrzyskami pobił rekord świata (odbierając go innemu Polakowi - Jerzemu Chromikowi). Cztery lata wcześniej podczas Igrzysk Olimpijskich w Melbourne awansował do biegu finałowego, nie mógł jednak w nim wystąpić, ponieważ w wiosce olimpijskiej pogryzł ją pies. W Rzymie nie miał podobnej przygody, a w decydującej rozgrywce stoczył piękny pojedynek z reprezentantem ZSRR, Nikołajem Sokołowem. Minął go dopiero na ostatniej przeszkodzie, tym samym zdobywając złoto. Dodatkowo czasem 8 minut 34 sekund i 2 setne ustanowił nowy rekord olimpijski. Stało się to 3 września.

Finał olimpijski w biegu na 3000 m. Zdzisław Krzyszkowiak widoczny w tle po lewej stronie (domena publiczna)

Józef Szmidt

Równie wybitny w swojej specjalności, trójskoku, był inny mistrz olimpijski z Rzymu, Józef Szmidt (startował 6 września). Na zawsze zapisał się w historii swojej konkurencji, kiedy na kilka tygodni przed igrzyskami na żwirowym rozbiegu Stadionu Leśnego w Olsztynie był pierwszym zawodnikiem, który przekroczył granicę 17 m - dokładny jego wynik to 17,03 m. Aż o 33 cm pobił tym samym rekord świata, który utrzymywał się przez przeszło 8 lat. Co więcej, na mistrzostwach Polski nikt nie skoczył tak daleko od 31 lat. Ostatni złoty medalista - Adrian Świderski, wygrał wynikiem 16,35 m. A zatem dużo bliżej niż ponad 60 lat temu Szmidt i to na dużo gorszej nawierzchni niż te obecne. W Rzymie Szmidtowi do zwycięzca wystarczył w zupełności wynik 16,81 m, a więc i tak lepszy od poprzedniego rekordu świata. Był to zarazem rekord olimpijski.

Oprócz Krzyszowiaka i Szmidta medale w dyscyplinach lekkoatletycznych zdobywali jeszcze Elżbieta Krzesińska - z wynikiem 6,27 uzyskała srebro w skoku w dal (31 sierpnia), Jarosława Jóźwiakowska - z wynikiem 1,71 również otrzymała drugie miejsce i także w skoku, ale wzwyż (8 września), Tadeusz Rut zdobył brąz w rzucie młotem (3 września), tak samo jak Kazimierz Zimny w biegu na 5000 m (2 września) oraz sztafeta kobieca 4x100 m w składzie Teresa Ciepły, Halina Górecka, Barbara Janiszewska i Celina Jesionowska (8 września).

Równie dobrze spisała się drużyna pięściarzy, pod dowództwem Feliksa Stamma. Także im udało się zdobyć 7 medali na 10 kategorii wagowych. Na najwyższym podium znalazł się Kazimierz Paździor. Był to mistrz Europy z 1957 roku z Pragi. Podczas Igrzysk Olimpijskich w Rzymie pokonywał kolejno Abdula Karima z Iraku, Harry'ego Lempio z NRD, Ahmeda Shokveira z ZRA (Zjednoczona Republika Arabska*). W półfinale pokonał obrońcę tytułu z Melbourne, Richarda McTaggarta z Wielkiej Brytanii. W finale, który odbył się 5 września, zmierzył się z Włochem Sandro Lopopolo. Paździor, którego nazywano "Filozofem ringu", jak zwykle świetnie rozegrał walkę od strony taktycznej i wygrał na punkty 4:1. Dzięki temu kilkadziesiąt minut później wybrzmiał "Mazurek Dąbrowskiego".

Letnie Igrzyska Olimpijskie w Rzymie; od lewej Dick McTaggart, Abel Laudonio, Kazimierz Paździor, Sandro Lopopolo (źródło zdjęcia)

Niemałym echem odbiło się srebro Zbigniewa Pietrzykowskiego (5 września). Brązowy medalista sprzed czterech lat w niezwykłym stylu doszedł do finału. Tam zmierzył się ze wschodzącą gwiazdą USA - Cassiusem Clayem (znanym też, po przejściu na islam, jako Muhammad Ali). Rywal okazał się jednak zbyt mocny i Pietrzykowski nie dał mu rady. Przez lata Muhammad Ali budził postrach na zawodowych ringach stając się jednym z najwybitniejszych pięściarzy w historii tej dyscypliny sportu. 

Oprócz Pietrzykowskiego na drugim miejscu podium znaleźli się także Jerzy Adamski i Tadeusz Walasek (co stało się także w dniu 5 września). Po brązowe medale sięgnęli Brunon Bendig, Marian Kasprzyk i Leszek Drogosz (wszyscy w dniu 3 września).

Czwarte złoto dla Polski zdobył ciężarowiec Ireneusz Paliński w dniu 9 września. Ten zaledwie 28 latek był już niezwykle utytułowanym zawodnikiem - został 6-krotnym medalistą mistrzostw świata i 8-krotnym mistrzem Europy. Jednak swoją najwspanialszą chwilę w życiu przeżył właśnie w Rzymie. Po dwóch konkurencjach (wyciskanie i rwanie) był drugi, jednak jego popisową specjalnością był podrzut. W nim właśnie zdeklasował rywali (przeciwnikowi z USA dołożył aż 15 kg) tym samym sięgając po złota. Radość była tym większa, że na najniższym stopniu tego samego dnia stanął inny Polak, Jan Bochenek.

Ireneusz Pauliński

Polacy bardzo dobrze poradzili sobie w wodnych konkurencjach. Zdobyli w nich trzy brązowe medale. 29 września w kajakarstwie wywalczyli je Danuta Walkowiak (w konkurencji K1 na 500 m) oraz Stefan Kapłaniak i Władysław Zieliński (w konkurencji K2 na 1000 m). Z kolei 3 września w wioślarstwie brązowy medal zdobył Teodor Kocerka.

Pozostałe medale wywalczyli dla nas: drużyna szablistów w składzie Marian Kuszewski, Emil Ochyra, Jerzy Pawłowski, Andrzej Piątkowski, Wojciech Zabłocki oraz Ryszard Zub w dniu 10 września zdobyli drugie miejsce, natomiast w dniu 6 września brązowy medal w zapasach wywalczył Tadeusz Trojanowski.

Jak łatwo policzyć, polska ekipa przywiozła do kraju aż 21 medali, co było jeszcze lepszym wynikiem, niż ten sprzed czterech lat. 

* było to państwo istniejące zaledwie trzy lata, powstało z połączenia Egiptu i Syrii